Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Verdas land

Liste over *de facto* eller offisielt uavhengige statar:

 A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z Æ Ø Å
## A

* Abkhasia
* Afghanistan
* Albania
* Algerie
* Andorra
* Angola
* Antigua og Barbuda
* Argentina
* Armenia
* Aserbajdsjan
* Austerrike
* Australia
* Aust-Timor

## B

* Bahamas
* Bahrain
* Bangladesh
* Barbados
* Belarus
* Belgia
* Belize
* Benin
* Bhutan
* Bolivia
* Bosnia-Hercegovina
* Botswana
* Brasil
* Brunei
* Bulgaria
* Burkina Faso
* Burundi

## C

* Canada
* Chile
* Colombia
* Costa Rica
* Cuba

## D

* Danmark
* Dei sameinte arabiske emirata
* Den dominikanske republikken
* Den sentralafrikanske republikken
* Djibouti
* Dominica

## E

* Ecuador
* Egypt
* Ekvatorial-Guinea
* Elfenbeinskysten
* El Salvador
* Eritrea
* Estland
* Eswatini
* Etiopia

## F

* Fiji
* Filippinane
* Finland
* Frankrike

## G

* Gabon
* Gambia
* Georgia
* Ghana
* Grenada
* Guatemala
* Guinea
* Guinea-Bissau
* Guyana

## H

* Haiti
* Hellas
* Honduras

## I

* India
* Indonesia
* Irak
* Iran
* Irland
* Island
* Israel
* Italia

## J

* Jamaica
* Japan
* Jemen
* Jordan

## K

* Kambodsja
* Kamerun
* Kapp Verde
* Kasakhstan
* Kenya
* Folkerepublikken Kina
* Kirgisistan
* Kiribati
* Komorane
* Kongo-Kinshasa
* Kongo-Brazzaville
* Kosovo
* Kroatia
* Kuwait
* Kypros

## L

* Laos
* Latvia
* Lesotho
* Libanon
* Liberia
* Libya
* Liechtenstein
* Litauen
* Luxembourg

## M

* Madagaskar
* Malawi
* Malaysia
* Maldivane
* Mali
* Malta
* Marokko
* Marshalløyane
* Mauritania
* Mauritius
* Mexico
* Mikronesiaføderasjonen
* Moldova
* Monaco
* Mongolia
* Montenegro
* Mosambik
* Myanmar (Burma)

## N

* Namibia
* Nauru
* Nepal
* Nederland
* New Zealand
* Nicaragua
* Niger
* Nigeria
* Nord-Korea
* Nord-Kypros
* Nord-Makedonia
* Noreg

## O

* Oman

## P

* Pakistan
* Palestina
* Palau
* Panama
* Papua Ny-Guinea
* Paraguay
* Peru
* Polen
* Portugal

## Q

* Qatar

## R

* Romania
* Russland
* Rwanda

## S

* Saint Kitts og Nevis
* Saint Lucia
* Saint Vincent og Grenadinane
* Salomonøyane
* Samoa
* San Marino
* São Tomé og Príncipe
* Saudi-Arabia
* Senegal
* Serbia
* Seychellane
* Sierra Leone
* Singapore
* Slovakia
* Slovenia
* Somalia
* Somaliland
* Spania
* Sri Lanka
* Storbritannia
* Sudan
* Surinam
* Sveits
* Sverige
* Syria
* Sør-Afrika
* Sør-Korea
* Sør-Ossetia
* Sør-Sudan

## T

* Tadsjikistan
* Taiwan (Republikken Kina)
* Tanzania
* Thailand
* Togo
* Tonga
* Transnistria
* Trinidad og Tobago
* Tsjad
* Tsjekkia
* Tunisia
* Turkmenistan
* Tuvalu
* Tyrkia
* Tyskland

## U

* Uganda
* Ukraina
* Ungarn
* Uruguay
* USA
* Usbekistan

## V

* Vanuatu
* Vatikanstaten
* Venezuela
* Vest-Sahara (Den saharawiske arabiske demokratiske republikken)
* Vietnam

## Z

* Zambia
* Zimbabwe

## Sjå òg

* Verdas land etter flatevidd
* Verdas land etter folketal
* Verdas land etter folketettleik
* Verdas land etter bruttonasjonalprodukt
* Verdas land etter bruttonasjonalprodukt per innbyggjar

## Merknader

## Bakgrunnsstoff

* Statsnavn, hovedsteder og nasjonaldager frå Utanriksdepartementet.
* Fakta om alle verdas land frå CIA.
# Eldre steinalder

Øks frå acheuléen under eldre steinalder, funnen i Spania.
**Eldre steinalder**, **paleolitikum** eller **paleolittisk tid** er den første delen av steinalderen og fann stad under dei geologiske epokane pleistocen og holocen. I europeisk samanheng er tidsrommet vidare delt inn i tre hovudperiodar: tidleg, mellom og sein eldre steinalder.

Frå den tidlege delen kjenner me reiskapstradisjonane oldowan (eller abbevillien i Europa) og acheuléen, der ein hakka til skarpe eggar på steinar. Clactonien, tilpassingar av steinen til skaft, og levalloisien, der ein hakka spissar ut av ein heil stein, kjem også frå denne perioden.

Under mellomperioden vidareutvikla ein denne flekkekulturen til mousterien og tayacien. Den sistnemnde typen er funne saman med moderne menneske, medan mousterien er knytt til neandertalarar.

I sein eldre steinalder laga ein spesialiserte reiskapar frå steinar som var blitt førebudde. Ein fann opp nål og tråd, skinnklede, harpun og spydkastar og tilpassa fiskeutstyr.

## Eldre steinalder i Noreg

Innan steinalderen i Noreg reknar ein tida frå 10.000 år før vår tidsrekning fram til 4000 f.Kr. som eldre steinalder.
Tida blir igjen delt inn i desse fasane:

* Fosna- og Komsafasen (10 000–8000 f.Kr.)
* Tørkopfasen (8000–7000 f.Kr.)
* Nøstvetfasen (7000–4800 f.Kr.)
* Tverrpilfasen (4800–4000 f.Kr.)

## Kjelder

* «Stone Age», *Encyclopaedia Britannica* (Encyclopædia Britannica Online), 2009
# Beidou

**Beidou 1** (kinesisk 北斗一号) er eit kinesisk satellitnavigationssystem. Namnet *Beidou* (北斗) kjem av det kinesiske namnet på stjernebiletet Store bjørn.

Beidou 2 går under namnet Compass.

## Kjelder

* Precise orbit determination of Beidou Satellites with precise positioning Arkivert 2015-06-11 ved Wayback Machine.
* Website Beidou
* Beidou sur le site de l'ESA
* Étude de marché (dont utilisation du système Beidou (mars 2015)
* Beidou (Big Dipper) Arkivert 2006-11-28 ved Wayback Machine. - GlobalSecurity.org
# Harbin

|  |
| --- |
| Harbin forenkla kinesisk 哈尔滨 tradisjonell kinesisk 哈爾濱, pinyin *Hā'ěrbīn* |
| russisk Харбин, *Kharbin*) |
| by |
|  Panorama av Hongbo Plaza.  |
| Land |  Kina |
| Areal | 53 076,48 km² |
| Folketal |  10 635 971 (2010) |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Harbin ﻿ / ﻿ |
|  Harbin-prefekturet i Heilongjiang og Heilongjiang i Kina.

 Harbin-prefekturet i Heilongjiang og Heilongjiang i Kina.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Harbin |

**Harbin** er ein subprovinsiell by som er hovudstad i provinsen Heilongjiang i det nordaustlege Kina. Den subprovinsielle byen har eit areal på 53 068 km² og eit folketal på 9 873 743. Talet på innbyggarar innanfor bygrensene er 4 754 753. Elva Songhua renn gjennom byen.

Den subprovinsielle byen Harbin omfattar åtte distrikt (区 *qū*), tre byfylke (市 *shì*) og sju fylke (县 *xiàn*).

Harbin er ein av Kinas vakraste byar. Han er kjent for sin russiskpåverka arkitektur og har fått tilnamnet «Orientens Moskva». Mange russarar har vore busett i byen, og han hadde også eit stort innslag av jødar. I 1920-åra kan det ha vore 20 000 jødar i byen.

## Historie

Det moderne Harbin går tilbake til 1898 og Russlands utbygging av jarnbanenettet i denne delen av Kina. Fram til Russland leid nederlag under den russisk-japanske krigen (1904-05) var den russiske innverknaden svært sterk i Harbin. Sidan minka den, samstundes som 160 000 utlendingar frå 33 land strøymde til byen. Innvandrarane kom frå land som USA, Tyskland og Frankrike, og byen vart ein internasjonal metropol for industri, handel og finans.

Japan okkuperte Harbin frå 4. februar 1932. Sovjetarmeen erobra byen 20. august 1945. Kommuniststyrkar tok kontroll over byen i 1946, med eit usagt samtykke frå sovjetstyrkane som var stasjonert der. Industrianlegga i byen skulle spele ei viktig rolle for kommunistane og deira siger i den kinesiske borgerkrigen.

I november 2005 vart byen råka av eit benzen-utslepp, då ein eksplosjon førte til at store mengder av stoffet lak ut i elva som renn gjennom byen. Tilgangen på reint drikkevatn måtte dekkast ved at vatn i store mengder vart transportert inn til byen.

## Styresmakter

Leiaren for lokallaget til Kinas kommunistparti er Chen Haibo (陈海波), og borgarmeisteren er Song Xibin (宋希斌, 2020).

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Harbin» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mars 2011.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Harbin Offisiell nettstad
# USA Today

|  |
| --- |
| *USA Today* |
|  Hovudkvarteret til *USA Today* i Tysons Corner i Virginia. |
|  |
| Land | USA |
| Type | Dagsavis |
| Grunnlagd | 15. september 1982 |
| Pris | 0,75 US-dollar |
| Eigarar | Gannett |
| Grunnleggjar(ar) | Al Neuharth |
| Redaktør(ar) | David Callaway |
| Sjefredaktør(er) | Nicole Carroll |
| Språk | Engelsk |
| Politisk posisjon | Sentrum-venstre, sentrisme |
| Opplag | 726 906, 504 000 (20. februar 2019) |
| Hovudkvarter | Tysons |
| ISSN | 2165-1779, 0734-7456 |
| Nettstad |  (engelsk) |

USA Today er ei amerikansk dagsavis skipa i 1982 av Allen Neuharth. Ho er ei av dei største nasjonale avisene i USA, og har vore den med dei største opplagstala.
Eigaren og utgjevaren av avisa er Gannett Company.

Første utgåva av *USA Today* kom ut den 15. september 1982. Avisa har hovudkvarter i Tysons Corner i Virginia.

Avisa blir seld i alle 50 statane i USA og i District of Columbia, Guam, Puerto Rico, Canada og Storbritannia. Avisa kostar 2 dollar, og er tilgjengeleg gratis på Internett.

*USA Today* hadde eit opplag på 1 674 306 i 2013, noko som gjorde henne til den største papiravisa i USA. Når også digitale abonnement er telde med er ho den tredje største avisa i landet, etter *The Wall Street Journal* og *The New York Times*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «USA Today» frå Wikipedia på engelsk, og «USA Today» frå Wikipedia på svensk den 8. juni 2016.*

* *Denne artikkelen bygger på «USA Today» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juni 2016.*

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell nettstad
* *USA Today*
# Sør-Kina-havet

|  |
| --- |
| Sørkinahavet |
| bukt |
|  |
| Land |  Folkerepublikken Kina,  Vietnam  Republikken Kina,  Malaysia  Kambodsja,  Filippinane  Brunei |
|  Sørkinahavet ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  South China Sea |

Sørkinahavet og området rundt.
**Sør-Kina-havet** er den delen av Stillehavet som er avgrensa av det asiatiske fastlandet og øyane Sumatra, Borneo, Luzon og Taiwan. I tillegg har Kina, Vietnam, Malaysia, Indonesia, Kambodsja, Brunei og Filippinene kyst mot Sør-Kina-havet.

Sør-Kina-havet grensar til Austkinahavet i nord gjennom Taiwansundet, mot Filippinarhavet i aust gjennom Luzonsundet, mot Javasjøen i sør mellom Sumatra og Borneo og mot Andamanhavet og Indiahavet i vest gjennom Malakkasundet. Mot det asiatiske fastlandet dannar Sørkinahavet to store bukter, Tonkinbukta i Vietnam og Kina, og Thailandbukta mellom Indokina og Malayahalvøya.

Sør-Kina-havet omfattar 3 500 000 km². Det er over 200 små øyar i havet, mange av dei er omstridde mellom landa som ligg rundt.

Sør-Kina-havet er i dag den nest mest brukte sjøvegen i verda. Det er ein del petroleumsreservoar i området. Det dreiar seg om om lag 4,5 km³ olja og 7 500 km³ naturgass.

## Kjelder

* Artikkelen er i hovudsak omsett frå Wikipedia på bokmål, 17. juni 2007.
# Suverenitet

**Suverenitet**, **sjølvråderett** eller **sjølvstyre** viser til det å ha sjølvstendig makt over eit visst sjølvstendig område. Tradisjonelt viste omgrepet til den øvste makta til ein fyrste, seinare gjekk det over til den upersonlege statsmakta, og under opplysingstida oppstod tanken om folkesuverenitet, der viljen til folket skal ha suverenitet.

## Suveren stat

Ein kan rekna ein stat for å ha folkerettsleg suverenitet om dei statlege organa kan handla direkte med andre statar, inngå traktatar og ha ansvarstilhøve ved rettsbrot.

## Kjelder

«suverenitet – jus» i *Store norske leksikon*, snl.no.