Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Allusjon

**Allusjon** (frå lat. 'leik') er eit språkleg verkemiddel som går ut på at viser til ein annan tekst gjennom eit skjult sitat, eit peik til ein person i eit anna verk eller liknande. Ein kan finna allusjonar større og mindre grad i alle litteratursjangrar og i film. Bibelen er den enkeltteksten det oftast blir alludert eller sikta til til i tradisjonell europeisk litteratur. Allusjonar til gresk mytologi er òg vanlege.

## Kjelder
# Wenyan

|  **Klassisk kinesisk** |
| --- |
| Med Hànzì-teikn | 古文 |
| Pīnyīn-transkipsjon: | gǔwén |
| Direkte tyding | 'antikt skriftspråk' |

**Wenyan** eller **klassisk kinesisk** (kinesisk skrift 文言文, pinyin *wényánwén*, 'litteraturspråk') skil seg sterkt frå moderne kinesisk standardtalemål både i grammatikk og ordforråd. Det bygger på korleis kinesisk blei skrive og talt for over 2000 år sidan. Språket er brukt i klassisk kinesisk litteratur og blei brukt som administrasjonsspråk i Kina, Korea, Japan og Vietnam fram til 1900-talet. Grundig kjennskap til klassisk kinesisk var ein føresetnad for å kunna bestå dei svært krevjande embetseksamenane som til og med Qīng-dynastiet regulerte rekrutteringa til administrative stillingar i Kina. Derfor er det illustrerande å samanlikna rolla til dette språket i Aust-Asia med den dominerande rolla som latin spelte i same tidsspenn i historia til Vest-Europa.

Etter revolusjonen i 1912 blei det sett i gang fleire moderniseringsprogram for å bringa kinesisk meir i samsvar med moderne talespråk.

## Klassisk kinesisk utanfor Kina

* I Korea er klassisk kinesisk kjent som hanmun
* I Japan er det omtalt som kanbun (漢文)
* I Vietnam brukar ein omgrepet chữ nho (字儒)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Wenyan» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2023.*

## Bakgrunnsstoff

* Universitetet i Oslo tilbyr studiet KIN2111 – Klassisk kinesisk språk
* Intervju med Professor i Klassisk kinesisk ved UiO, Christoph Harbsmeier: Klassisk kinesisk taper mot det moderne
# Diakritisk teikn

Den greske bokstaven alfa med eit raudfarg diakritisk aksentteikn over seg.
**Diakritikon**, **diakritiske teikn** eller **diakritiske symbol** er modifikasjonsteikn som blir sett over, under, framfor eller bak ein bokstav i ulike skriftsystem. Dette markerer ein annan uttale for bokstaven enn han ville hatt utan teiknet.

## Diakritikon i alfabet

Det latinske alfabetet nyttar fleire aksentteikn som endrar lyden av ein bokstav. Døme på desse er tilde og akutt aksent. Slike teikn kan vera diakritikon på eitt språk, men ganske enkelt del av ein bokstav på eit anna. Til dømes blir u og ü sett på som ulike bokstavar i språk som tysk, estisk og ungarsk, medan dei er den same i mange romanske språk.

## Diakritikon i andre skriftsystem

Mange austlege skriftsystem bruker diakritiske teikn for å visa kva vokallyd ein skal uttala ein konsonant med. Teikna kan òg brukast for å visa dobbel konsonant, fråvære av vokal, eller framande lydar.

Diakritiske teikn brukt i IPA.
## Diakritikon i fonetiske alfabet

I fonetisk transkripsjon blir det diakritiske teiknet sett til eit grunnsymbol for å markere lydverdien meir nøyaktig. Nokre fonetiske alfabet baserer seg på eit lite sett grunnsymbol, og eit stort sett diakritika, som til dømes det finsk-ugriske fonetiske alfabetet. Andre, som IPA, har fleire grunnsymbol, og gjev dei diakritiske teikna ein meir marginal plass.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Diakritisk teikn**
# Antologi

Ein **antologi** er ei tekstsamling, det vil seie ei bok med fleire litterære tekstar, ofte innanfor same sjanger, men frå ulike forfattarar. Novelle- og diktantologiar er dei vanlegaste typane. Antologiar er også svært vanlege innanfor fleire akademiske disiplinar. Då blir dei gjerne kalla artikkelsamlingar.

Ordet stammar frå gresk og betyr opphavleg «blomstersamling».

## Kjelder

* «antologi» i Nynorskordboka.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Antologi» frå Wikipedia på bokmål, den 4. april 2009.*
# Omsetjing

**Omsetjing** eller **omsetting** er å tolka eller gjeva att meininga i ein tekst som finst på eitt språk, på eit anna. Tradisjonelt vil ein **omsetjar** vera ein person som kan både det opphavlege *kjeldespråket* og *målspråket* det skal omsetjast til godt. I dataalderen er det blitt forska på meir automatisk omsetjing ved hjelp av dataprogram.

Målet med omsetjing er å skapa ein *måltekst* som gjev att same tanke, meiningsinnhald og gjerne også form eller stil som originalteksten, på ein så objektiv og rett måte som mogleg. Den overordna målsetjinga for omsetjaren er å skapa *ekvivalens* eller størst mogleg likskap mellom originalteksten og målteksten, samtidig som ein tek omsyn til ei rekke språklege hinder. Slike hindrande faktorar kan vera konteksten (den framande kulturen teksten er skieven i), ulike grammatikkreglar i språka, bruk av språklege verkemiddel som idiom, metaforar, allusjonar og liknande.

Det ein i dag omtalar som omsetjing føregår som regel skriftleg, medan omsetjing i munnlege situasjonar blir kalla tolking. Ein offentleg godkjent omsetjar i Noreg blir kalla *statsautorisert translatør.*

## Sjå òg

* Tolking
* Gjendikting
* Prisar for omsetjing: Bastianprisen og Kritikerprisen
* Norsk Oversetterforening
* Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening
* Norsk audiovisuell oversetterforening (NAViO)
* Babel Fish

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Omsetjing» frå Wikipedia på bokmål, den 18. februar 2008.*

## Bakgrunnsstoff

* Automatisk omsetjing (lenkesamling) Arkivert 2007-04-03 ved Wayback Machine.
* Omsetjing av enkeltord på nordiske språk
* Omsetjing av enkeltord på norsk og tysk
* Babelfish - automatisk omsetjing mellom store språk

#### EU-terminologi

* Inter Active Termiology for Europe (søkbar database med ord fra 24 språk)
# Kloster

*Am Klostertor* (‘Ved klosterporten’, 1846) av Ferdinand Georg Waldmüller.
**Kloster** (frå latin *claustrum*, 'innhegna stad') viser til område der menn eller kvinner som har gjeve visse religiøse løfte lever meir eller mindre avsondra frå verdsleg levnad. Det finst døme på klostervesen i fleire ulike religionar; skikken er særleg kjend frå kristendommen og buddhismen. Faste medlemmer i kloster blir kalla munkar og nonner; medlemmer på prøve eller i lære noviser, og medlemmer som ikkje er ordinerte lekbrør.

Frå eit buddhistkloster i Ladakh i India.
Ofte vil dei som bur i kloster ha lova å leva i sølibat, kle seg i visse klede og ha svært få (eller ingen) eigedelar. Klosterlivet kan legga vekt på sjeleleg utvikling gjennom utføring av religiøse rituale, som gudstenester, bøn og meditasjon, eller gjennom å tena omverda, til dømes gjennom undervising, helsepleie eller misjonering. Fleire kloster gjennom tidene har drive jordbruk, og nokre har spesialisert seg til å laga visse produkt, som ost, vin eller øl.

Ein kan gå i kloster for resten av livet, eller for kortare tidsrom, frå nokre dagar til månader. I daglegtale kan «å gå i kloster» visa til ein som trekker seg tilbake frå omverda, utan nødvendigvis å ha nokon religiøs grunn til det.

## Sjå òg

* Katolske kloster i Noreg
* Eremitt
* Kibbutz
* Økosamfunn

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Kloster» frå Wikipedia på bokmål, og «Monastery» frå Wikipedia på engelsk den 20. september 2009.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Kloster**
# Litteratur

Bokskuluptur i Berlin ved *Ideenes promenade*, 2006

**Litteratur** (frå lat. 'skrift, skriftleg framstilling' av littera 'bokstav') eller **bokheim** er eit svært vidt omgrep som dekkjer det meste av det menneska lager med ord. Det meste av litteraturen vert skrive ned og trykka i bøker, men det finst òg munnleg litteratur, som vitsar og vandrehistorier, og litteratur på Internett som aldri har vore utgjeve av noko forlag.

Ein plar skilje mellom faglitteratur (sakprosa) og skjønnlitteratur. Når folk flest tenkjer på litteratur, vil dei nok likevel for det meste tenke på skjønnlitteratur, og sjå for seg ein roman, som er blitt vår tids hovudlitteratur. I tidlegare hundreår var det det rima diktet som var den viktigaste forma for litteratur. I vikingtida og mellomalderen, var det det episke diktet som var *in*, og før det igjen såg dei gamle grekarane helst drama – tragediar og komediar.

## Hovudformer av skjønnlitteratur

* Episk
* Dramatisk
* Lyrisk

## Sjangrar

* Epikk
* Eventyr
* Fabel
* Fantasy
* Legende
* Myte
* Novelle
* Roman
* Romanse
* Soge
* Science fiction

## Epokar

Desse epokane viser til europeisk litteratur frå eit norsk synspunkt.

* Norrøn litteratur 800-1300
* Antikken
* Seinmellomalderlitteratur 1400-talet
* Renessansen
* Reformasjonen og humanisme 1500-talet
* Barokken 1600-talet
* Klassisismen 1700-talet
* Romantikken (1800-1850)
* Seinromantikk og overgangstid (1850-1870)
* Nasjonalromantikken (1800-1850)
* Realisme og naturalisme (1870-1890)
* Nyromantikk og realisme (1890-åra)
* Nyrealismen (1900-1940)
* Modernismen
* Postmodernismen

## Sjå òg

* Kategori:Forfattarar lagar litteratur

## Bakgrunnsstoff

* Gruppo04
* Wikisource
# Substantiv

**Substantiv** eller **namnord** viser til ord frå ein av dei tre mest sentrale ordklassene (dei to andre er verb og adjektiv). Prototypiske substantiv refererer til ting, men orda kan òg visa til vesen, kjensler og eigenskapar.

I norsk definerer ein substantiv som den ordklassa som har leksikalsk genus, det vil seie den ein kan setje enten *ein, ei* eller *eit* føre. I andre språk har substantiva andre karakteristikkar, i samisk er til dømes substantiva den ordklassa som kan få possessivsuffiks.

Substantiva er skifte i *særnamn*/*eigennamn* og *samnamn* (kalla *egennavn* og *fellesnavn* på bokmål). Særnamn viser gjerne til éin enkelt ting (eller omgrep), og blir skrivne med stor bokstav — dei blir ofte berre kalla namn. Samnamn viser til generelle ting og fellesgrupper, og blir som regel skrivne med liten bokstav.

## Kjelder
# Ordstamme

I **morfologien** er **stammen** til ei ordform den delen som er felles for fleire av eller alle ordformene i bøyingsparadigmet. Som regel er stammen det som er igjen av ordet dersom ein tek vekk bøyingsaffiksa.

## Døme

### To norske døme

Paradigmet til det norske substantivet HEST er eit greitt og uproblematisk døme; det er sett inn ein bindestrek mellom stammen **hest-** og bøyingssuffiksa:

* Substantivet HEST
	+ **hest** (eintal, ubunden)
	+ **hest-en** (eintal, bunden)
	+ **hest-ar** (fleirtal, ubunden)
	+ **hest-ane** (fleirtal, bunden)

I dømet HEST er stammen lik den ubundne eintalsforma, og dette er regelen ved såkalla "sterke" substantiv på norsk. Ved "veike" substantiv svarar ikkje stammen til nokon av bøyingsformene, sidan alle har eit bøyingssuffiks. Eit døme er substantivet HOPPE:

* Substantivet HOPPE
	+ **hopp-e** (eintal, ubunden)
	+ **hopp-a** (eintal, bunden)
	+ **hopp-er** (fleirtal, ubunden)
	+ **hopp-ene** (fleirtal, bunden)

På mellom anna engelsk finst det så å seie alltid ei bøyingsform som er lik stammen utan tillegg. Ved substantiv er det eintalsforma, jf **book** (eintal) mot **book-s** (fleirtal). På mellom anna latin er hovudtendensen at stammen ikkje førekjem aleine utan bøyingssuffiks.

### Eit tysk døme

I paradigmet til det tyske verbet SPIELEN 'spele' finst det ikkje berre bøyingssuffiks, men i perfektum partisipp også bøyingsprefiks:

* Det tyske verbet SPIELEN 'spele'
	+ **spiel-en** (infinitiv)
	+ **spiel-t** (presens, indikativ, 3sg)
	+ **spiel-te** (preteritum, 3sg)
	+ **ge-spiel-t** (perfektum partisipp)

## Stamme versus rot

Ei stamme som ikkje kan delast opp i mindre morfologiske element, er ei rot, slik som **hest-** og **hopp** over. Mange stammer inneheld ei rot pluss eitt eller fleire avleiingsaffiks. Eit døme er substantivet FJORDING; vi har sett teiknet · mellom rota **fjord** av avleiingssuffikset **ing**:

* Substantivet FJORDING
	+ **fjord·ing**
	+ **fjord·ing-en**
	+ **fjord·ing-ar**
	+ **fjord·ing-ane**
# Adjektiv

**Adjektiv** eller **eigenskapsord** er ein av dei tre sentrale ordklassene (dei to andre er verb og substantiv. I norsk er eit adjektiv eit leksem som kan uttrykkje dei grammatiske kategoriane genus (m *liten*, f. *lita*, n *lite*) og grad (*liten, mindre, minst*).

Prototypiske adjektiv refererer til kvalitetar, som søt eller blå.
# Verb

Japanske verb for «å gje» og «å ta imot». Kva verb ein bruker blir bestemt av statusen til gjevaren og mottakaren.
**Verb** eller **gjerningsord** er ein ordklasse typisk knytt til noko som skjer, og kan i norsk definerast som ord som endrar form etter kva tidsreferanse setninga har. Verba utgjer ein open ordklasse. I ulike språk kan verba ha ulik form som skil seg etter tid, aspekt, modus og valens; og dessutan kjønn, person og tal i høve til nokre av *argumenta* sine — slik som subjekt, objekt og anna. Mange verb målber *handling* (kaste, lesa, vurdere), *hending* (glitre, hende, rotne) eller *eksistens i ein tilstand* (vera, finnast, leva, blotne).

## Valens

Valensen eit verb har målber kor mange *rollar* (subjekt, objekt, omsynsledd) eit verb kan ha. I norsk reknar vi konvensjonelt med tre typar valens:

### Univalente verb

Eit univalent verb kan berre ha subjekt, og ikkje nokon type objekt eller omsynsledd:

* **Ho spring** (vi seier ikkje «ho spring hunden» eller «ho spring hunden trim»)
* **Dei datt** (vi seier ikkje «dei datt ordføraren» eller «dei datt grannen ei bok»)

### Bivalente verb

Eit bivalent verb kan ha subjekt og éin type objekt (anten direkte objekt eller omsynsledd):

* **Han et fisk** (vi kan ikkje seie «han et fisken mat»)
* **Vi ser kaninane** (vi kan ikkje seie «vi ser kaninane ei gulrot»)
* **Ho hjelpte studentane** (vi kan ikkje seie »ho hjelpte studentane leksene»)

### Trivalente verb

Eit trivalent verb kan ha subjekt, objekt og omsynsledd:

* **Dei gav kyrne høy**

### Andre typar valens

På nokre språk kan ein ha nullvalente verb — verb der verbet ikkje tek subjekt:

* **llueve** (spansk) ‘det regnar’.

## Verbbøying

Verbbøyinga blir delt i *finitte* og *infinitte* verbformer, finitte verb er verb som kan danne setningar, mens infinitte verb sjølv er argument for finitte verb. Formelt sett er skilnaden at finitte verbformer er bøygd i modus, mens infinitte ikkje er det.

### Finitte verbformer

#### Modus

*For meir om dette emnet, sjå modus.*
Modus er ein grammatisk kategori som klassifiserer utsegna. Den nøytrale modusen er indikativ. Imperativ blir brukt i befalande setningar, konjunktiv i setningar der talaren vil signalisere at ho ikkje står attom det som blir formidla.

#### Tid (tempus)

#### Aspekt

*For meir om dette emnet, sjå aspekt i grammatikken.*
### Infinitte verbformer

Infinitte verbformer er argument til finitte verbformer. Infinitte verbformer oppfører seg enten som substantiv eller som adjektiv. Den første typen kallast infinitivar (i argumentposisjon) eller eller gerundium (oftast i ikkje-argumentposisjon), den andre partisipp.

#### Infinitivar

#### Gerundiumsformer

#### Partisippformer

*Sjå Partisipp*

### Kongruens
# Bøying

**Bøying** er ein *morfologisk prosess* som dannar ordformer av leksem. Ordformene *fiske, fiskar, fiska* er til dømes bøyingsformer av verbet *å fiske*. Sjå òg avleiing.
# Onomatopoetikon

Kva ein hane seier, er ikkje det same på alle språk.
**Onomatopoetikon**, **onomatopoetikum**, eller **lydord**, er slike ord og nemningar i språket som hermer naturlege lydar for å fortelje kva det gjeld. Onomatopoetikon er til dømes slike verb som *suse*, *visle*, *dundre*, substantiv som *brak*, *dunder*, *visling*, *pling*, *ding-dang*, og slike som gjev att dyre- og fuglelydar, som til dømes *gakk*, *mø*, *mjau*, *vov*. Nemninga for fuglen kråke er likeeins eit onomatopoetikon ved beinveges å herme den lyden fuglen har: «*kra-kra*».

Interessant er det at dyrelydar vert attgjevne på ulikt vis i ulike språk, slik at til dømes eit hanegal, som på norsk vert attgjeve med *kykkeli-ky*, heiter noko anna på fransk: *cocorico*.
# Ukiyo-e

Hiroshige: *Mann med paraply*
Kunisada: *Morgongry ved Futamigura* ca 1830
**Ukiyo-e** er ei samlenemning på ein sjanger innanfor japansk biletkunst under den såkalla Edotida, eller Tokugawa-perioden, som varte frå 1603 til 1868. Bileta, dei aller fleste forma i tresnitt, skildra dagleglivet til utvalde sjikt av bybefolkninga. Livskjensla og verdsåskodinga til den nye borgarskapen og mykje av fleirtalet av befolkninga i dei store byane i Japan, særleg i samtidige Edo (dagens Tokyo), vart formidla gjennom tresnitt i fargar, illustrerte bøker og måleri.

Sjangeren nådde eit høgdepunkt i andre halvdelen av 1700-talet og litt inn på 1800-talet. Kunstnarar som Harunobu, Utamaro, Hokusai og Hiroshige er mellom dei fremste representantane for ukiyo-e.

## Utvalde ukiyo-e

* Harunobu: *Kvinne vitjar heilagdomen om natta*
* Utamaro: *To som har samleie*, 1799
* Hokusai: *Suwa-vatnet*

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ukiyo-e**

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Ukiyo-e» frå Wikipedia på svensk, den 13. januar 2014.*
# Edotida

Ei kvinne som syr ein kimono. Ukiyo-etrykk av edokunstnaren Utagawa Kuniyoshi.
**Edotida** er ein periode i japansk historie som varte frå 1603 til 1868. I denne tida hadde Tokugawa-klanen makta som shogunar og herska frå byen Edo (noverande Tokyo). Tida var prega av at landet isolerte seg frå omverda, grensene blei stengde og ein dyrka japansk kultur. Shogunane sameinte landet og sentraliserte makta. Perioden etter Edotida, då shogunatet blei avskaffa, blir kalla Meiji.

## Sjå òg

* Kabuki
* Samurai
* Ukiyo-e

## Kjelder

* Japan – tokugawa-shogunatet 1603–1867
* *Denne artikkelen bygger på «Edoperioden» frå Wikipedia på svensk, den 1. september 2011.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Edotida**
# Det latinske alfabetet

**Det latinske alfabetet** var alfabetet brukt til å skrive latin. Variantar av dette alfabetet er i dag brukt for nesten alle språka i landa som vart kristna frå den vestre delen av det delte Romarriket. Det latinske alfabetet er dermed det mest utbreidde skriftsystemet i verda. Det blir brukt i Vest-Europa og dei fleste tidlegare koloniane til desse landa. Alfabetet har få teikn, men ved å kombinera desse med kvarandre og fleire aksentteikn kan dei stå for fleire lydar i ulike språk. Det latinske alfabetet er òg utgangspunktet for det fonetiske alfabetet.

## Det opphavlege latinske alfabetet

Det opphavlege latinske alfabetet var bygd på det greske alfabetet, og besto av desse 23 bokstavane:

A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X Y Z

## Variantar av det latinske alfabetet

Dei opphavlege 23 bokstavane utgjer i lag med dei tre bokstavane J, U, W det latinske grunnalfabetet, som t.d. er representert i ASCII.

Dei fleste språka som bruker det latinske alfabetet har lagt til diakritiske teikn eller tilleggsbokstavar.

## Kjelder
# Arabiske tal

*Denne artikkelen handlar om dei tala som vert nytta saman med mellom anna latinsk skrift. For talrekka som vert nytta saman med arabisk skrift, sjå arabiske tal i arabisk skrift.*
Arabiske tal
**Arabiske tal** eller **arabartal**, formelt sett **hindu-arabiske tal** er det vanlegaste symbolsystemet for representasjon av tal i verda. Utviklinga og spreiinga av dette talsystemet er rekna som eit av dei viktigaste framstega i matematikken. Dei stammar frå India og vart ført til Europa av arabarane der dei frå 1100-talet etter kvart vart spreidd. I tidlegare litteratur vert dei stundom òg kalla *indiske tal*.

## Sjå òg

* Tal
# Det greske alfabetet

**Det greske alfabetet** er det alfabetet som har vore brukt i Hellas sidan oldtida. Desse bokstavane blir au mykje brukte som symbol i matematikk, fysikk og på andre vitskaplege område.

Ordet «alfabet» kjem frå dei to fyrste bokstavane i det greske alfabetet, *alfa* og *beta*.

| Stor bokstav | Liten bokstav | Klassisk transkripsjon | Moderne transkripsjon | Namn |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Α | α | a | a | alfa |
| Β | β | b | v | beta |
| Γ | γ | g | g/j | gamma |
| Δ | δ | d | d | delta |
| Ε | ε | e | e | epsilon |
| Ζ | ζ | z | z | zeta |
| Η | η | ē | i | eta |
| Θ | θ | th | th | theta |
| Ι | ι | i | i | iota |
| Κ | κ | k | k | kappa |
| Λ | λ | l | l | lambda |
| Μ | μ | m | m | my |
| Ν | ν | n | n | ny |
| Ξ | ξ | ks eller x | x | ksi |
| Ο | ο | o | o | omikron |
| Π | π | p | p | pi |
| Ρ | ρ | r | r | rho |
| Σ | σ, ς | s | s | sigma |
| Τ | τ | t | t | tau |
| Υ | υ | y | y | ypsilon |
| Φ | φ | f | f | phi |
| Χ | χ | kh | kh | khi |
| Ψ | ψ | ps | ps | psi |
| Ω | ω | ō | o | omega |

## Fleire bokstavar

| Stor bokstav | Liten bokstav | Klassisk transkripsjon | Moderne transkripsjon | Namn |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ϝ | ϝ | w |  | digamma |
| Ϛ | ϛ | st |  | stigma |
| Ͱ | ͱ | h |  | heta |
| Ϻ | ϻ | s |  | san |
| Ϙ | ϙ | q |  | qoppa |
| Ͳ | ͳ | ss |  | sampi |
| Ϸ | ϸ | sj |  | sjo |

## Referansar og fotnoter

## Bakgrunnsstoff

* Unicode for det greske alfabetet
# Teiknsett

**Teiknsett** er kode som bind ei samling teikn til ei samling av ein annan type teikn, til dømes nummer eller elektriske pulsar. Det finst til dømes ulike teiknsett som gjer at ein kan skriva mange ulike bokstavar på datamaskinar. Kjende teiknsett er morsealfabetet, som omkodar det latinske alfabetet til symbol samansett av korte og lange delar, og Unicode, som er eit sett av par mellom typografiske symbolar, eller glyffar, og tal.
# Sapporo

| 札幌市 *Sapporo-shi* |
| --- |
| Kveldsbilete av Sapporo sentrumt i 2004. Kveldsbilete av Sapporo sentrumt i 2004. |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Land Provins | Japan Hokkaido |
| Flatevidd | 1 121,26 km² |
| Innbyggjarar | 1 905 777 (2010) |
| Innbyggjarar  • By (2010) |  1 959 313 |
| Høgd | 5 m |
| Tidssone | UTC+9 (UTC) |
| **Nettstad:**  |

**Sapporo** er ein storby på øya Hokkaido nord i Japan. I innbyggjartal er han den femte største byen i Japan, og den tredje største i utstrekning. Sapporo er òg provinshovudstad for Hokkaido.

Byen er kanskje mest kjend for dei olympiske vinterleikane som vart helde der i 1972, men òg for ein årleg snøfestival og eit kjent bryggeri. Byen var òg vert for Ski-VM i 2007.
# Meiji

*For meijikeisaren, sjå Meiji Tenno.*
Japansk tresnitt av eit industrialisert, vestleggjort Tokyo frå rundt 1870.
**Meiji** var det offisielle namnet på regjeringstida til keisar Mutsuhito i Japan, og varte frå Meijirestaurasjonen i 1867 til keisaren døydde i 1912. Under denne perioden blei føydalsystemet avskaffa i Japan, og landet gjekk over til å bli ei moderne industrialisert stormakt.

Keisar Mutsuhito fekk etter døden det personlege namnet Meiji Tenno.

## Kjelder

«Meiji» i *Store norske leksikon*, snl.no.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Meiji**
# Sumobryting

Video av sumobryting
**Sumobryting** er ein kampsport frå Japan. Ein sumokamp går ut på å få motstandaren sin ut av balanse, slik at han er borti golvet med andre kroppsdelar enn føtene eller trakkar utanfor ringen som markerer kampområdet. Sumo har lange tradisjonar og er prega av ritual og seremoni. Utøvarane er ofte svært overvektige, slik at dei skal ha eit lågast mogleg tyngdepunkt og vera tunge å dra overende.

Dei to utøvarane vert kalla *rikishi* og er iført *mawashi*, eit klesplagg som er laga av eit ni meter langt tystykke, men som berre dekkjer underlivet. Før kampen tek til, helsar dei einannan ved å utføra nokre faste rørsler samstundes mot einannan. Sjølve kampen varer ofte berre nokre få sekund.

I Japan er sumobryting ein stor sport med mykje prestisje. Dei beste utøvarane er store stjerner.

I Noreg er sumobryting underlagt Norges Bryteforbund, men er lite utbreidd. Den fremste norske utøvaren har vore Hans Olaf Evensen Borg, som har fleire VM-medaljar.

## Kjelder