Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zenbuddhisme

**Zenbuddhisme** eller **zen** er ei form for mahayanabuddhisme der ein legg spesiell vekt på meditasjon som ein veg for å oppnå innsikt og oppvakning. Ideen om å freiste å slutte heilt å tenke under meditasjonen er sentral.

Zen er ein japansk variant av den kinesiske chanbuddhismen som oppstod kring år 500.
# Honshu

| Honshu Lokalt namn 本州 |
| --- |
|  |
| Geografi |
| **Stad** | Aust-Asia
 |
| **Areal** | 230 500 km² |
| **Høgaste punkt** | Fuji-san (3 775 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Japan |
| **Største busetnad** | Tokyo
 |
| Demografi |
| **Folketal** | 103 516 000 (2007)
 |

**Honshū** (本州) er ei av fire japanske hovudøyar. Tōkyō, Nagano, Kyōto, Kōbe og Hiroshima er mellom storbyane på øya. Dei andre hovudøyane er rekna å vera Hokkaidō, Shikoku og Kyūshū.
# Kyushu

|  |
| --- |
| Kyūshū |
| 九州 |
| region |
|  |
| Land |  Japan |
| Høgd | 1 788 m |
| Areal | 36 782,11 km² |
| Folketal |  13 061 879 (1. desember 2014) |
|  Kyushu ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Kyushu.

 Kart som viser Kyushu.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Kyushu |

**Kyushu** (九州, *Kyūshū*) er den tredje største øya i Japan. Ho er den sørlegaste og vestlegaste av dei fire hovudøyane, og ein eigen region. Dei største byan på øya er Fukuoka og industribyen Kitakyushu. Nagasaki ligg også her.

Eit gamalt namn på Kyushu er Saikaido. Øya vert rekna som fødestaden for den japanske sivilisasjonen.

## Geografi

Kyushu er litt mindre enn Spitsbergen og større enn Taiwan. Øya har kyst mot Aust-Kinahavet i vest og Stillehavet i aust. Ho er skild frå Honshu av Shimonosekisundet, men har både bru- og tunnelsamband med Shimonoseki på Honshu.

Øya er fjellrik og er bygd opp av eit komplisert system av vulkanske fjellkjeder.
Det høgaste fjellet er Kuju (1787 moh.), medan det neste, Aso (1592 moh.), er den største aktive vulkanen i Japan.

Den sørlege delen av øya har subtropisk klima. Her kan ein dyrka sukkerrøyr, ris, kveite og te. Kyushu har òg store kolførekomstar, noko som har danna grunnlag for ei omfattande industrialisering.

Frå Gion-festivalen i Hita i Oita prefektur.
## Administrativ inndeling

Kyushu er ein japansk region administrativt delt opp i åtte prefektur, sju på Kyushu og eit åttande som omfattar dei talrike Ryukyuøyene:

* Fukuoka
* Kagoshima
* Kumamoto
* Miyazaki
* Nagasaki
* Oita
* Saga
* Okinawa (Ryukyu-øyane)

## Kjelder

* «Kyushu» i *Store norske leksikon*, snl.no.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Kyushu**
# Shikoku

|  |
| --- |
| Shikoku 四国 |
| region |
|  |
| Land |  Japan |
| Høgd | 1 982 m |
| Areal | 18 297,32 km² |
| Folketal |  3 845 534 (2015) |
|  Shikoku ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Shikoku.

 Kart som viser Shikoku.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Shikoku |

**Shikoku** (四国, *Shikoku*) er den minste av dei fire hovudøyane i Japan, både når det gjeld areal og folketal. Ho ligg sør for Honshu og aust for Kyushu, med Setosjøen imellom. I sør har ho kyst mot Stillehavet. Ho er også ein tradisjonell japansk region, og omfattar prefektura Ehime, Kagawa, Kochi og Tokushima. Den største byen på øya er Matsuyama, so har rundt ein halv million innbyggjarar. I 2015 budde det rundt 3,8 millionar menneske på øya.

«Shikoku» tyder 'fire provinsar', og viser til dei fire tidlegare provinsane ho var delt inn i, Awa, Tosa, Sanuki og Iyo. Tidlegare namn på øya er Iyo-no-futana-shima (伊予之二名島), Iyo-shima (伊予島) og Futana-shima (二名島).

Fjell og skog på Shikoku.
Shikoku er berglendt og har mykje skog. Det blir drive terassejordbruk i fjellskråningane, og ein dyrkar mellom anna ris, kveite, tobakk, soyabønner og mandarinar her. Det blir også drive fiske og saltutvinning.

Øya har fleire brusamband med Honshu, mellom anna verdas største hengebru, Akashi Kaikyo-brua, Minami Bisan–Seto-brua og Tatara-brua.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Shikoku» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mai 2011.*

---

* «Shikoku» i *Store norske leksikon*, snl.no.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Shikoku**
# Aomori prefektur

|  |
| --- |
| Aomori |
| fylke |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Symbol  |

 |
| Land |  Japan |
| Region | Tohokuregionen |
| Hovudstad |  Aomori  |
| Areal | 9 645,64 km² |
| Folketal |  1 232 303 (1. mars 2021) |
|  Aomori prefektur ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Aomori prefektur.

 Kart som viser Aomori prefektur.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Aomori prefecture |

**Aomori** (青森県, *Aomori-ken*) er eit prefektur i Tōhokuregionen i Japan. Prefekturhovudstaden har same namn, Aomori.

Prefekturet Aomori vart oppretta etter at Han-systemet vart avskaffa i 1871 som ein del av Meijirestaurasjonen.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Aomori (prefektur)» frå Wikipedia på bokmål, den 25. september 2016.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Aomori prefektur Offisiell nettstad
# Hanshin Tigers

|  |
| --- |
| Hanshin Tigers |
|  |
|  |
| Fullt namn | Hanshin Tigers |
| Grunnlagd | 1935 |
| Heimebane | Koshien Stadion, Nishinomiya (Kapasitet: 43 508) |
| Hovudtrenar | Akinobu Okada |
| Liga | Central League |

**Hanshin Tigers**(japansk 阪神タイガース) er ein baseballklubb frå Nishinomiya i Japan som speler i Central League i Nippon Professional Baseball. Klubben blei stifta i 1935 som Osaka Tigers, og speler heimekampene sine på Koshien stadion.

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hanshin Tigers Hanshin Tigers - klubben sin offisielle nettstad
# Mongolsk

|  |
| --- |
| **Mongolskмонгол mongol** |
| **Andre namn** | ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ |
| **Klassifisering** | Altaisk (omstridd)  Mongolsk   Austmongolsk    Kalmykisk-khalkha     Khalkha-burjatisk |
| **Bruk** |
| **Tala i** |  Mongolia  Folkerepublikken Kina  Russland |
| **Mongolsktalande i alt** | 5 718 000 |
| **Skriftsystem** | mongolsk skrift, mongolsk kyrillisk |
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-1** | mn |
| **ISO 639-2** | mon |
| **ISO 639-3** | `mon` – mongolsk (generisk)
`khk` – hlalmongolsk
`mvf` – perifermongolsk |
|
 Området der mongolsk har offisiell status. |
| **Wikipedia på mongolsk** |

**Mongolsk** er eit språk i den mongolske språkfamilien som blir tala i Mongolia og i den kinesiske regionen Indre Mongolia. Det har offisiell status begge stader. Med oppimot 6 millionar talarar er mongolsk det mest utbreidde mongolske språket.

Språktypen som blir tala i Mongolia blir kalla halh eller khalkha og er rekna som det mongolske standardspråket. Det er det einaste offisielle språket i Mongolia. Språket blir skrive med kyrilliske bokstavar tilpassa mongolsk. Andre dialektar innan denne typen er dariganga, khotogoit, sartul, og tsongol. Det finst også talarar i Russland, Kirgisistan og Taiwan.

Typen som blir tala i Indre Mongolia blir kalla perifermongolsk eller søraustmongolsk. Det er stort sett gjensidig forståeleg med khalka, men har noko ulike ordforråd og fonologi. Det omfattar dialektane chahar, ordos, tumut, shilingol, ulanchab, jo-uda, jostu , jirim og ejine. I Indre Mongolia bruker ein tradisjonell mongolsk skrift til å skriva språket.

Mange språkbrukarar i Kina er einspråkleg mongolske, men mange talarar kan også snakka kinesisk, og nokre behersker uighurisk eller kasakhisk. Etniske kinesarar i Indre Mongolia kan også snakka mongolsk. Mongolsk er undervisingsspråk i skulen og blir brukt i media.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Mongolsk» frå Wikipedia på bokmål, den 9. januar 2013.*

## Bakgrunnsstoff

* Mongolian Arkivert 2010-12-30 ved Wayback Machine. - *UCLA Language Materials Project*, University of California Los Angeles (UCLA).
# Hieroglyf

Leirkrukke med hieroglyfar
**Hieroglyfar** er eit skriftspråk som blei bruka i Egypt. Hieroglyfane består av både fonogram og ideogram som blir bruka om kvarandre.

## Historie og utvikling

Hieroglyfane oppstod for omkring 5000 år sidan. Dei blei berre brukt av farao og hans høgaste prestar i Egypt på den tida. Dei fyrste hieroglyfane var kantete og eigna seg til å bli meisla inn i stein. Etter kvart som papyrus blei oppfunne blei hieroglyfane enklare og meir allmenngjorte. Dette resulterte i dei to skrifttypane hieratisk og demotisk. Dei ulike skrifttypane blei bruka til ulike formål og avløyste ikkje kvarandre.

Hieroglyfar
## Tyding

Hieroglyfane var lenge umoglege å tyde for moderne vitskapsmenn. Gjennombrotet i tydinga kom med Rosettasteinen, som blei funnen under Napoleon Bonaparte sitt felttog i Egypt i 1799. I 1822 blei steinen dechiffrert, av franskmannen Jean-François Champollion, og det blei mogleg å lese hieroglyfar frå oldtidas Egypt

## Bakgrunnsstoff

* Jacq, C., *Le petit Champollion illustré*, Robert Laffont S.A., 1994.
# Mayahieroglyfar

Glyffar omkransar den ståande figuren i denne utskjeringa frå Yaxchilán.
**Mayahieroglyfar** eller **maya-glyffar** viser til skriftsystemet brukt av mayaene i prekolumbisk tid. Det er eit logografisk system sett saman av kompliserte glyffar som blei målte på barkepapir, veggar og keramikk, skore ut i tre og stein, og forma i stukk.

Dei eldste inskripsjonane som klart kan kallast Maya-glyffar er frå det første hundreåret f.Kr., og skrifta blei brukt jamnt fram til dei spanske conquistadorane kom til på 1500-talet.

Den primære kjelda til kunnskap om maya-glyffane var biskop Diego le Landa sitt manuskript *Relación de las Cosas de Yucatán*, der han sette opp ei liste over maya-glyffar og lydar assosierte med desse lydane. Land var sentral i øydelegginga av maya-tekstar, og når han arbeidde med glyffane var det for å lage eit latinbasert alfabet for mayaspråket yucatekisk maya.

## Dechiffrering

Landa sitt arbeid var gløymt i fleire hundre år, og kunnskapen om skriftsystemet gjekk tapt blant maya-indianarane, sannsynlegvis på slutten av 1500-talet. I staden la vestlege forskarar frå og med slutten av 1900-talet vekt på mayaene sine matematiske kunnskapar, og dei vart i stand til å dechiffrere maya-tala, og dei gjekk så langt som å hevde at hieroglyffane ikkje representerte språk i det heile.

Gjennombrotet for dechiffreringa kom med Jurij Knorosov, som som ung sovjetisk soldat i Berlin hadde komme over Landa sitt gamle manuskript og tatt det med seg til Leningrad. Der studerte han egyptologi og sette seg inn i andre hieroglyff-system. I 1952 publiserte Knorosov ein artikkel om hieroglyff-systemet, der han viste at hieroglyffane i tillegg til det logografiske innhaldet også hadde ein sentral fonologisk komponent.

Artikkelen kom ut midt under den kalde krigen, på russisk, og i Sovjetunionen, med den den gong obligatoriske innleiinga med panegyrisk hylling av Stalin, og ei (redaksjonell) utskjelling av mislykka vestleg forsking (Knorosov sjølv gjekk ikkje med i slik polemikk). Han hadde dermed mange odds mot seg, og nestor i maya-forskinga, J. Eric S. Thompson, som stod bak det dominerands synet på hieroglyffane som ideografiske, vart også ein motstandar av Knorosov sine teoriar, og som i praksis bremsa arbeidet med dechiffferinga i fleire tiår.

Knorosov sitt arbeid vart tatt opp av Tatiana Proskouriakoff, ein russisk-fødd forskar frå USA. Ho kombinerte Knorosov sitt arbeid med historisk innsikt frå maya-perioden, og kunne vise at datoane i ein viss innskrift faktisk representerte viktige biografiske datoar i livet til ein historisk person, heller enn astronomiske hendingar.

Eit nytt gjennombrot kom i 1973, då ei gruppe forskarar møttest i Yucatan med utgangspunkt i Knorosov og Proskouriakoff sine teoriar, og var i stand til å lese fleire og fleire tekstar.

## Litteratur

* Coe, Michael D. 1999: *Breaking the Maya Code* (rev.). New York: W.W. Norton & Co., Inc.
# Jigorō Kanō

|  |
| --- |
| **Jigorō Kanō** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Japan |
| **Fødd** | 10. desember 1860 Kobe |
| **Død** | 4. mai 1938 (77 år) på havet |
| **Idrett** | judo |
| **Utmerkingar** | Den oppadstigende sols orden av 3. klasse, storbånd av Den oppadstigende sols orden, Asahi-prisen, 1. klasse av Den hellige skatts orden, 2. klasse av Den hellige skatts orden, 3. klasse av Den hellige skatts orden, 4. klasse av Den hellige skatts orden, 5. klasse av Den hellige skatts orden, 6. klasse av Den hellige skatts orden |

**Jigorō Kanō** (28. oktober 1860–4. mai 1938) var ein japansk pedagog. Han utvikla kampsporten Kodokan Judo, som seinare er utvikla til moderne judo. Judo er basert på ju jitsu.
# Kitakyushu

|  |
| --- |
| Kitakyūshū |
| by |
|  |
| Land |  Japan |
| Areal | 487,71 km² |
| Folketal |  935 084 (1. september 2020) |
|  Kitakyūshū ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Kitakyushu, Fukuoka |

**Kitakyūshū**(北九州市, Kitakyūshū-shi) er ein by i Fukuoka-prefekturet i Japan. I 2019 hadde byen ikring 940 000 ibuarar, noko som gjer han til den nest største i både Fukuoka-prefekturet og på øya Kyushu.

Kitakyūshū  vart grunnlagd i 1963, då fleire kommunar kringom den historiske byen Kokura vart slått saman. Namnet tyder Nord-Kyushu på japansk. Byen ligg lengst nord på Kyushu ved Kanmon-sundet, sundet skil Kyushu frå Honshu, tvers overfor byen Shimonoseki. Kitakyushu og Shimonoseki er knytt saman gjennom ei rekke transportsamband,så som Kanmon-brua og Kanmon-tunnelane.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Kitakyushu» frå Wikipedia på engelsk, den 24. mai 2025.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Kitakyushu Offisiell nettstad
# Kreolspråk

Eit **kreolspråk**, eller berre **kreol**, er eit blandingsspråk (pidginspråk) som har fått morsmålstalarar. Språket vert dermed utvikla vekk frå dei avgrensa uttrykksmåtane i eit pidginspråk, og vert eit fullstendig språk med meir komplisert vokabular og grammatikk, og eit meir utbygd lydsystem. Dei fleste kreolspråka har likevel ei regelbunden og enkel formlære, og uttrykkjer grammatiske relasjonar meir ved eigne ord enn ved bøyingsformer.
Kreolspråk er særleg utbreidd i Karibia, Surinam, Guyana, Vest-Afrika og Papua Ny-Guinea, og dei har vanlegvis eit sterkt islett av ord av germansk eller romansk opphav som er tekne over frå språket til ei tidlegare kolonimakt. Døme på kreolspråk er tok pisin (Papua Ny-Guinea), pitkairnsk (Pitcairn og Norfolkøya) og haitisk (Haiti). Sistnemnde har eit normert skriftspråk og er offisielt språk i Haiti.

## Sjå òg

* kreolisering

## Kjelder

* «Kreolspråk» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 24. april 2010.
* «Kreolspråk» hjå Store norske leksikon, innhenta 24. april 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).
# Havoter

|  |
| --- |
| **Havoter** |
|  Havoter |
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:**  Sterkt truga Utbreiinga av havoter |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Rovpattedyr Carnivora |
| **Familie:** | Mårfamilien Mustelidae |
| **Slekt:** | *Enhydra* |
| **Art:** | **HavoterE. lutris* |
| **Vitskapleg namn** |
| Enhydra lutrisLinnaeus, 1758 |

**Havoter** (*Enhydra lutris*) er eit rovdyr i mårfamilien som er lever mykje av tida i havet. Han vart lenge jaga på grunn av pelsen, og var nær utrydda. Oteren har no status som *sterkt truga*, og er freda.

Vaksne havotrar veg typisk mellom 14 og 45 kg, noko som gjer dei til dei tyngste dyra i mårfamilien, men nokre av dei minste havpattedyra.

Kart over tidlegare (raud) og noverande utbreiing.
Havoteren lever langs kystane nord i Stillehavet. Dyra lever hovudsakleg av blautdyr som dei dykkar etter, men fangar også nokre typar fisk.

## Kjelder

* «Havoter» i *Caplex*.
* *Denne artikkelen bygger på «Sea otter» frå Wikipedia på engelsk, den 31. august 2009.*

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Havoter**

Wikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Enhydra lutris Field notes by Georg Wilhelm Steller, 1742 (PDF)
* Live sea otter webcam – Monterey Bay Aquarium Arkivert 2008-10-15 ved Wayback Machine.
* Live sea otter webcam – Vancouver Aquarium Arkivert 2008-10-11 ved Wayback Machine.
* Precipice of Survival: The Southern Sea Otter Arkivert 2008-04-22 ved Wayback Machine. (video)
# Tyrkisk

|  |
| --- |
| **TyrkiskTürkçe** |
| **Klassifisering** | Altaisk  Tyrkisk   Sørtyrkisk    **Tyrkisk** |
| **Talarar** | Tyrkarar |
| **Bruk** |
| **Tala i** |  Tyrkia  Bulgaria  Kypros  Hellas  Republikken Makedonia  Romania  Usbekistan |
| **Tyrkisktalande i alt** | 80 626 000 |
| **Skriftsystem** | Det latinske alfabetet |
| **Normert av** | Türk Dil Kurumu |
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-1** | tr |
| **ISO 639-2** | tur |
| **ISO 639-3** | tur |
|  |
| **Wikipedia på tyrkisk** |

**Tyrkisk** høyrer til den tyrkiske språkfamilien, og blir snakka av ca. 80 mill. menneske i Tyrkia, og av tyrkiske mindretal på Kypros, i Hellas, på Balkan (mellom anna i Bosniea og Albania) og i Nordeuropa (der det til dømes er det største minoritetsspråket i Danmark og Tyskland).

## Grammatikk

Tyrkisk er eit agglutinerande språk. Den dominerande morfologiske prosessen er suffiksering, suffiks eller endingar blir lagt etter kvarandre etter stammar, og verb og substantiv blir bøygd i tid, person og tal. Det inneber at det er mogleg å lage svært lange ord, t.d. 'Çekoslovakyalılastıramadıklarımızdan mısınız' ('Er du ein av dei, vi ikkie kunne tsjekkoslovakisere?').

Særlege kjenneteikn er m.a.:

* tyrkisk har ikkje grammatisk genus, det er ikkje skilnad mellom han og ho, begge er *o*)
* det er vokalharmoni i alle ord (bortsett frå låneord og nokre få tyrkiske ord)
* i syntaksen blir det brukt setningsforkortingar i staden for leddsetningar, t.d. 'Anadolu'da bulunan Ankara çok güzel bir şehir' ('Ankara, som ligg i Anatolia, er ein svært vakker by').

## Skriftspråk

Tyrkisk er påverka av arabisk og vart fram til Kemal Atatürk sin reform i 1928 skrive med arabiske bokstavar. Det tyrkiske alfabetet har ein del bokstavar som ikkje finst i t.d. det norske alfabetet:

* ı (schwa, blir uttalt som siste vokal i det norske ordet 'danse')
* ğ (stumt 'g', blir ikkje uttalt)
* ş (*sj*)
* ç (*tsj*)

## Litteratur

* Göksel, Aslı & Celia Kerslake (2005). *Turkish: A Comprehensive Grammar*. London: Routledge. "The Most Recent Comprehensive Grammar In English."
* Kononov, A. N (1956)., *Grammatika Sovremennogo Turetskogo Literaturnogo Jazyka*, Akademiya Nauk SSSR Institut Vostokovedenija, Moskva-Leningrad, 569 S.(Tıpıkbasım (2001), Multilingual, İstanbul)
* Kornfilt, J. (1997), *Turkish*, London: Routledge.
* Lees, Robert B. (1961), *The Phonology Of Modern Standard Turkish*, Indiana University, Bloomington, Mouton And Co. The Hague, Netherlands, Vii+76 S.
* Lewis, G. L. (1967). *Turkish Grammar*. Oxford University Press. Isbn 0-19-815838-6.
* Nash, Rose (1973), *Turkish Intonation*, Mouton.
* Swift, Llyod B. (1963), *A Reference Grammar Of Modern Turkish*, Indiana University, Bloomington, Mouton And Co. The Hague, Netherlands, 267 S.+4 Analyses (Tables).
* Underhill, Robert (1976). *Turkish Grammar*. Cambridge, Ma: Mit Press.

## Kjelder
# Stormakt

**Stormakt** er innanfor internasjonal politikk eit omgrep nytta om eit land, som innanfor forskjellige område har høve til å ha påverknad på eller kontroll over mindre land.

Statar som har høve for å ein slik påverknad på mindre startar vert kalla ei «makt». Land kan delast inn i mellommakt, regionalmakt, stormakt, supermakt eller hypermakt.

Omgrepet stormakt vert som regel nytta om nasjonar eller statar som på grunn av deira økonomiske og militære styrke må reknast med når dei mindre statane skal ta viktige avgjersler. Karakteristisk for ei stormakt er at dei er i stand til å blande seg inn i det meste av verda om det er naudsynt. Stormakter har òg «mjuk makt» (kultur og ideologi) som kan påverke avgjerslene til mindre makter.

Gjennom historia har det vore mange forskjellige stormakter, men etter 1815 og |Napoleon sitt endelege nederlag, vart Frankrike, Storbritannia, Russland, Austerrike og Preussen rekna som dei fem europeiske stormaktene. Etter den andre verdskrigen fekk USA, Sovjetunionen, Frankrike, Kina og Storbritannia vetorett i SN sitt tryggingsråd og vart då formelt dei fem stormaktene i verda.

Krig har historisk hatt stor innverknad på kva land som har vorte rekna som stormakter. Avsluttingane av Napoleonskrigane, første og andre verdskrigen har såleis endra oppfatninga av kva land som vert rekna som stormakter.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Stormagt» frå Wikipedia på dansk, den 11. november 2008.*
# Naturgass

**Naturgass** er petroleum i gassform som primært inneheld metan.

Naturgass er ein av fire typar petroleum i forvaltninga av petroleumsverksemda i Noreg. Dei tre andre er:

* Råolje
* Naturgasskondensat
* NGL

## Sjå òg

* LNG
* Gasskraft
* Gasskraftverk
* Olje
* Oljefelt
* Naturgassfelt
* Norsk petroleumsverksemd
# Vinter-OL 1998

|  |
| --- |
| **Vinter-OL 1998** |
|  |
|  |
| **Vertsby** | Nagano i Japan |
| **Nasjonar** | 72 |
| **Idrettsgreiner** | 14 |
| **Opna** | 7. februar 1998, av Akihito av Japan |
| **Avslutta** | 22. februar 1998 |
| Utøvarar |
| **Menn** | 1 389 |
| **Kvinner** | 787 |
| **Totalt** | 2 176 |
| Dei olympiske vinterleikane |

**Vinter-OL 1998** vart arrangert i Nagano i Japan. Dette var andre gong vinter-OL vart arrangert i Japan. Beste nasjon vart Tyskland med 12 gullmedaljar. Noreg ende opp med 10 gull-, 10 sølv- og 5 bronsemedaljar.

Dei norske gullmedaljane:

* Ole Einar Bjørndalen – 10 km skiskyting
* Halvard Hanevold – 20 km skiskyting
* Ådne Søndrål – 1500 m skøyter
* Bjarte Engen Vik – kombinert
* Hans Petter Buraas – slalåm
* Thomas Alsgaard – 15 km langrenn (fristil)
* Bjørn Dæhlie – 10 km langrenn (klassisk), 50 km langrenn (fristil)
* Noreg – 4 x 10 km langrenn (herrestafetten)

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Espen Bredesen, som deltok i skihopp.

## Idrettsgreiner

* Aking og bobsleigh
* Curling
* Freestyle
* Ishockey
* Skøyteløp
* Kortbaneløp på skeiser
* Kunstløp
* Alpine greiner
* Nordiske greiner
* Skiskyting
* Snøbrett

## Medaljestatistikk

|  |  |
| --- | --- |
| Dei beste nasjonane |  |
| **Nr.** | **Nasjon** | **Gull** | **Sølv** | **Bronse** | **Totalt** |
| **1** |  **Tyskland** | **12** | **9** | **8** | **29** |
| 2 |  Noreg | 10 | 10 | 5 | 25 |
| 3 |  Russland | 9 | 6 | 3 | 18 |
| 4 |  Canada | 6 | 5 | 4 | 15 |
| 5 |  USA | 6 | 3 | 4 | 13 |
| 6 |  Nederland | 5 | 4 | 2 | 11 |
| 7 |  Japan | 5 | 1 | 4 | 10 |
| 8 |  Austerrike | 3 | 5 | 9 | 17 |
| 9 |  Sør-Korea | 3 | 1 | 2 | 6 |
| 10 |  Italia | 2 | 6 | 2 | 10 |
# Taiwanske urfolk

Ein rukaihøvding besøker antropologiinstituttet på Tokyo keisarlege universitet under tida då Taiwan var japansk styrt.
Kvinne frå bununfolket like før ein danseopptreden i 1989. Foto: Jeremy Kemp
**Urfolket på Taiwan** er eit austronesisk folkeslag som er etterkommarar av folket som budde på øya Taiwan før han-folket kom dit som innvandrarar på 1600-talet.

Dei fleste stammane som vert rekna som urfolk av Republikken Kina bur i høglandet på Taiwan og snakkar ulike formosiske språk, som vert rekna som ei grein av dei austronesiske språka. I 2004 var det til saman om lag 400 000 innbyggjarar som høyrde til desse stammane. Dette utgjer rundt 2 % av innbyggjarane på Taiwan.

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Taiwanske urfolk**