Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2. mai

**2. mai** er den 122. dagen i den gregorianske kalenderen (123. under skotår). Det er 243 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 2. mai i 2026:**

### Primstaven

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Åsa og Åse |
| **Sverige** | Filip og Filippa |
| **Danmark** | Athanasius |

#### Helgendag i den katolske kyrkja

* Athanasius av Alexandria

## Hendingar

### Utlandet

* 1945: Slaget om Berlin under andre verdskrigen blei offisielt avslutta då den sovjetiske Raude hæren meldte at han hadde inntatt den tyske hovudstaden dagen før. Den tyske leiaren Adolf Hitler hadde utført sjølvmord den 30. april.
* 1982: Ein britisk ubåt senka den argentinske kryssaren ARA «General Belgrano» under den pågåande Falklandskrigen.
* 1997: Den britiske labourleiaren Tony Blair blei statsminister i Storbritannia etter John Major, etter at Labour hadde vunne ei stor valsiger dagen før.

### Noreg

* 1624: Opprettinga av Kongsberg Sølvverk.
* 1893: Emil Stang d.e. blei utnemnd til norsk statsminister, for andre gong.
* 1940: Trefninga ved Os mellom tyske og norske styrkar enda med norsk siger.
* 1945: Ved eit kupp «bortførte» Milorg fleire tonn arkivmateriale frå Politi- og Justisdepartementet.
* 1956: Jarlsbergosten blei introdusert.
* 1986: Kåre Willoch leverte avskjedssøknad for regjeringa si, etter å ha stilt kabinettsspørsmål om ein auke i bensinavgifta.
* 1992: Noreg skreiv under på EØS-avtalen i Porto i Portugal.

## Fødde

David Beckham er fødd i 1975
*Sjå òg Fødde den 2. mai.*

* 1660: Alessandro Scarlatti, italiensk komponist
* 1722: Gerhard Schøning, norsk historikar
* 1772: Novalis, tysk forfattar
* 1835: Hans Mo, norsk forfattar
* 1860: Theodor Herzl, jødisk-austerriksk journalist, grunnla den politiske sionismen
* 1921: Satyajit Ray, indisk filmskapar
* 1930: Stein Tveite, norsk historikar
* 1975: David Beckham, engelsk fotballspelar

## Døde

Truleg eit sjølvportrett av Leonardo da Vinci, ca 1512
*Sjå òg Døde den 2. mai.*

* 1519: Leonardo da Vinci, italiensk kunstmålar og universalgeni
* 1878: Gustav Adolph Lammers, norsk prest
* 1900: Lars Oftedal (1838-1900), norsk politikar
* 1943: Andreas Mathias Anderssen, norsk fotograf
* 1971: Olaf Barda, norsk sjakkspelar
* 1991: Jens Haugland, norsk politikar
* 2011: Osama bin Laden, saudiarabisk islamist og krigar
# Oljekrisa i 1973

Rasjoneringsmerke for bensin, utferda i USA i etterkant av oljekrisa i 1973
**Oljekrisa** var det populære namnet på den energikrisa som ramma den vestlege verda då oljeproduserande land organisert i OPEC i 1973 iverksette oljeboikott. Boikotten kom som straffereaksjon mot statar som støtta Israel, særleg i samband med Yom Kippur-krigen. Oljeprisen auka 70 prosent i oktober, deretter kom ei ny auke på 130 prosent i desember. I desember 1973 vart det òg iverksett ein mellombels blokade av all utskiping av olje til hamner i USA og Nederland.

## Oljekrisa i Noreg

Oljekrisa førte til at det vart innført køyreforbod med privatbil nokre helgar i november/desember 1973. Vinteren 1974 vart det førebudd bensinrasjonering, men rasjoneringa vart aldri sett i verk.

Då oljekrisa herja i Europa, fekk norsk økonomi eit kraftig oppsving. Smelteverkindustrien hadde toppinntekter, og tankratane for til vers med oljeprisane. Skipsreiarane kontraherte nye skip i stort omfang, og verkstadindustrien hadde gylne tider. Først i åra 1975-77, då den internasjonale krisa vart djupare, slo ho inn i norsk økonomi. Då sokk fraktratane og skip gjekk i opplag. Regjeringa møtte nedgangstidene med aktiv motkonjunkturpolitikk.

## Sjå òg

* Oljekrise

## Kjelder

* + Berge Furre i *Norsk historie* band V, Det Norske Samlaget 2000 ISBN 82-521-5549-9
# Turkmenistan

| Türkmenistan Jumhuriyäti Republik Turkmenistan
(norsk: Turkmenistan, turkmensk) |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagg | Riksvåpen |

 |

 |
| **Nasjonalsong** | «Garaşsyz, Bitarap,Türkmenistanyň Döwlet Gimni» |
| **Motto** | Ingen |
|  |
| **Offisielle språk** | turkmensk |
| **Hovudstad** | Asjkhabad |
| **Styresett** President | Republikk Serdar Berdimuhamedow |
| **Flatevidd**  – Totalt  – Andel vatn |   488 100 km² (52.) Ubetydeleg |
| **Folketal**  – Estimert (2017)  – Tettleik |   5 351 277 (118.) 11 /km² (179.) |
| **Sjølvstende**   - Erklært | Frå Sovjetunionen 27. oktober 1991 |
| **Nasjonaldag** | 27. oktober |
| **BNP**  – Totalt (2015)  – Per innbyggjar |   90 290 mill. USD (83.) 16 100 USD (80.) |
| **Valuta** | Turkmensk manat |
| **Tidssone** | UTC +5 |
| **Telefonkode** | +993 |
| **Toppnivådomene** | .tm

  |

**Turkmenistan** er eit land i Sentral-Asia. Det grensar til Afghanistan, Iran, Kasakhstan, Usbekistan og Kaspihavet.

Kommunistpartiet i landet er det einaste tillatne. Presidenten vart dyrka gjennom avbildingar og statuar, medan dei to bøkene hans er pensum i skulen. Reiser og kommunikasjon, til dømes media, er underlagde streng kontroll.

Kart over Turkmenistan
 (klikk på kartet for større versjon)
## Historie

På 1100- og 1200-talet vart byen Merv ein av dei største byane i verda, med eit innbyggartal på opptil 500.000.

Turkmenistan var eit diktatur fram til desember 2006, då den sjølvutnemnde livstidspresidenten Saparmurat Nijazov døydde. Han styrte landet saman med det tidlegare kommunistpartiet i landet, som er det einaste tillatne.

## Klima

Turkmenistan har eit kontinentalt klima med store daglege og årlege temperatursvingingar. Støv er kanskje det mest alvorlege klimatiske problemet i landet. Kvar vår vert store støvskyer piska opp frå Karakumørkenen. Dei kjem ofte i samband med torevêr som gjev lite eller ingen nedbør. Dei mest støvete områda er dei sentrale områda av Turkmenistan, som kan ha 60 eller fleire slike dagar i året. Sjølv dei sentrale ørkenområda får nokre dagar med lett snø og ein god del overskya vêr. Sjølv om det aldri vert lummert er det overraskande mykje fukt i lufta om sommaren, som elles er så godt som utan nedbør. Den relative fukta fordi temperaturen er høg, og enkelte dagar kan det bli opp i 45 °C. Om sommaren kjem temperaturen sjeldan under 35 °C; om vinteren fell han ofte under -30 °C. Hausten kjem raskt og gjev ei blanding av behagelege temperaturar, mykje sol og lite nedbør. Asjgabat har ein årleg nedbørsnormal på 228 mm, men i ørkenområda kjem det berre kring 80 mm nedbør i året. I fjellstrøka kan det kome kring 300 mm.

Satellittbilde av Turkmenistan.
## Kjelder

* en:Turkmenistan
* en:Politics of Turkmenistan

## Bakgrunnsstoff

* Turkmenistan. Store norske leksikon
# Honolulu

|  |
| --- |
| Honolulu |
| by |
|  |
| Land |  USA |
| Areal | 177,2 km² |
| Folketal |  350 964 (2020) |
|  Honolulu ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Honolulu, Hawaii |

**Honolulu** (hawaiisk, tyder 'strand i ly' eller 'plass med ly') er hovudstad og den største byen i den amerikanske delstaten Hawaii. Det er òg den viktigaste hamna der. Byen ligg langs den søraustlege kysten til øya Oahu.

Hamna på Honolulu vart kalla *Kulolia* før ikkje-hawaiiarar kom til øya. Den første utlendingen var kaptein William Brown, som kom med det engelske skipet «Butterworth» i 1794. Han kalla hamna *Fair Haven*. Andre utanlandske kapteinar begynte å kalle ho *Brown’s Harbor*. Namnet Honolulu vart seinare tatt i bruk.

Honolulu vart fort den viktigaste hamna på Hawaii. På den tida var sandeltre ei stor eksportvare. Honolulu var òg ein stad der kvalfangarar tok om bord nye forsyningar.

Kamehameha III gjorde Honolulu til hovudstad i kongeriket Hawaii i 1850. Det var òg hovudstad i republikken Hawaii og territoriet Hawaii. Honululu vart verande hovudstad da Hawaii vart amerikansk delstat i 1959.

## Kjende personar frå Honolulu

* Barack Obama, president i USA

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Honolulu Offisiell nettstad