Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Leet

**Leet** (eller "1337"), òg kjent som **eleet** eller **leetspeak**, er eit alternativt alfabet for engelsk som i hovudsak blir brukt på Internett. Det bruker forskjellige kombinasjonar av ASCII symbol for å erstatte bokstavar frå det latinske alfabetet. Ordet *leet* kan til dømes skrivast som *1337* og *l33t*; *eleet* som *31337* eller *3l33t*. Eit meir kompleks døme er ordet *datamaskin* som kunne blitt til dømes *d474m45k1n* eller *∂@7@m@5k!~*.

| A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  `4 @ /-\ /\ ^ aye ∂ ci λ Z`  |  `8 |3 6 13 |3 ß ]3`  |  `( < ¢ { © sea see`  |  `|) [) ∂ ]) I> |> 0 ð cl`  |  `3 £ & € [- ə`  |  `|= ]= } ph (= ʃ`  |  `6 9 & (_+ C- gee jee (γ, cj`  |  `|-| # ]-[ [-] )-( (-)  :-: }{ }-{ aych`  | `! 1 | eye 3y3 ai ¡`  |  `_| _/ ] ¿ </ _) ʝ`  |  `X |< |X |{ ɮ`  |  `1 7 |_ £ | |_ lJ ¬`  |  `/\/\ |\/| em |v| IYI IVI [V] ^^ nn //\\//\\ (V) (\/) /|\ /|/| .\\ /^^\ /V\ |^^|`  |  `|\| /\/ //\\// [\] <\> {\} // ₪ []\[] ]\[ ~`  |  `0 () oh [] ¤ Ω`  |  `|* |o |º |> |"  ? 9 []D |7 q þ ¶ ℗ |D`  |  `0_ 0, (,) <| cue 9 ¶`  |  `|2 2 /2 I2 |^ |~ lz ® |2 [z |` l2 Я .- ʁ`  |  `5 $ z § es`  |  `7 + -|- 1 '][' †`  |  `|_| (_) Y3W M µ [_] \_/ \_\ /_/`  |  `\/ √ \\//`  |  `\/\/ vv '// \\' \^/ (n) \X/ \|/ \_|_/ \\//\\// \_:_/ ]I[ UU Ш ɰ ￦`  | `% >< Ж }{ ecks × * )( ex`  |  `j `/ `( -/ '/ Ψ φ λ Ч ¥`  |  `2 ≥ ~/_  % ʒ 7_`  |
|
Tabellen er berre ein guide, ikkje eit verktøy for full korrekt omsetjing. |

## Kjelder
# Gamalirsk

|  |
| --- |
| **gamalirskGoídelc** |
| **Andre namn** | gamalgælisk |
| **Klassifisering** | indoeuropeiske språk  keltiske   øykeltiske    goidelske     **gamalirsk** |
| **Bruk** |
| **gamalirsktalande i alt** | ingen (språket utvikla seg til mellomirsk i på 900-talet) |
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-2** | sga |
| **ISO 639-3** | sga |

**Gamalirsk** eller **gamalgælisk** er namn på den eldste forma av goidelske språk som er attestert med monaleg tekstkorpus. Ein snakka gamalirsk mellom 600 og 900. Språket utvikla seg vidare til mellomirsk. Moderne irsk, skotsk-gælisk og manx har alle opphav i mellomirsk. Størstedelen av tekstar som har vorte behalde til no, har truleg vorte skrivne på 700- og 800-talet.

Gamalirsk hadde nokso komplisert bøying og utmerkte seg med allomorfi, eit sjeldsynt trekk i moderne indoeuropeiske språk, som består i meir eller mindre føreseielege ljodvekslingar i stomn og suffiks, forårsaka av ulike grammatiske forhold. I gamalirsken oppstår det også for fyrste gong fonetiske mutasjonar ved byrjinga av ordet, kjente i dag frå alle levande keltiske språk, men sannsynlegvis ikkje førekomande verken i urirsk eller i fastlandskeltiske språk som gallisk. Medan det allomorfiske systemet vart forenkla i tida, vart mutasjonane bevarte i alle tre etterkomarspråka.

Gamalirsk og gallisk skapar saman grunnlaget for rekonstrueringa av urkeltisk språk. Mellom forskarane som mest har påverka gamalirske studiar er Rudolf Thurneysen (1857-1940), forfattaren av den fyrste handboka i gamalirsk grammatikk, og Osborn Bergin (1873-1950) som var mest oppteken av tidleg irsk litteratur.

## Kjelder
# Tradisjonell bryting

**Tradisjonell bryting** viser til ulike former for bryting som vert utøvde av amatørar, profesjonelle og av halvprofesjonelle utøvarar.

Gresk-romersk bryting vert i Noreg også kalla «klassisk bryting», trass i at denne forma for bryting starta på midten av 1800-talet. Ho stammar frå backhold- og keltisk bryting.

Frå islandsmeisterskapen i glima i 1985.
## Stilartar

* Backhold*-bryting** finst i Nord-England og Skotland frå det 7. og 8. hundreåret. *Highland and Border Games*, frå mai til oktober, i samtida. *Backhold*-bryting, tidlegare også i USA og Australia ; for tida, i Frankrike og Italia. *Backhold*-stilartar inkluderer:
	+ Cumberland-bryting (også kalla *Cumbrian*-bryting eller Cumberland/Westmorland-bryting )
	+ Skotsk *backhold*-bryting

Den tradisjonelle Naadam-festivalen i Mongolia, nær Ulan Bator.
* Catch-bryting
	+ **Lancashire-bryting **Glima** og **bonda-glima** ('bonde-bryting')
* **Inbuan **Iransk bryting** eller *koshti*
	+ **Pahlavani** eller **Bastani **Keltisk bryting** inkluderer stilartane:
	+ Cornish*-bryting**, frå Cornwall
	+ **Gouren** er ei form for *jacket*-bryting som har vore utøvd i Bretagne sidan det fjerde hundreåret. Nærskyld med *Cornish*-bryting
	+ **Devonshire-brytingJacket*-bryting, jamfør *Cornish*-stil. Med tresko kunne ein sparke ein motstandar. ( I *Cornish vs. Devon*-kampar hende det at *Devonshire*-brytaren nytta berre éin sko. ) Stilen vert rekna som utdøydd.
	+ **Devonshire-bryting **Khmer-bryting** frå Kambodsja.

Khuresh (tuvan-bryting)
* **Khuresh Judo
* Loose*-bryting** :
* **Lotta Campidanese **Lucha Canaria** frå Kanariøyene
* **Lucha Leonesa **Luctatio**, ein oldtidsstilart av romarsk bryting
* **Luta livre**, brasiliansk.
* **Lutte traditionnelle** ('tradisjonell bryting') i Vest-Afrika
* Laamb-bryting inkluderer:
	+ - Éin type der slag er tillatne: *Lutte traditionnelle avec frappe*
		- Éin type der slag ikkje er tillatne: *Llutte traditionnelle sans frappe*
	+ Boreh frå Gambia
	+ Evala frå Togo
	+ Kokawa frå Nigeria og hausaområda i Niger
* **Malla-yuddha** frå India.
* **Mongolsk bryting** Tradisjonell bryting frå Mongolia ( mongolsk : бөх ).
* **Naban** frå Burma/Myanmar.
* **«Pale»-bryting** frå gresk oldtid
* **Pehlwani** eller **kusjti** frå India.
* **Penjang Gulat** frå Indonesia.
* **Schwingen**

Tyrkisk olje-bryting (yağlı güreş). Turnering i Istanbul.
* **Ssireum**: Koreansk bryting.
* **Strumpa** frå Sardinia. Også kalla s'istrumpa eller berre istrumpa.
* Sumo (eller sumo-bryting)
* **Trinta** frå Moldovia
* **Tyrkisk olje-bryting**. Brytarane vert smurde inn i olivenolje. På tyrkisk vert stilarten kalla *Yağlı güreş*.

## Sjå òg

* Bryting

## Referansar

## Bakgrunnsstoff
# Koreanske kampaktivitetar

*Dae-Kwae-Do* i Korea, måla i 1846.
**Koreanske kampaktivitetar** (hangul 무술, hanja 武術, *musul* eller hangul 무예, hanja 武藝, *muye*) er ulike former for kampsport ein har drive med i Korea gjennom historia, både for militære føremål og for rekreasjon og personleg utvikling. I dag blir fleire av desse teknikkane praktisert over heile verda, med taekwondo som eit viktig døme. Andre kjende koreanske øvingar er tradisjonell koreansk bogeskyting og kumdo, den koreanske forma av japansk kendo. Tradisjonelle øvingar som ssireum - koreansk bryting - og taekkyon - fotkamp - er også blitt kjende utanfor landet. I november 2011 blei taekkyon anerkjend av UNESCO som immateriell verdsarv (Intangible Cultural Heritage of Humanity List).

## Galleri

* Gungdo
* Hapkido
* Kumdo
* Taekkyon
* Ssireum
* Taekwondo

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Korean martial arts» frå Wikipedia på engelsk, den 1. februar 2023.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Koreanske kampaktivitetar Adrogué, M. (2003). «Ancient military manuals and their relation to modern Korean martial arts». *Journal of Asian Martial Arts* **12**: 4.
* Della Pia, J. (1994). «Korea's Mu Yei Do Bo Tong Ji.». *Journal of Asian Martial Arts* **3**: 2.
* Henning, S. (2000). «Traditional Korean martial arts». *Journal of Asian Martial Arts* **9**: 1.
* Kim, S. H. (2001): *Muye Dobo Tongji*. Turtle Press.
# Skyting

Skyttar med finkalibra gevær
**Skyting** er det å avfyra eit skytevåpen, anten mekaniske skytevåpen som boge og armbrøst eller ulike handvåpen. Dette kan ein gjera i samband med jakt, som idrett (skytesport) eller som del av ein konflikt.

Når ein går på jakt er hovudpoenget å avfyra skot, mot eit bestemt dyr, som ein fugl eller eit pattedyr, for å avliva dette. Som idrett skyt ein på blinkar, der ein skal treffa eit særskild punkt. Ein må ofte òg skyta i konfliktar som krig, då normalt mot andre menneske.

Avretting ved skyting har tidlegare vore nytta som straffemetode i Noreg, og blir framleis praktisert i enkelte land.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Skyting» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2021.*
# Openberring

Openberringa av Dommedag av Jacob de Backer
**Openberring** er ei melding menneske får frå eit høgare vesen, ein guddom eller ein gud.

Konkrete hendingar er òg tolka som guddommelege openberringar. Dette var ein del av tankegangen i Det nære austen og den hellenistiske verda i oldtida, og delar av Bibelen er tolka på denne måten. Eit døme på ei slik openberring er eksodus, utferda som israelittane gjorde frå Egypt.

I det nye testamentet er ordet openberring ei omsetjing av gresk Ἀποκάλυψις, 'løfting av sløret', jf. apokalypse.

I monoteistiske religionar er openberringa prosessen eller handlinga med å forstå guddommeleg kunnskap, ofte gjennom direkte ontologisk forståing, som overgår mennesket og når inn i det gudommelege intellektet.

Openberringa i religion kan kome frå Gud, ein guddom eller representantane deira, som ein engel, og gjev eit ønskt resultat, prinsipp, åtferd, lov og doktrine. Dette resultatet er «realisasjonsprinsippet».

Somme religionar har religiøse skrifter som vert rekna som heilage og openbert av guddomen. Monoteistiske religionar reknar ofte dei heilage skriftene som openberringar, «Ord frå Gud».

## Referansar
# Den internasjonale olympiske komitéen

|  |
| --- |
| Den internasjonale olympiske komitéen |
|  |
|  |
| Skipa | 23. juni 1894 |
| Grunnleggjar | Pierre de Coubertin |
| Hovudkontor | Lausanne, Château de Vidy |
| Leiar | Kirsty Coventry |
| Verkeområde | verdsfemnande |
| Fokus | olympiske leikar |
| Medlemmer | 103 |
| Motto | Citius, Altius, Fortius – Communiter |
| Nettstad |   |

**Den internasjonale olympiske komitéen** (på norsk forkorta **IOK** eller frå engelsk **IOC**: *International Olympic Committee*; fransk **CIO**: *Comité international olympique*) er ein internasjonal ikkje-statleg organisasjon, skipa av den franske baronen Pierre de Coubertin 23. juni 1894. Hovudkontoret ligg i Lausanne i Sveits og organisasjonen har i dag 105 aktive medlemmar og 34 æresmedlemmar.

IOK arrangerer Dei olympiske sommarleikane, Dei olympiske vinterleikane, Dei olympiske sommarleikane for ungdom og Dei olympiske vinterleikane for ungdom. Alle leikane vert arrangert kvart fjerde år. Dei 1. olympiske sommarleikane vart arrangert av IOK i den greske hovudstaden Aten i 1896. Dei 1. olympiske vinterleikane vart arrangert i den franske byen Chamonix i 1924. Fram til 1992 vart både sommar- og vinter-OL arrangert same år. IOK flytta dimed vinter-OL med to år for at det skulle verte betre tid til planlegging av leikane. Dei 1. olympiske sommarleikane for ungdom vart arrangert i bystaten Singapore i 2010 og Dei 1. olympiske vinterleikane for ungdom vart arrangert i den austerrikske byen Innsbruck i 2012.

Hovudkontoret til IOK i Lausanne.
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «International Olympic Committee» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2012.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Den internasjonale olympiske komitéen Offisiell nettstad
# Vinter-OL 1952

|  |
| --- |
| **Dei 6. olympiske vinterleikane** |
|  |
| Deltakande nasjonar | 30 |
| Deltakarar | 694 (585 menn, 109 kvinner) |
| Øvingar | 22 i 4 sportsgreiner |
| Opningsseremoni | 14. februar, 1952 |
| Avslutningsseremoni | 25. februar, 1952 |
| Offisielt opna av | Prinsesse Ragnhild |

**Vinter-OL 1952** vart arrangert i Oslo i Noreg i tidsrommet 15. februar—25. februar. Skøyteløparen Hjalmar Andersen («Hjallis») vart den store forgrunnsfiguren i leikane, han vann på Bislett gullmedaljane på tre distansar.

Noreg vart beste nasjon med sju gullmedaljar. Dei kom ved:

* Hjalmar Andersen (1500 meter, 5000 meter og 10 000 meter skøyter)
* Arnfinn Bergmann (spesielt hopprenn)
* Hallgeir Brenden (15 km langrenn)
* Stein Eriksen (storslalåm)
* Simon Slåttvik (kombinert)

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Hjalmar Andersen, som deltok på skeiseløp.

## Idrettsgreiner

|  |  |
| --- | --- |
| * Alpine greiner
* Bobsleigh
* Skøyteløp
 | * Ishockey
* Kunstløp
* Nordiske greiner
 |

## Medaljeoversyn

|  |  |
| --- | --- |
| Dei beste nasjonane |  |
| **Plass** | **Land** | **Gull** | **Sølv** | **Bronse** | **Totalt** |
| 1 |  Noreg | 7 | 3 | 6 | 16 |
| 2 |  USA | 4 | 6 | 1 | 11 |
| 3 |  Finland | 3 | 4 | 2 | 9 |
| 4 |  Tyskland | 3 | 2 | 2 | 7 |
| 5 |  Austerrike | 2 | 4 | 2 | 8 |
| 6 |  Canada | 1 | 0 | 1 | 2 |
| 6 |  Italia | 1 | 0 | 1 | 2 |
| 8 |  Storbritannia | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 9 |  Nederland | 0 | 3 | 0 | 3 |
| 10 |  Sverige | 0 | 0 | 4 | 4 |
| 11 |  Sveits | 0 | 0 | 2 | 2 |
| 12 |  Frankrike | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 12 |  Ungarn | 0 | 0 | 1 | 1 |
# World Register of Marine Species

|  |
| --- |
| World Register of Marine Species |
|  |
|  |
| Type nettstad | organisasjon, global artsdatabase, taksonomisk database, ongoing project, nettdatabase |
| Tilgjengeleg på | engelsk |
| Grunnlagd | 2008 |
| Hovudkontor | Oostende, Belgia |
| Nettstad | www.marinespecies.org |

**World Register of Marine Species** (Worms) er ein database som tar sikte på å innehalda eit autorativt og fullstendig oversyn over alle namn på marine organismar, inkludert informasjon om synonym. Aksepterte namn blir prioriterte, men alternative namn blir òg inkluderte, i den grada dei kan vera nyttige for tolking av takstlitteratur.

WoRMS blei grunnlagt i 2008 og voks fram frå det europeiske MarBEF Data System. Prosjektet er fyrst og fremst finansiert av Den europeiske unionen, og blir drive av Flandern Marine Institute i Oostende i Belgia. WoRMS har inngått formelle avtalar med fleire andra prosjekt for biologisk mangfald, som Global Biodiversity Information Facility og Encyclopedia of Life.

Innhaldet på Worms blir bestemt og blir i sin heilskap kontrollert av taksonomiske ekspertar.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «World Register of Marine Species» frå Wikipedia på bokmål og «World Register of Marine Species» frå Wikipedia på svensk, den 17. august 2023.*

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
# Luftperspektiv

**Luftperspektiv** er ei form for fargeperspektiv som kjem av at valøren til ein farge blir lysare og meir blåleg desto lenger borte han er frå auget som ser.

Teknikken kan brukast for å lage ei djupn i eit bilete ved å la dei fjerne tingane vera lysare og meir blåvorne enn dei nære. Konstateringa av luftperspektiv var ei følgje av den veksande observasjonen av naturen under tidleg renessanse. Domenico Veneziano var blant dei første italienske målarane som utvikla denne forma for perspektiv; seinare dyrka særleg Leonardo da Vinci og Milanoskolen luftperspektivet.

## Kjelder

«luftperspektiv» i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Radians

**Radians** er den effekten som vert strålt ut frå eit flateelement per romvinkeleining i ei særskild retning dividert på den tilsynelatande storleiken til flateelementet sett frå same retning. Radiansen er definert som

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
der

*L* er den observerte eller målte radiansen (W·m−2·sr−1), i retninga *θ*,
d er differnsialoperatoren,
*Φ* er den totale strålingsfluksen eller effekten (W) utstrålt
*θ* er vinkelen mellom normalen på flata og den spesifiserte retninga
*A* er arealet til flata (m2), og
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 er romvinkelen (sr) i forhold til observasjonen eller målinga.
Tilnærminga gjeld berre for små *A* og *Ω* der cos *θ* er tilnærma konstant.
Viss radiansen er den same i alle retninga, seier ein at strålinga følgjer Laberts cosinuslov

Radians-faktoren for eit punkt på ei flate er forholdet mellom radiansen i ei særskild retning og den radiansen ein ville ha venta i same retning om flata hadde reflektert strålinga i samsvar med Lamberts cosinuslov.

## Kjelder

* radians. (2012-02-18) I *Store norske leksikon*. Henta frå
# William Thomson Kelvin

|  |
| --- |
| William Thomson Kelvin |
|  |
|  |
| Fødd | 26. juni 1824 Belfast |
| Død | 17. desember 1907 Largs |
| Nasjonalitet | Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland |
| Område | fysikk, mekanikk, termodynamikk |
| Yrke | fysikar, astronom, matematikar, universitetslærar, politikar, skribent, ingeniør, kjemikar |
| Institusjonar | University of Glasgow Peterhouse |
| Alma mater | University of Glasgow Peterhouse University of Cambridge Royal Belfast Academical Institution |
| Doktorgradsrettleiar | William Hopkins |
| Ektefelle | Margaret Crum, Frances Anna Blandy |
| Medlem | Det prøyssiske vitskapsakademiet Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina Royal Society Kungliga Vetenskapsakademien Göttingens vitenskapsakademi Det ungarske vitskapsakademiet American Academy of Arts and Sciences Royal Society of Edinburgh Det russiske vitskapsakademiet Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskab Accademia Nazionale delle Scienze detta dei XL Det bayerske vitskapsakademiet Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen National Academy of Sciences Accademia delle Scienze di Torino Accademia Pontificia dei Nuovi Lincei Accademia Nazionale dei Lincei Accademia Nazionale dei Lincei |

**William Thomson, lord Kelvin** (26. juni 1824–17. desember 1907) var ein britisk matematisk fysikar som vert rekna som grunnleggaren av termodynamikk. Han var professor i fysikk ved Universitetet i Glasgow frå 1846 til 1899.

Han vart adla av dronning Victoria i 1892 til *baron Kelvin* (lord Kelvin) for arbeidet sitt med å leggje ein transatlantisk telegrafkabel. Namnet Kelvin kjem frå elva Kelvin som renn gjennom universitetsområda i Glasgow. Han starta ved dette universitetet ti år gammal, og då han nådde 22 år var han vorte professor her. Han vart vald som medlem av Royal Society i 1851 og var president der i perioden 1890-1895. I 1896 vart han tildelt Knight Grand Cross av Royal Victorian Order og i 1902 vart han ein av dei første medlemmane av Order of Merit. Han er gravlagt i Westminster Abbey i London.

Lord Kelvin tenkte ut den absolutte temperaturskalaen (kelvinskalaen) i 1848 og SI-eininga for temperatur, Kelvin, er kalla opp etter han. I 1951 gav han ut ei betre forklaring av skalaen, samstundes med at han kom fram til den andre termodynamikklova. I 1853 oppdaga han saman med J.P. Joule Joule-Thomson-effekten. I 1856 føresåg han Thomson-effekten. Lord Kelvin arbeidde innan mange område, tenkte ut nye metodar og gjorde mange oppfinningar. Han var konsulent for firmaet som i 1850-åra la den første transatlantiske telegrafkabelen. I dette arbeidet vart det naudsynt å nytte særs følsame måleinstrument, og han konstruerte då speilgalvanometeret

Lord Kelvin vart utnemnd til æresdoktor ved Det Kongelege Fredriks Universitet i samband med feiringa av 100-årsdagen for fødselsdagen til Niels Henrik Abel i 1902.

## Prisar og utmerkingar

* 1883 – Copleymedaljen

## Kjelder

* «William Thomson Kelvin» i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Hertugdømet Lorraine

Plasseringa til provinsen Lorraine
**Lorraine** (tysk *Lothringen*) er eit historisk område som i dag ligg nordaust i Frankrike. Av byar i regionen finn ein Metz, Nancy og Verdun.

## Historie

Lorraine, eller Lotharingia, var opphavleg eit sjølvstendig hertugdøme oppretta i 843 då riket til karolingane vart delt mellom dei tre sønene til Ludvig I av Det tysk-romerske riket. Det var kalla opp etter den nye herskaren Lothar I av Det tysk-romerske riket.

I 959 vart riket delt i ein Øvre og Nedre Lorraine, og etter kvart vart hertugane av Øvre Lorraine berre kjend som hertugar av Lorraine, fordi hertugane i Nedre Lorraine etter kvart mista makt på 1000-talet.

På 1600-talet ønskte dei franske kongane Lorraine, som då låg mellom sjølve Frankrike og det franske området Alsace. Lorraine tok keisaren si side i trettiårskrigen og vart okkupert av Frankrike i 1641. I 1670 vart dei igjen invadert av franskmennene, og dei okkuperte område dei neste 30 åra. Under den spanske arvefølgjekrigen okkuperte Frankrike Lorraine nok ein gong, medan hertug Leopold av Lorraine framleis styrte. Son til Leopold, Frans I av Det tysk-romerske riket, måtte gje frå seg hertugdømet i 1737, etter den polske arvefølgjekrigen, i byte for storhertugdømet Toscana. Frans var trulova med erkehertuginne Maria Teresia av Austerrike, dotter og arving til Karl VI av Det tysk-romerske riket, og franskmennene ville berre godta ekteskapet om Frans gav opp rettane sine til Lorraine. Stanislaus Leszczynski, tidlegare konge av Polen og svigerfar til Ludvig XV, vart den siste hertugen av Lorraine etter ein avtale om at hertugdømet skulle gå til Frankrike då han døydde. Lorraine vart ein del av Frankrike i 1766.

## Sjå òg

* Regionen Lorraine
* Lotharingia

## Bakgrunnsstoff

* Alsace-Lorraine.info Arkivert 2007-03-12 ved Wayback Machine.
* Lotharingia

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Lorraine (province)» frå Wikipedia på engelsk, den 28. november 2008.*
# Brigit

|  |
| --- |
| Brigit |
|  |
|  |
| Identifisert med | Brigantia |
| Far | Dagda |

**Brigit** eller **Brigid** ('den opphøgde') er ei dotter av Dagda, og ei framståande gudinne i keltisk mytologi. I lag med søstrene sine, Dana og Anu, er ho rekna som ein keltisk treeiningsgudinne. Ho vaktar skaldar og diktekunst, eldstader og grøde, smeder, handverkarar og krigarar.

Ho er gift med Bres av fomorane, men er mor til Creidne, Luchtaine og Goibniu med Tuireann. Bres er far til Ruadán.

Brigit er knytt til den heilage elden (sameleis som gudinna Vesta i romersk mytologi). Ho er attåt knytt til heilage kjelder, særskild i Kildare, Irland, der det i kristen tid vart bygd eit kloster for nonner. Brigit var ein av dei keltiske guddomane som vart «kristna» og vidareført som st. Brigit i katolsk tid. Soleis held nonnene i Kildare ein eldgamal førkristen tradisjon i live, og røktar ein gamal kultstad. Festen hennar tilsvarar Kyndelsmesse, den 2. februar, som vert kalla Imbolc i Irland.

Namnet Brigit eller Brigit svarar til gudinna Brigantia, slik ho er nemnd i kjelder frå romersk tid. Namnet kling att i øynamnet Britannia. Ho er soleis morgudinne for britane eller Kymrarane.

## Kjelder
# Ærestittel

Ein **ærestittel** eller **honorær tittel** (av *honorær* fransk *honoraire*, frå latin *honorarius*, *ære*) er ein tittel som blir gitt for å ære eller heidre nokon, utan at det følgjer med løn eller vesentlege tenesteplikter. Eit eksempel er honorær konsul.

Honorære titlar blir no for tida ofte gitt nokon som i lang tid har utført noko som samfunnet oppfattar som særleg verdifullt, utan at formelle krav til titlane er oppfylt. Eit eksempel er utnemning av æresdoktorar. Dette skjer utan at noka doktoravhandling er levert. Dette blir kalla *doctor honoris causa*, forkorta **dr h c**. I den akademiske verda finst det detaljerte reglar om korleis æresdoktorar skal nominerast, veljast og utnemnast. Det finst også eksempel på at det har blitt delt ut honorære professorat.

I tidlegare tider var det vanleg at ein kunne kjøpe honorære titlar. I somme land er dette framleis mogleg.

## Fotnotar
# Papirspå

Papirspå i Hongkong
Spå opna til spåing.
Oppbretta luke med meldingar.
**Papirspå** er ei enkel form for origami som kan brukast som leiketøy. Spåen blir bretta til av eit kvadratforma papir, og kan i ferdig tilstand opnast opp i ulike vinklar. Ofte har ein farga eller dekorerte sider på utsida og tal, kort tekst eller bilde på innsida. Spåen kan brukast til leikespåing, der ein brettar opp att ei ukjend luke for å sjå ei skjult melding.

## Bretting av ein spå

* Ta eit papir.
* Brett eit hjørne over til andre sida av papiret.
* Brett det andre hjørnet til motsett side.
* Klipp bort resten av papiret.
* Brett ut resten til ein kvadratisk bit med brettar.
* Brett alle fire hjørne inn til midten så spissane treff kvarandre.
* Papiret skal no sjå slik ut.
* Snu papiret.
* Brett alle fire hjørne til midten att på motsett side.
* Papiret ser no slik ut.
* Brett det.
* Sett fingrane inn i dei fire hjørna og press inn så papiret ser slik ut.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Pappersloppa» frå Wikipedia på svensk, den 7. desember 2020.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Papirspå Cootie Catcher, PBS Kids
* How to Make a Cootie Catcher