Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Statsoverhovud

**Statsoverhovud**, **statsleiar** eller **statssjef** er den øvste leiaren i ein sjølvstendig stat. Overhovudet kan, men treng ikkje, ha den reelle makta i landet. I presidentielle system styrer statsoverhovudet den utøvande makta og opptrer som regjeringsleiar, i semipresidentielle system deler statsoverhovudet denne makta med ein statsminister utgått frå parlamentet, og i parlamentariske system vantar statsoverhovudet reell makt. Statsoverhovud kan få stillinga si gjennom val, arv, eller gjennom å sjølv ta makta i kupp eller revolusjonar, og såleis byggja på ulik legitimitet.

I monarki har statsoverhovudet ein tittel som dronning, konge eller keisar. I republikkar er overhovudet vanlegvis ein president. Somme tider kan ein stat ha eit religiøst overhovud, som paven i Vatikanstaten. Statsoverhovud som har tvinga til seg makta i ein ikkje-demokratisk, autoritær stat blir i moderne tid gjerne kalla diktatorar.

* Presidentane Luiz Inácio Lula da Silva og Pratibha Patil. Presidenten av Brasil er både stats- og regjeringsoverhovud, medan presidenten av India stort sett har seremonielle oppgåver.
* Kong Georg VI av Storbritannia (midten) var statsoverhovuud for ei rekke statar i det britiske samveldet, ei stilling som stadig er blitt meir seremoniell.
* Pave Johannes Paul II var eit religiøst statsoverhovud. *(Foto: Agência Brasil)*
* Hitler og Mussolini var fascistiske førarar.

## Kjelder

* «Diktator» (2. juni 2014), *Store norske leksikon*.
* «President» (22. oktober 2014), *Store norske leksikon*.
* «Monarki» (6. januar 2012), *Store norske leksikon*.
# Plasma

**Plasma** er ein tilstand av materie der det ikkje finst atom, men der elektron og atomkjerner flyt fritt.

Plasma oppstår når atom i tilstrekkeleg konsentrasjon får tilført så mykje energi at elektromagnetismen ikkje lenger er sterk nok til å halde elektrona rundt kjernen.

Sola består hovudsakleg av plasma, og sidan sola inneheld både kjernar og elektron, dannar dei elektrisk polariserte (ioniserte) lag. Den tilførte energien kjem frå kjernefysiske reaksjoner i kjernen, der hydrogen vert omdanna til helium og vidare tyngre stoff under høgt trykk. Over 99 % av stoffa i universet er i plasmaform.
# 14. juni

**14. juni** er den 165. dagen i den gregorianske kalenderen (166. under skotår). Det er 200 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 14. juni i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Erlend og Erland |
| **Sverige** | Håkan og Hakon |
| **Danmark** | Rufinus |

## Hendingar

### Utlandet

* 1940: Andre verdskrigen. Tyske troppar inntok Paris.
* 1982: Falklandskrigen. Våpenkvile etter at britiske troppar inntok Port Stanley og dei argentinske troppane kapitulerte.

### Noreg

* 1816: Stortinget vedtok å opprette Noregs Bank.
* 1971: Norsk petroleumsverksemd i Nordsjøen tok til.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 14. juni.*

* 1834: Emil Stang, norsk politikar
* 1857: Jens Tvedt, norsk forfattar
* 1916: Georg Henrik von Wright, finsk filosof
* 1917: Atle Selberg, norsk matematikar
* 1923: Jacob Weidemann, norsk målar
* 1928: Che Guevara, argentinsk revolusjonshelt

## Døde

*Sjå òg Døde den 14. juni.*

* 1594: Orlando di Lasso, flamsk toneskapar
* 1879: Henrik Krohn, norsk forfattar
* 1920: Max Weber, tysk sosiolog
* 1927: Jerome K. Jerome, britisk forfattar
* 1936: G.K. Chesterton, britisk forfattar
* 1979: Igor Bondarevskij, sovjetisk sjakkspelar
# Jabal al-Nour

|  |
| --- |
| Jabal al-Nour |
| fjell |
|  Jabal al-Nour i Mekka.  |
| Land |  Saudi-Arabia |
| Topp | Mekka |
|  •  høgd | 642 moh. |
|  - koordinatar | ﻿ / ﻿ |
|  Jabal al-Nour ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Jabal al-Nour.

 Kart som viser Jabal al-Nour.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Jabal al-Nour |

**Jabal al-Nour** (òg skrive **Jabal an-Nur** eller **Jabal Nur**), som på arabisk جبل النور tyder «Lysfjellet» eller «Opplysningsfjellet», er eit fjell nær Mekka i Saudi-Arabia. Det er eit av dei mest populære turistmåla i Mekka. Den kjende *Ghar-E-Hira* eller Hiragrotta ligg i fjellet. Grotta er ganske lita, berre nokre meter lang og brei. Fjellet er 642 moh, men turen til grotta tar likevel rundt to timar og er strevsam. Både fjellet og grotta er særs viktige for muslimar verda over. Den islamske profeten Muhammed skal i lange tider har meditert i grotta og ein trur at det var her han fekk den første openberringa frå erkeengelen Gabriel.

## Namn

Inngangen til Hiragrotta i fjellet.
Sidan dette er sagt å vere staden der Muhammed fekk dei første versa i Koranen, fekk fjellet namnet «Jabal-al-Nour». *Jabal* tyder «fjell» på arabisk og *Nour* eller *Noor* tyder «lys» eller «opplysning».

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Jabal al-Nour» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* 3D-bilete av Hiragrotta
# Skrumplever

|  |
| --- |
| Skrumplever |
|  |
|  |
| Klassifikasjonar og ressursar |
| MeSH | D008103 |

**Skrumplever** eller **levercirrhose** (av gresk *kirrhos* som betyr gul), er ein leversjukdom. Han består i at cellene til levra gradvis blir øydelagde, slik at organet ikkje lenger kan utføra dei livsviktige funksjonane sine. Gulsott er eit vanleg symptom. Innskrumpinga fører også til blokkering av portvenen, som fører blod til levra, og som kan føra til væske i bukhola (ascites eller bukvattersott). Skrumplever kan koma av ulike leverlidingar, men mange giftstoff blir tekne opp og brotne ned i levra, og dette forklarer kvifor levra kan skadast ved overbelasting eller forgifting. Den vanlegaste årsaka til skrumplever er misbruk av alkohol.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Skrumplever» frå Wikipedia på bokmål, den 29. januar 2024.*
# Bork

*Denne artikkelen handlar om borken i vedplantar. For bork i organ, sjå bork i anatomi.*
Bork på paternostertre.
**Bork** (frå norrønt *bǫrkr*) er det ytste laget av ei grein eller ein stamme på eit tre eller ein busk.

Plantebork består av fleire lag. Ytst er det i dei fleste tilfelle ein død skorpebork, der det som regel er sprekkar på langs. Under det er borken sitt vekstlag, og under igjen er det som regel eit bastlag. Inst er det eit vekstlag (innerborken), som dannar årsvoksteren av sjølve veden.

Tverrsnitt av tre og framstilling av borklaga.
Sprokken eikebork med lav på.
## Bruk

### Matlaging

Visse typar bork kan tørkast og brukast som krydder. Borken av kaneltreet blir tørka og bruka som krydder – anten som kanelstenger eller oppmalen som strøkrydder.

I naudsår har ein nytta bork som tilsetting i maten. Borkebrød var brød der bork vart nytta i staden for eller tilsett mjøl. Alm var rekna å ha den beste borken til borkebrød. Bork og kvist kunne nyttast som tilleggsfôr til dyra i vårknipa.

### Som skriftmedium

Never, det ytre laget av bork på bjørketreet, har stundom blitt bruka til å skrive brev og andre dokument på.

### Som vasstett membran

Bjørkenever blir tradisjonelt bruka som første lag oppå troa ved tekking av torvtak. Nevra verkar her som ein vasstett membran mellom det ofte vasstrekte jordlaget som graset veks på og taktroa, som er tilverka av tre og som ville rotne mykje fortare om ho vart utsett for vasstrekt jord.

### Barking for konservering

Barking er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere huder, segl og fiskereiskapar av naturfiber haldbare. Ein nyttar garvesyra i bork som konserveringsmiddel.

## Kjelder