Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Regjering

Ei **regjering** er eit råd under statsoverhovudet i ein stat eller delstat, og som har til formål å utføre det politiske styret, leie den utøvande makta. Regjeringar blir leia av ein regjeringssjef, som kan vere statssjefen sjølv eller ein annan person (kalla statsminister, premierminister eller liknande). Dessuten består regjeringa av fleire ministrar (statsrådar i Noreg) som kvar vanlegvis leier eit Departement.

Regjeringar blir vanlegvis innsett av statssjefen, og må i parlamentariske system ha tilstrekkeleg støtte i nasjonalforsamlinga.

## Sjå også

* Regjeringa i Noreg og Norske regjeringar
# Den muslimske verda

Den muslimske verda, der land med stor del muslimar er markerte med mørkegrønt.
**Den muslimske verda** viser som regel til dei delane av verda der muslimar er i fleirtal. Det kan også visa til ein tenkt fellesskap av alle muslimar, kjend som *umma*.

## Soge

Tidleg utbreiing av islam:
██ Muslimske område 622-632 ██ 632-661 ██ 661-750
Islam oppstod i Arabia på 600-talet, rundt byane Mekka og Medina i noverande Saudi-Arabia. Religionen spreidde seg raskt gjennom misjonering og erobring. Kalifat som Rashidun og omayyadane og seinare rike som dei mongolske, Mogul- og det ottomanske spreidde religionen raskt over store areal. Reisande muslimar, særleg sufiar, spreidde islam i Sør-Asia. Elles spreidde religionen seg gjerne langs handelsvegar, både i Sør/Søraust-Asia og Afrika sør for Sahara.

Ulike delar av den muslimske verda har likskapar, som Koranen, noko religiøs organisering og kultur påverka av muslimske, ofte også arabiske tradisjonar. Det finst også ei rekkje ulikskapar. Ho er skarpt delt mellom sunni- og sjia-muslimar, som igjen har underinndelingar. Innan sunni-islam finst til dømes dei fire ortodokse lovskulene hanafi, shafi, maliki og hanbali. Fleire av dei muslimske landa har sjariainspirert lovverk, men har ulike tolkingar av dei muslimske lovtradisjonane.

## Land og område

Islam er sterkt til stades og offisielt anerkjend i dei følgjande landa og områda:

* Landa på Den arabiske halvøya: Saudi-Arabia, Hemen, Oman, Dei sameinte arabiske emirata, Kuwait
* Andre land i Vest-Asia: Irak, Iran, Libanon, Syria, Jordan
* Afrikas Horn: Somalia, Somaliland (*de facto*-stat), Eritrea, Etiopia, Djibouti og Sudan
* Nord-Afrika: Marokko, Algerie, Tunisia, Libya, Egypt
* Vest-Afrika: Mali, Senegal, Gambia, Guinea, Guinea-Bissau, Burkina Faso, Sierra Leone, Niger og Nigeria
* Land i Sentral-Asia: Afghanistan, Aserbajdsjan, Kasakhstan, Kirgisistan, Tadsjikistan, Turkmenistan, Usbekistan
* Aust-Asia: Delar av Kina (Xinjiang, Ningxia og Qinghai)
* Land i Sør-Asia og Indiahavet: Pakistan, Bangladesh, Komorane, Maldivane. India har også ein stor muslimsk minoritet.
* Land i Søraust-Asia: Indonesia, Brunei og Malaysia
* Sør-Europa: Albania, Bosnia og Herzegovina, Kosovo, Nord-Kypros og Tyrkia
* Aust-Europa: Delar av Russland (Nord-Kaukasus med Karatsjajevo-Tsjerkessia, Kabardino-Balkaria, Tatarstan, Basjkiria, Ingusjetia, Tsjetsjenia og Dagestan og Idel-Ural) og Ukraina (særleg Krimhalvøya)

## Organisasjonar

På 1960- og 1970-talet blei det grunnlagd fleire internasjonale organisasjonar for islam, som Det islamske verdsforbundet (arab. *Rabitat al-alam al-islami*) og Organization of the Islamic Conference (OIC).

## Motsetningar

Den muslimske verda kom i konflikt med den (europeisk) kristne gjennom krosstoga på 1000–1200-talet. I moderne tid set ein ofte opp eit motsettingstilhøve mellom «den muslimske» og «den vestlege verda».

## Kjelder

* Kari Vogt, «islam» i *Store norske leksikon*
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Muslim World» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juni 2010.*
# Flesk

Flesk frå svin
Grilla bacon.
**Flesk** er feitt kjøt, særleg frå svin. Det er tidlegare òg bruka som ei generell nemning for svinekjøt. Det tyske ordet *Fleisch* tyder ganske enkelt 'kjøt'.

Flesk er ein viktig komponent i tradisjonell norsk mat, som fleskesuppe, steikt flesk eller pannekaker, men det høge feittinnhaldet har gjort flesket mindre populært i nyare tid. Ei populær form av flesk er røykt, lettsalta sideflesk, kjend under det engelske namnet for flesk, «bacon».

## Flesk i kulturen

Ordet «flesk» vert også brukt i andre samanhengar, ofte som skjemt. «Sideflesk» eller berre «flesk» kan visa til kroppsfeitt hos folk. Å «selje flesk» viser til det å gå med for kort kjole slik at underkjolen viser. Det engelske uttrykket «to save [some]one's bacon» tyder at ein reddar skinnet sitt, eller det til nokon andre, frå større eller mindre skade.

«Flesk» kan også brukast om rikdom, noko uturvande eller noko urealistisk. Om noko «kostar flesk» er det svært dyrt. Å «sitje på flesket» vil seia at ein sit godt i det utan å dela med andre. Det engelske omgrepet «bringing home the bacon» viser til å tena mykje eller nok pengar.

«Smør på flesk» er ein pleonasme som ofte blir brukt for å omtala liknande overflødige utsegner. «Valflesk» viser til lovnader gjevne før eit val som ikkje blir oppfylte seinare. Eit liknande engelsk uttrykk, «pork barrel», altså ei tynne røykt svineflesk, viser til politiske vedtak eller tildelingar som blir gjort berre for å vinna røyster.

## Kjelder

* «flesk» i Nynorskordboka.
* «bacon» i *Engelsk Wiktionary*
* «Grautmål» - hyllest til dialektord. NRK Sogn og Fjordane, 22.01.2006.
# Spiralgalakse

Hubble-bilete av spiralgalaksen NGC 4414.
**Spiralgalaksar** er galaksar som har ei tynn skiva av stjerner, gass og støv som dannar ein meir eller mindre kontinuerleg spiralform. Dei fleste spiralgalaksane har eit tjukkare og kuleforma sentrum. Dei fleste spiralgalaksane har òg større mengder av interstellar gass som kan gje opphav til nye generasjonar av stjerner. Opphavet til spiralarmane kan vera tettleiksbølgjer som forplantar seg gjennom galakseskiva.

## Bakgrunnsstoff

* Bilete av spiralgalaksar hjå Astronomy Picture of the Day
* Hubble-bilete av den veldefinerte spiralgalaksen M81

## Kjelder

* *Denne artikkelen baserer seg på artikkelen «Spiral galaxy» i **Philip's Astronomy Encyclopedia** utgjeven i 2002.*
# Avføring

Avføring frå makkar.
Avføring frå måsar.
**Avføring** eller **ekskrement** er avfallsstoff frå fordøyinga som blir tømd frå endetarmen. Det finst mange ord for avføring, som er eit tabuemne, til dømes drit, møkk og bæsj.

Ofte prøver ein å bli kvitt avføring ved å grava henne ned, lagra henne i til dømes ein septikktank eller skylja henne ut i kloakk. Men stoffet kan også brukast til gjødsel, som energikjelde og i ei rekke andre samanhengar.

## Sjå òg

* Guano
* Kumøkk

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Avføring**
# Oppslagsverk

Døme på eit oppslagsverk: *Bertelsmann Lexikothek* i 26 band frå 1983. Foto: Daniel Ullrich
Eit **oppslagsverk** er ei integrert samling av grunnleggande og vidtrekkande informasjon om ulike tema. Oppslagsverk skal vera lette å finna fram i, og er tradisjonelt ordna alfabetisk, medan nyare oppslagsverk på datamaskinar er søkbare.

Nokre typar oppslagsverk er:

* almanakkar
* atlas
* handbøker om bestemte tema
* leksika
* ordbøker
* tabellsamlingar
# Sør-Carolina

|  |
| --- |
| Sør-Carolina |
| delstat |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpen  |

 |
| Land |  USA |
| Hovudstad | Columbia |
| Areal | 82 931 km² |
|  •  land | 77 982 km² |
|  •  vatn | 4 949 km² |
| Folketal |  5 024 369 (2017) |
| Folketettleik | 64 / km² |
| Guvernør | Henry McMaster (R) |
| Før innlemming | Provinsen Sør-Carolina |
| Innlemma i USA | 23. mai 1788 |
| Statsnummer | 8. |
| Forkorting | SC |
|  Sør-Carolina ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Sør-Carolina.

 Kart som viser Sør-Carolina.

 |
| **Wikimedia Commons:**  South Carolina |
| **Nettstad:**  sc.gov |

**Sør-Carolina** (engelsk *South Carolina*) er ein delstat i USA. Han ligg søraust i landet og er ein av sørstatane. Sør-Carolina grensar mot Nord-Carolina i nord og Georgia i vest og sørvest. I aust og søraust ligg Atlanterhavet. Delstatshovudstaden i Sør-Carolina er Columbia.

Sør-Carolina har namn etter kong Karl I av England (*Carolus* på latin), som gav løyve til den engelske koloniseringa av området.

I 2003 hadde staten 4 147 152 innbyggjarar.

## Historie

Ein reknar med at dei første menneska busette seg i området som no er Sør-Carolina for rundt 15 000 år sidan. Det er også mogleg at det var folk her tidlegare - Topper-funnstaden i Allendale County er blitt gjeven ein mogleg alder på 30 000 år.

Det var rundt 30 urfolkstammar i området då dei første europearane kom dit. Stammane hadde ulike språk og leveområde; dei viktigaste var catawbafolk (som snakka sioux-catawbanske språk), cherokeefolk (irokesarspråk) og yamaseefolk (muskogeanske språk).

Den første europearen som kom til området var den spanske Francisco Gordillo i 1521. Fem år seinare, i 1526, skipa Lucas Vázquez de Ayllón den første europeiske busetnaden i området, San Miguel de Gualdape, men dette blei gjeve opp etter tre månader. Seinare gjorde både Spania og Franrike krav på området, men også franske forsøk på kolonisering slo feil.
England gjorde krav på Sør-Carolina tidleg på 1600-talet. I 1629 gav kong Karl I av England eit patent for dei sørlege koloniane (dagens Nord- og Sør-Carolina, Georgia og Tennessee) til Robert Heath. Den europeiske koloniseringa av området byrja i 1670 då kaptein Joseph West grunnla byen Charles Town. I 1729 blei
provinsen Carolina delt inn i Nord- og Sør-Carolina.

Sør-Carolina blei den åttande staten til å ratifisera den amerikanske grunnlova, den 23. mai 1788. Delstaten blei den første av sørstatane til å stemma for å gå ut av unionen den 20. desember 1860. Etter den amerikanske borgarkrigen blei han teken inn att i USA den 25. juni 1868.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Sør-Carolina» frå Wikipedia på bokmål, og «South Carolina» frå Wikipedia på engelsk den 31. januar 2017.*
# Sitatteikn

|  |
| --- |
| « » |
|  |
| Sitatteikn |
| Unicode | U+00AB « LEFT-POINTING DOUBLE ANGLE QUOTATION MARK (&laquo;) U+00BB » RIGHT-POINTING DOUBLE ANGLE QUOTATION MARK (&raquo;) |

**Sitatteikn**, **hermeteikn** eller **gåsaugo** («–», ‘–’, „-“, ,–‘ ) er skriftteikn som blir brukte til å markere direkte tale og sitat, eller til å markere at ord har ein spesiell valør. I norsk typografi bruker ein helst «doble vinklar», eller slike; „ “. Fordelen ved desse tradisjonelle sitatteikna er at folk som les norsk er vande med dei, og vidare at dei gir eit roleg skriftbilete, sidan dei ligg på høgde med x-en, «i x-høgda», og derfor ikkje gjer teksten unødvendig uroleg.

## Bruk

Mellom sitatteikn skal det ikkje stå andre teikn enn dei som høyrer til i den siterte teksten.

Den typiske bruken av sitatteikn er når ein vil markere direkte tale:

«Du far?» Alfemann ser ned på støypen. «Det er noko eg må fortelja.»

(Avsluttande punktum innanfor sitatteikna.)

Om ein snur på setninga, kan ein skrive:

«Det er noko eg må fortelja», seier Alfemann og ser ned på støypen.

(Merk at kommaet no skal stå utanfor sitatteikna.)

Tilsvarande bruker ein sitatteikn for å markere ein sitert tekst:

«Larmen frå fridommen døydde. Togna var lyden som lenka oss saman?» (Kjartan Fløgstad i romanen «U3»). Dersom ord er utelatne frå slike sitat, skal vi markere det med utelatingsteikn: «Av kjøt og blod er håpet. […] Og håpet vårt var ikkje lysegrønt, men kvitt.»
I tekst set ein gjerne boktitlar og verktitlar i gåsaugo.

Ein set ord i gåsaugo for å markere at dei har ein spesiell valør:

*Legen hadde gitt meg medisin. No var eg «frisk».*
Sitat i sitat kan ein markere med andre sitatteikn, til dømes dei høge teikna ‘’ : «Legen hadde gitt meg medisin. No var eg ‘frisk’». Sitat i sitat i sitat kan ein markere med doble høge sitatteikn: “ og ”.

I lingvistikken er det vanleg at omtalte ord og uttrykk blir sette i *kursiv*, mens tydinga blir markert med ‘ ’:

«Sitat (frå latin *citatum*, av *citare*, ‘kalle fram’) er ei ordrett attgjeving».
Det er elles ulike meiningar om bruk av sitatteikn – og teikna blir brukt annleis i andre språk.

Sidan dei norske sitatteikna ikkje er å finne direkte på PC-tastaturet, er dei under press i skriftleg bruk. I Windows får ein «  ved å trykkje Alt+0171,  » ved å trykkje Alt+0187, ‘ ved å trykkje Alt+0145 og ’ ved å trykkje Alt+0146.

## Kjelder

* Typografi.no
* Korrekturavdelingen om anførselstegn
# Ultrafiolett-astronomi

Eit GALEX-bilete av spiralgalaksen Messier 81 i ultrafiolett lys. Foto: GALEX/NASA/JPL-Caltech.
**Ultrafiolett-astronomi** eller **UV-astronomi** astronomiske undersøkingar i det ultrafiolette område av det elektromagnetiske spekteret, det vil sei mellom synleg lys og røntgenstråling (ca. 90–350 nm). UV-astronomi er særleg nytta ved studiar av solsystemet, stjerneatmosfærar, novaer og supernovaer, interstellar materie og galaksar. UV-observasjonar har òg påvist store mengder varm, intergalaktisk gass i mange galaksehopar. UV-stråling frå verdsrommet vert absorbert i jordatmosfæren og når ikkje ned til jordoverflata. Strålinga kan difor berre studerast frå høgtsvevande ballongar og frå rakettar og romfartøy. Ein av dei mest kjende UV-satellittane, International Ultraviolet Explorer, IUE, var verksam 1978–1996. I tillegg til optiske observasjonar vert Hubble-teleskopet nytta som UV-teleskop. Fleire nyare romobservatorium vert òg nytta til UV-observasjonar.

## Kjelder

* «Ultrafiolett-astronomi», *Store norske leksikon*, 15. februar 2009, henta 13. august 2014
# Peerie Willie Johnson

|  |
| --- |
| Peerie Willie Johnson |
|  |
| Fødd | 10. desember 1920 |
| Død | 22. mai 2007 (86 år) |
| Opphav | Shetland |
| Instrument | gitar |
| Verka som | gitarist |

«**Peerie» Willie Johnson** (10. desember 1920–22. mai 2007) var ein skotsk gitarist og bassist. Han var respektert som ein innverknadsrik og innovativ musikar i folkemusikkmiljøet på Shetland. Johnson var kjend for ein spelestil som kombinerte element av amerikansk western swing og jazz med tradisjonell shetlandsk felemusikk. Han var tilknytt den stilistiske motsette felespelaren dr. Tom Anderson, og var ein innverknad på Aly Bain (fele) og Martin Taylor (gitar). Sidan 2005 har det blitt halde ein årleg «Peerie» Willie Guitar Festival på øyane.

«Peerie» er eit shetlandsk dialektord som tyder ‘liten’.

## Liv og virke

Johnson var fødd på den shetlandske øya Yell. I barndommen var han plaga av dårleg helse. Denne påverka skulegangen hans, og han fullførte ikkje skulen. Men han byrja med musikk etter å ha sett eit fotografi av ein cowboy som spelte ukulele. Johnson byrja med dette instrumentet, men bytta snart til gitar, trass i at fele var det leiande folkemusikkinstrumentet på Shetland.

Ein møte med Tom Anderson i 1936 fekk han jobb med det lokale Islesburgh Dance Band, som då var det største bandet i Shetland. Etter å ha høyrt Eddie Lang og Django Reinhardt på radio, tilpassa han gitarstilen til shetlandsk musikk, og skapte ein lyd som høyrdest ut «som ein bass og ein gitar som spelte saman,» ifølge medmusikaren og skribenten Archie Fisher. Fisher fortalde om ein festival i dei siste åra til Johnson, då han var omringa av gitaristar frå heile verda som høyrde han spela. «Dei sat alle der som disiplar», slik var respekten som Johnson heldt i folkemusikkverda.

I 2005 var Johnson ein av dei fyrste til å bli innlemma i Scottish Traditional Hall of Fame.

## Innspelingar

Johnson gjorde opptak av musikken sin som ein kan finna på antologiar som *Shetland Folk Fiddling*, og på plater og DVD-ar av Aly Bain, som òg hadde han med på fjernsynsprogrammet *Aly Bain og Friends*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Peerie Willie Johnson» frå Wikipedia på engelsk, den 21. desember 2023.*

## Bakgrunnsstoff

* Peerie Willie Johnson at the Scottish Traditional Music Hall of Fame
* Obituary in *The Independent*
* Obituary in *The Scotsman*
* Shetland music.com obituary
# East Dunbartonshire

|  |
| --- |
| East Dunbartonshire |
| Aest Dunbartonshire Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Ear |
| region |
|  |
|

|  |
| --- |
|  Symbol  |

 |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Adm.senter | Kirkintilloch |
| Areal | 174,4888 km² |
| Folketal |  108 640 (2019) |
|  East Dunbartonshire ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  East Dunbartonshire |

**East Dunbartonshire** er ein av 32 regionar i Skottland. Han grensar i nordvest til City of Glasgow. Fleire av forstadane til Glasgow ligg i regionen, i tillegg finst det fleire byar og landsbyar her der innbyggjarane pendlar til Glasgow. East Dunbartonshire grensar til West Dunbartonshire, Stirling og North Lanarkshire. Regionen omfattar delar av det tidlegare grevskapet Stirlingshire og delar av dei tidlegare grevskapa Dunbartonshire og Lanarkshire.

Regionen vart oppretta i 1996 frå delar av dei tidlegare distrikta Bearsden and Milngavie og Strathkelvin i den større regionen Strathclyde.

## Merknader

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «East Dunbartonshire» frå Wikipedia på engelsk, den 7. desember 2009.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **East Dunbartonshire Offisiell nettstad
# 1128

|  |
| --- |
| < **1128** > |
|  |
| 1126 | 1127 | **1128** | 1129 | 1130 |
|  |
|

| Kategoriar |
| --- |
|   1128 Fødde i 1128 |

 |
|

| 1128 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 1128 *MCXXVIII* |
| Ab urbe condita | 1881 |
| Armensk kalender | 577 ԹՎ ՇՀԷ |
| Kinesisk kalender | 3824 – 3825 ?未 – 戊申 |
| Etiopisk kalender | 1120 – 1121 |
| Jødisk kalender | 4888 – 4889 |
| Iransk kalender | 506 – 507 |
| Islamsk kalender | 522 – 523 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 1183 – 1184 |
| - *Shaka Samvat* | 1050 – 1051 |
| - *Kali Yuga* | 4229 – 4230 |

 |

 |

**1128** (romartal MCXXVIII) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet

### Noreg

## Fødde

* Absalon av Lund

## Døde

* Margareta av Navarra, dronning av Sicilia

**<<   1100-talet   >>**
<< 1100 | 1101 | 1102 | 1103 | 1104 | 1105 | 1106 | 1107 | 1108 | 1109 | 1110 | 1111 | 1112 | 1113 | 1114 | 1115 | 1116 | 1117 | 1118 | 1119 | 1120 | 1121 | 1122 | 1123 | 1124 | 1125 | 1126 | 1127 | 1128 | 1129 | 1130 | 1131 | 1132 | 1133 | 1134 | 1135 | 1136 | 1137 | 1138 | 1139 | 1140 | 1141 | 1142 | 1143 | 1144 | 1145 | 1146 | 1147 | 1148 | 1149 | 1150 | 1151 | 1152 | 1153 | 1154 | 1155 | 1156 | 1157 | 1158 | 1159 | 1160 | 1161 | 1162 | 1163 | 1164 | 1165 | 1166 | 1167 | 1168 | 1169 | 1170 | 1171 | 1172 | 1173 | 1174 | 1175 | 1176 | 1177 | 1178 | 1179 | 1180 | 1181 | 1182 | 1183 | 1184 | 1185 | 1186 | 1187 | 1188 | 1189 | 1190 | 1191 | 1192 | 1193 | 1194 | 1195 | 1196 | 1197 | 1198 | 1199 >>
# Jaroslav I av Kiev

|  |
| --- |
| Jaroslav I av Kiev |
|  |
|  |
| *storfyrste av Kievriket* |
| Fødd | 978 |
| Fødestad | Kyiv |
| Død | 20. februar 1054 |
| Dødsstad | Vysjhorod |
| Mor | Rogneda av Polotsk |
| Far | Vladimir I |
| Ektefelle | Ingegjerd Olofsdatter, Anne de Novgorod |
| Barn | Ellisiv av Kyiv, Anastasia av Kiev, Anna av Kyiv, Iziaslav I av Kiev, Svjatoslav II av Kyiv, Vsevolod I av Kyiv, Igor Yaroslavich, Volodymyr Jaroslavytsj, Ilja Jaroslavič, Vjatsjeslav Jaroslavytsj, Agatha, Edvard den landflyktiges hustru |

**Jaroslav I** (978–1054), kalla **Jaroslav den kloke** (ukrainsk: Ярослав, kristennamn *Georg*, norrønt *Jarizleifr*) var storfyrste av Kievriket frå 1019 til 1054. Han var son av Vladimir I og Rogneda av Polotsk (nokre kjelder seier Anna av Bysants).

Etter at faren døydde i 1015 kjempa Jaroslav lenge mot brør sine om trona, og søkte støtte i Sverige. Med hjelp frå væringane erobra han Kiev i 1019. Under hans styre blomstra kyrkja, kulturen og den militære makta markant. Under Jaroslav vart den første lovboka for riket utgjeven, *Russkaja pravda*.

Jaroslav var gift med den svenske prinsessa Ingegjerd Olofsdatter. Ho var opphavleg lova bort til Olav den heilage. På sine eldre dagar gjekk ho i kloster, og vart helgenkåra som den heilage Anna av Novgorod. Jaroslav og Ingegerd var vertskap for Olav den heilage og følgjet hans då dei drog i eksil til Gardarike (Kievriket) før Olav vende tilbake til Noreg og fall i Slaget på Stiklestad..

Dottera, Elisaveta Jaroslavna, eller Ellisiv av Kiev som ho vert kalla i norsk tradisjon, vart gift med kong Harald Hardråde.

## Referansar

* *Denne artikkelen bygger på «Jaroslav I av Kiev» frå Wikipedia på bokmål, den 16. april 2017.*
# J2000.0

**J2000.0** er ei epoke som nyttast innan astronomien. Desimalen 0 tyder at det visast til byrjinga av året.

Den er den eksakte julianske dagen 2451545.0 TT, eller 12.00 den 1. januar 2000. Dette tilsvarar 1. januar 2000 11.58.55,816 UTC.

Etter som stjernenes rektasensjon og deklinasjon endrast konstant grunna jordaksas presesjon (og for nærliggande stjerner òg eigenrørsla) spesifiserer astronomar alltid ein posisjonsfastsetting med ei spesifikk epoke. Den tidlegare epoka i allmenn bruk var B1950.0-epoka.

## Sjå òg

* Astrometri
# Horisont

Ein havhorisont.
**Horisonten** er ei tilsynelatande linje som skil jorda frå himmelen, ei linje som skil alle synlege retningar i to kategoriar: dei som skjer jordoverflata og dei som ikkje gjer det. Mange stader er den «verkelege horisonten» skjult av tre, bygningar, fjell og så vidare, og skjeringa mellom himmel og jord vert kalla *synleg horisont*. Når ein ser på sjøen frå kysten, er delen av sjøen som er nærast horisonten kalla *rom*, medan horisonten på havet vert kalla *kimingen*.

## Avstanden til horisonten

Om ein ser bort frå lysbrytinga i atmosfæren, er avstanden frå ein observatør nær jordoverflata kring

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
der *d* er i kilometer og *h* er høgda over bakken i meter.

Døme:

* For ein observatør som står på bakken med *h* = 1,70 m (gjennomsnittleg augehøgd) er horisonten 4,7 km unna.
* For ein observatør som står på bakken med *h* = 2 m, er horisonten 5 km unna.
* For ein observatør som står på ein ås eller eit tårn som er 100 meter høgt, er avstanden til horisonten 36 km.
* For ein observatør som står på toppen av Burj Khalifa (828 m), er avstanden til horisonten 103 km.
* For ein observatør som står på toppen av Mount Everest (8848 m), er avstanden til horisonten 336 km.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Horizon» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
# Whitehall

|  |
| --- |
| **Whitehall** |
|  Whitehall, sett nordfrå mot Parlamentet |
|  |
|  Whitehall ﻿ / ﻿ |

**Whitehall** er ei gate i City of Westminster i London. Ho går frå Trafalgar Square og to tredjedelar av vegen til Westminsterpalasset; resten av gata dit heiter Parliament Street.

Namnet kjem frå Whitehallpalasset som låg i området, og som brann ned i 1698. Gata var opphavleg ein brei veg føre palasset, medan Parliament Street var ein liten sideveg. Etter at palasset brann vart Parliament Street gjort breiare, slik at det vart eit samanhengande gateløp. Den einaste delen som står igjen av palasset er *Banqueting House* frå 1622, teikna av Inigo Jones. Kong Karl I vart avretta på eit skafott som var reist utanfor bygningen, som han gjekk ut på frå eit vindauge i andre etasjen. Avrettinga blir minna på staden kvart år av rojalistar.

Forsvarsdepartementet
Whitehall er det administrative sentrumet for den britiske regjeringa, og namnet blir ofte brukt synonymt med regjeringa eller departementa. I Downing Street, som er ei sidegate til Whitehall, ligg statsministeren sin og dei offisielle bustadene til finansministeren. Bygningen til Forsvarsdepartementet er ein av dei største og mest framtredande.

Kenotafen på Whitehall
Kenotafen er det fremste krigsminnesmerket i Storbritannia. Han vart reist midt i gata etter første verdskrigen, men er eit minnesmerke for alle krigar der britiske liv har gått tapt.

Scotland Yard, politistyrken i London, har namnet sitt etter Great Scotland Yard, som ligg opp mot Whitehall.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Whitehall» frå Wikipedia på bokmål, den 10. august 2011.*