Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1892

|  |
| --- |
| < **1892** > |
|  |
| 1890 | 1891 | **1892** | 1893 | 1894 |
| * Vitskap i 1892
 |
|

| Vid utKategoriar |
| --- |
|   1892  1892 etter land  1892 etter verdsdel Døde i 1892 Fødde i 1892  Hendingar i 1892  Kultur i 1892  Nedleggingar i 1892  Samferdsle i 1892 Skip frå 1892  Skipingar i 1892  Sport i 1892  Vitskap i 1892 |

 |
|

| Vid ut1892 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 1892 *MDCCCXCII* |
| Ab urbe condita | 2645 |
| Armensk kalender | 1341 ԹՎ ՌՅԽԱ |
| Kinesisk kalender | 4588 – 4589 ?卯 – 壬辰 |
| Etiopisk kalender | 1884 – 1885 |
| Jødisk kalender | 5652 – 5653 |
| Iransk kalender | 1270 – 1271 |
| Islamsk kalender | 1310 – 1311 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 1947 – 1948 |
| - *Shaka Samvat* | 1814 – 1815 |
| - *Kali Yuga* | 4993 – 4994 |

 |

 |

**1892** (romartal MDCCCXCII) var eit skotår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet

* Kongedømmet Ijebu (i dagens Nigeria) blei erobra av Storbritannia.
* Emile Berliner stifta United States Gramophone Company.

### Noreg

## Fødde

P.I. Langlo vart fødd 6. januar
*Sjå òg Fødde i 1892.*

* 3. januar: J. R. R. Tolkien, britisk forfattar
* 5. januar: Lars Backer, norsk arkitekt
* 6. januar: P.I. Langlo, norsk industrigrunnleggjar
* 28. januar: Anders Frihagen, norsk politikar og bankmann
* 18. april: Elisæus Vatnaland, norsk politikar
* 28. april: Ludvig Holstein-Holsteinborg, dansk statsminister
* 25. mai: Josip Broz Tito, juogslavisk statsleiar
* 26. juni: Pearl Buck, USA-amerikansk forfattar
* 23. juli: Haile Selassie, etiopisk statsleiar
* 11. oktober: Asgaut Steinnes, norsk historikar
* 16. oktober: Dagfin Werenskiold, norsk kunstnar
* 31. oktober: Alexander Alekhine, russisk-fransk sjakkspelar
* 4. desember: Francisco Franco, spansk stasleiar

## Døde

Johan Sverdrup døydde 75 år gammal
*Sjå òg Døde i 1892.*

* 21. januar: John Couch Adams, engelsk astronom
* 17. februar: Johan Sverdrup, norsk politikar og statsminister
* 11. april: Jacob Wilhelm Nordan, norsk arkitekt
* 11. september: Kristofer Kristofersen, norsk forfattar og journalist
* 6. oktober: Alfred Tennyson, britisk forfattar
* 14. oktober: Peter Nicolai Arbo, norsk målar
* 6. desember: Werner von Siemens, tysk vitskapsmann og industrialist
* 18. desember: Richard Owen, britisk biolog

## Bakgrunnsstoff

<*   1800-talet  *><< 1800 | 1801 | 1802 | 1803 | 1804 | 1805 | 1806 | 1807 | 1808 | 1809 | 1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 | 1827 | 1828 | 1829 | 1830 | 1831 | 1832 | 1833 | 1834 | 1835 | 1836 | 1837 | 1838 | 1839 | 1840 | 1841 | 1842 | 1843 | 1844 | 1845 | 1846 | 1847 | 1848 | 1849 | 1850 | 1851 | 1852 | 1853 | 1854 | 1855 | 1856 | 1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 | 1870 | 1871 | 1872 | 1873 | 1874 | 1875 | 1876 | 1877 | 1878 | 1879 | 1880 | 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 >>
# Alexandre Desplat

|  |
| --- |
| **Alexandre Desplat** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Frankrike |
| **Fødd** | 23. august 1961 (64 år) 20. arrondissement |
| **Yrke** | komponist, musikkpedagog, filmmusikkomponist, plateartist, librettist, skodespelar, musikar, bandleiar |
| **Språk** | fransk |
| **Ektefelle** | Dominique Lemonnier |
| **Nettstad** |  |
| Alexandre Desplat på Commons |

Alexandre Desplat
**Alexandre Michel Gérard Desplat** (fødd 23. august 1961) er ein fransk filmmusikk-komponist. Han har fått fire Oscar-nominasjonar, fem BAFTA-nominasjonar, fem Golden Globe-nominasjonar og to Grammy-nominasjonar. Desplat vann sin fyrste Golden Globe-pris for *The Painted Veil* i 2006, sin fyrste British Academy Film Award i 2011 og sin fyrste Grammypris i 2012; sistnemnte for *Kongens tale*. Blant ulike prosjekt har Desplat jobba på ei rekkje Hollywood-filmar, inkludert uavhengige og kommersielle suksessar som *The Queen, The Curious Case of Benjamin Button, New Moon, Fantastic Mr. Fox* og *Harry Potter og Dødstalismanene - Del 1 og Del 2*.

## Filmografi

(engelske titlar)

* *The Revengers' Comedies* (1998)
* *The Luzhin Defence* (2000)
* *Girl with a Pearl Earring* (2003)
* *Birth* (2004)
* *The Upside of Anger* (2005)
* *Hostage* (2005)
* *Casanova* (2005)
* *Syriana* (2005)
* *The Alibi* (2006)
* *Firewall* (2006)
* *The Queen* (2006)
* *The Painted Veil* (2006)
* *Mr. Magorium's Wonder Emporium* (2007)
* *The Golden Compass* (2007)
* *Afterwards* (2008)
* *The Curious Case of Benjamin Button* (2008)
* *Julie & Julia* (2009)
* *Fantastic Mr. Fox* (2009)
* *The Twilight Saga: New Moon* (2009)
* *The Ghost Writer* (2010)
* *The Special Relationship* (2010)
* *Tamara Drewe* (2010)
* *Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1* (2010)
* *The King's Speech* (2010)
* *The Tree of Life* (2011)
* *A Better Life* (2011)
* *Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2* (2011)
* *The Ides of March* (2011)
* *Carnage* (2011)
* *My Week with Marilyn* - [Marilyn's Theme] (2011)
* *Extremely Loud and Incredibly Close* (2012)
* *The Spider's House* (2012)
* *Moonrise Kingdom* (2012)
* *A Therapy* (2012) (short)
* *Renoir* (2012)
* *Rust and Bone* (2012)
* *Argo* (2012)
* *Rise of the Guardians* (2012)
* *Zulu* (2013)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Alexandre Desplat» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2012.*

* imdb

## Bakgrunnsstoff

* Offisiel nettstad
# 1446

|  |
| --- |
| < **1446** > |
|  |
| 1444 | 1445 | **1446** | 1447 | 1448 |
|  |
|

| Kategoriar |
| --- |
|  1446*ingen underkategoriar* |

 |
|

| 1446 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 1446 *MCDXLVI* |
| Ab urbe condita | 2199 |
| Armensk kalender | 895 ԹՎ ՊՂԵ |
| Kinesisk kalender | 4142 – 4143 ?丑 – 丙寅 |
| Etiopisk kalender | 1438 – 1439 |
| Jødisk kalender | 5206 – 5207 |
| Iransk kalender | 824 – 825 |
| Islamsk kalender | 850 – 851 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 1501 – 1502 |
| - *Shaka Samvat* | 1368 – 1369 |
| - *Kali Yuga* | 4547 – 4548 |

 |

 |

**1446** (romartal MCDXLVI)

## Hendingar

### Utlandet

### Noreg

## Fødde

## Døde

<*   1400-talet  *><< 1400 | 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 | 1410 | 1411 | 1412 | 1413 | 1414 | 1415 | 1416 | 1417 | 1418 | 1419 | 1420 | 1421 | 1422 | 1423 | 1424 | 1425 | 1426 | 1427 | 1428 | 1429 | 1430 | 1431 | 1432 | 1433 | 1434 | 1435 | 1436 | 1437 | 1438 | 1439 | 1440 | 1441 | 1442 | 1443 | 1444 | 1445 | 1446 | 1447 | 1448 | 1449 | 1450 | 1451 | 1452 | 1453 | 1454 | 1455 | 1456 | 1457 | 1458 | 1459 | 1460 | 1461 | 1462 | 1463 | 1464 | 1465 | 1466 | 1467 | 1468 | 1469 | 1470 | 1471 | 1472 | 1473 | 1474 | 1475 | 1476 | 1477 | 1478 | 1479 | 1480 | 1481 | 1482 | 1483 | 1484 | 1485 | 1486 | 1487 | 1488 | 1489 | 1490 | 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 >>
# Kim Jong-il

|  |
| --- |
| Kim Jong-il
 김정일 金正日 Kim Chŏng-il Gim Jeong-il |
|  |
|  |
| Fødd | 16. februar 1941 Vjatskoje i Sovjetunionen |
| Død | 17. desember 2011 (70 år) |
| Statsborgar av | Nord-Korea |
| Parti | Det koreanske arbeidarpartiet |
| Religion | ateisme |
| Yrke | politikar, militær, filmprodusent, filmskodespelar, stemmeskodespelar, TV-regissør |
| Utdanna ved | Kim Il-sung-universitetet Maltas Universitet Mangyongdae Revolutionary School |
| Mor | Kim Jong-suk |
| Far | Kim Il-sung |
| Ektefelle | Kim Young-sook (1974–2011) |
| Sambuar | Song Hye-rim (1968–2002) Ko Young-hee (1977–2004) Kim Ok (2004–2011) |
| Barn | Kim Jong-nam, Kim Sul-song, Kim Jong-chul, Kim Jong-un, Kim Yo-jong, Kim Chun-song |
| Verv | Generalsekretær i Det koreanske arbeidarpartiet 8. oktober 1997–17. desember 2011 |
| Føregangar | Kim Il-sung |
| Etterfylgjar | Kim Jong-un (førstesekretær) |
| Verv | Øvstkommanderande for Den koreanske folkearmeen 24. desember 1991–17. desember 2011 |
| Føregangar | Kim Il-sung |
| Etterfylgjar | Kim Jong-un |
| Verv | Formann for Den nasjonale forsvarskommisjonen i Nord-Korea 9. april 1993–17. desember 2011 |
| Føregangar | Kim Il-sung |
| Etterfylgjar | Kim Jong-un (førsteformann) |
| Alle verv | * member of the Supreme People's Assembly
* General Secretary of the Workers' Party of Korea (1997–2011)
* President of the State Affairs Commission
* Supreme Leader of North Korea (1994–2011)
* Eternal leaders of North Korea
 |
| **Signatur**  |

**Kim Jong-il** (fødd 16. februar 1941 i Vjatskoje, død 17. desember 2011) var eineveldig statsleiar i Nord-Korea frå 1994 til 2011. Han var son til Kim Il-sung, som han etterfylgde som leiar i landet. Han hadde postane som ordførande i den nasjonale forsvarskomitéen og generalsekretær i arbeidarpartiet i Korea. Tidlegare vart han nemnd offisielt som *Den Kjære Leiaren*, men seinare berre som *Ordføraren*. Fødselsdagen han er allmenn helgedag i Nord-Korea.
# Fonologisk trykk

**Trykk** blir i lingvistikken definert relativt: I ei ordform med fleire enn ei staving, vil ei av stavingane stå fram som meir *prominent*, eller meir tydeleg for øyret, enn dei andre stavingane. Denne stavinga har trykk.
Ei *trykkveik staving*, som den andre stavinga i det norske ordet *staving* [²stɑːʋɪŋ], blir uttala utan trykk. Ei *trykksterk staving*, som den fyrste stavinga i det norske ordet *staving* [²stɑːʋɪŋ], blir uttala med trykk.

Den konkrete fonetiske måten trykk blir realisert på varierer frå språk til språk, i nokre språk har trykksterke stavingar større intensitet, eller sterkare lyd (meir desibel), mens dei i andre språk har høgare tone (høgare grunnfrekvens), eller mindre redusert vokal, eller lengre staving. Talarar har som regel klåre intuisjonar om kva staving som får trykk og kva som ikkje får det, så sjølv om det kan vere vanskeleg å finne den konkrete fonetiske måten trykk blir realisert på, er det lett å finne trykket.

## Trykksystem

Språka i vera kan delast inn i grupper, alt etter kva trykksystem dei har. Trykksystemet kan bli bestemt etter kva verdiar språket har for eit lite sett parameter. Før vi går inn på dei ulike parametra, deler vi stavingar inn i *føtter*. Ein sekvens av stavingar kan delast inn i grupper på ei og ei, to og to, eller tre og tre, slik at kvar gruppe inneheld ei staving med trykk. Verdas trykksystem fell dermed inn under ei av desse typane:

* Den prominente stavinga i foten («hovudet i foten(!)») står til venstre/til høgre i foten
* Trykk blir rekna frå venstre mot høgre/frå høgre mot venstre

Det vanlegaste av alle trykksystem vel det første alternativet i begge tilfella. Eit døme er finsk, og resultatet er at høvudtrykket alltid fell på den første stavinga (stavinga til venstre). Det finske ordet *Kalevala* består av to føtter, med to stavingar i kvar: (ka-le)(va-la). Trykket fell på den første stavinga i den første foten, og bitrykket fell på den første stavinga i kvar ikkje-initiale fot. Viss trykket i staden blir rekna frå høgre mot venstre, får vi hovudregelen i det latinske systemet, med trykk på nest siste staving. Det omvende valet vil gje hovudtrykk på andre staving i ordforma (på den første foten, men på den andre stavinga i foten). Det siste valet i begge tilfella vil gje trykk på siste staving, som i mange tyrkiske språk.
# Vatikanstaten

| Santa Sede Stato della Città del Vaticano
(norsk: Vatikanstaten, vatikansk) |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagg | Riksvåpen |

 |

 |
| **Nasjonalsong** | «Inno e Marcia Pontificale» |
| **Motto** | Ukjent |
|  |
| **Offisielle språk** | Latin, italiensk mest brukt |
| **Hovudstad** | Vatikanstaten |
| **Styresett** Pave Statssekretær | Pavedøme Leo XIV Pietro Parolin |
| **Flatevidd**  – Totalt  – Andel vatn |   0,44 km² (198.) Ubetydeleg |
| **Folketal**  – Estimert (2017)  – Tettleik |   1 000 (199.) 2 272,7 /km² (3.) |
| **Sjølvstende**   - Erklært   - Anerkjent | Frå Italia 11. februar 1929 |
| **Nasjonaldag** | — |
| **BNP**  – Totalt (—)  – Per innbyggjar |   — (—.) — (—.) |
| **Valuta** | Euro |
| **Tidssone** | UTC +1 |
| **Telefonkode** | +379 |
| **Toppnivådomene** | .va

  |

**Vatikanstaten** er den minste staten i verda. Sjølv om staten er liten, er han kjend over heile verda, og han er eit viktig turistmål. Staten ligg midt i Italia sin hovudstad Roma. I likskap med staten San Marino er Vatikanstaten heilt omslutta av Italia. Vatikanstaten vart oppretta den 11. februar 1929, og har kring 1.000 innbyggjarar. Han er den vesle resten etter den ein gong så mektige Kyrkjestaten.

Staten er formelt sjølvstendig, sjølv om det er nært samkvem med Italia, og Paven er statssjef og diktator. Vatikanstaten er på berre 0,44 kvadratkilometer, men den har sine eigne euro-myntar, eige postvesen, eigen radio- og fjernsynsstasjon, og si eiga avis (*L'Osservatore Romano*). I tillegg er det eigen jarnvegsstasjon, og 862 meter med jarnveg.

Hæren i Vatikanstaten, Sveitsargarden, som er paven si personlege livvakt, oppstod på 1500-talet, og er svært kjend. Hæren er sett saman av omtrent 100 sveitsargardistar.

Peterskyrkja er den mest iaugefallande og kjende bygningen i Vatikanstaten. Kyrkja er det største kyrkjebygget i verda. Ho er bygd over apostelen Peter si grav. Andre kjente bygg er Vatikanbiblioteket og Vatikanmuséa. Petersplassen framom Peterskyrkja er òg svært kjent.

Kart over Vatikanstaten.
I Vatikanstaten er det paven som styrer. Paven er den øvste leiaren for Den katolske kyrkja. Pavedømet er i høve tradisjonen innstifta av Jesus Kristus sjølv. Kort tid etter at han døydde stod Peter fram som leiar (biskop) for den kristne kyrkjelyden i Roma. Biskopen av Roma var leiaren for heile den kristne kyrkja. Etter kvart vart biskopen i Roma kalla pave. Ordet pave tyder far. Som leiar for den katolsk kyrkja må paven klargjera viktige trusspørsmål, og orda hans vert i denne samanhengen rekna som «ufeilbarlege». Kyrkja ved paveembetet vert av katolikkar sett på som ufeilbarleg når paven uttalar seg om viktige lærespørsmål.

Petersplassen framom Peterskyrkja.
## Bakgrunnsstoff

* Comon.dk, 25. juni 2003: Vatikanet på nettet
* Vatican: the Holy See
* Vatikanet og resten av verda Arkivert 2003-06-24 ved Wayback Machine.
* christusrex: Musei Vaticani, Cappella Sistina, ...
* Vatikanstaten i tal
* Foto frå vatikanstaten

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Vatikanstaten**
# Filmen Gravity

Gravity |  |
|  |
|  |
|  |
|  |
| Regi | Alfonso Cuarón  |
| Produsent(ar) | Alfonso Cuarón, David Heyman  |
| Manus | Alfonso Cuarón, Rodrigo García, Jonás Cuarón, George Clooney  |
| Medverkande | Sandra Bullock, George Clooney, Ed Harris, Phaldut Sharma, Amy Warren  |
| Klipp | Alfonso Cuarón, Mark Sanger  |
| Musikk | Steven Price  |
| Sjeffotograf | Emmanuel Lubezki, Michael Seresin  |
| Produksjonsselskap | Warner Bros., Heyday Films, Warner Bros. Pictures  |
| Distributør | Warner Bros., InterCom, Netflix, iTunes  |
| Utgjevingsdato | 4. oktober 2013 (USA), 3. oktober 2013 (Tyskland), 25. oktober 2013 (Sverige), 7. november 2013 (Storbritannia), 23. oktober 2013 (Frankrike), 28. august 2013 (Italia), 27. september 2013 (Sveits) |
| Lengd | 91 ±1 minutt  |
| Opphavsland | USA, Storbritannia  |
| Språk | engelsk |
| Inntening | 723 192 705 US-dollar (verdsfemnande) |
| Sjanger | dramafilm, thriller, katastrofe, overlevelsesfilm, technothriller, skrekkfilm, science fiction  |

Gravity er ein drama-film regissert av Alfonso Cuarón. Sandra Bullock og George Clooney speler to gjenlevande astronautar i ein skada romstasjon.

Cuarón skreiv filmmanuset saman med sonen sin og prøvde å utvikle prosjektet med Universal Pictures, men fann heller trekkraft hos Warner Bros..

*Gravity* skulle eigentleg bli utgjeven 21. november 2012.

## Skodespelarar

* Sandra Bullock som Ryan Stone
* George Clooney som Matt Kowalsky
* Basher Savage som romstasjonkapteinen

## Kjelder

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Gravity (film) frå Engelsk Wikipedia .*

* *Gravity* på Internet Movie Database
# 1970-åra

## Hendingar i utlandet

* Dei første dataspela dukka opp. Dei var utstyrte med myntautomatar.
* Digital audio vart teke i bruk i profesjonalt utstyr.

## Hendingar i Noreg

## Viktige personar

< **1970-åra** >
1970 |
1971 |
1972 |
1973 |
1974 |
1975 |
1976 |
1977 |
1978 |
1979
# Quintana Roo

|  |
| --- |
| Quintana Roo |
| delstat |
|  Frå Cancún  |
| Land |  Mexico |
| Areal | 44 705,0 km² |
| Folketal |  1 857 985 (2020) |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Quintana Roo ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Quintana Roo.

 Kart som viser Quintana Roo.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Quintana Roo |

**Quintana Roo** er ein av 31 delstatar i Mexico som ligg i den austlege delen av landet. Han grensar til Yucatán i nord, Campeche i vest, og Det karibiske havet og Mexicobukta i aust.

Delstatshovudstaden er Chetumal og Cancún er største byen. Quintana Roo har eit areal på 44 705 km².

Turisme er ein viktig næring i delstaten på grund av dei mange populære turiststader og prekolumbiske pyramider.

Delstaten har namn etter Andrés Quintana Roo, som var ein meksikansk patriot.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Quintana Roo Offisiell nettstad
# 1891

|  |
| --- |
| < **1891** > |
|  |
| 1889 | 1890 | **1891** | 1892 | 1893 |
| * Vitskap i 1891
 |
|

| Vid utKategoriar |
| --- |
|   1891  1891 etter land  1891 etter verdsdel Døde i 1891 Fødde i 1891  Hendingar i 1891  Kultur i 1891  Nedleggingar i 1891  Politikk i 1891  Samferdsle i 1891 Skip frå 1891  Skipingar i 1891  Sport i 1891  Vitskap i 1891 |

 |
|

| Vid ut1891 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 1891 *MDCCCXCI* |
| Ab urbe condita | 2644 |
| Armensk kalender | 1340 ԹՎ ՌՅԽ |
| Kinesisk kalender | 4587 – 4588 ?寅 – 辛卯 |
| Etiopisk kalender | 1883 – 1884 |
| Jødisk kalender | 5651 – 5652 |
| Iransk kalender | 1269 – 1270 |
| Islamsk kalender | 1309 – 1310 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 1946 – 1947 |
| - *Shaka Samvat* | 1813 – 1814 |
| - *Kali Yuga* | 4992 – 4993 |

 |

 |

**1891** (romartal MDCCCXCI) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen.

## Hendingar

### Utlandet

* Nikola Tesla demonstrerte radiokommunikasjon.
* Den sameinte innfødde afrikanske kyrkja vart stifta i Nigeria.

### Noreg

## Fødde

Nelly Sachs fødd 10. desember
*Sjå òg Fødde i 1891.*

* 13. januar: Toralv Øksnevad, norsk journalist
* 22. januar: Antonio Gramsci, italiensk filosof og politikar
* 23. mars: Jens Steffensen, norsk organisasjonsleiar og politikar
* 23. april: Sergej Prokofjev, russisk komponist.
* 15. mai: Mikhail Bulgakov, sovjetisk forfattar
* 25. juli: Birger Bergersen, norsk
* 16. september: Karl Dönitz, tysk sjøkrigar
* 2. desember: Otto Dix, tysk målar
* 3. desember: Kaare Fostervoll, norsk kringkastingssjef og målmann
* 10. desember: Nelly Sachs, tysk forfattar

## Døde

Nikolaus August Otto døydde 26. januar
*Sjå òg Døde i 1891.*

* 26. januar: Nikolaus August Otto, tysk oppfinnar
* 9. februar: Johan Jongkind, nederlandsk målar
* 29. mars: Georges Seurat, fransk målar
* 27. april: Joachim Oppenheim, forfattar og rabbinar
* 31. mai: Olaf Skavlan, norsk litterat
* 22. juni: Wilhelm Eduard Weber, tysk fysikar
* 8. juli: Christian Birch-Reichenwald, norsk embetsmann og politikar
* 31. august: Halvor Bentsen, norsk politikar
* 29. september: Herman Melville, USA-amerikansk forfattar
* 10. november: Arthur Rimbaud, fransk forfattar
* 29. desember: Leopold Kronecker, tysk matematikar

<*   1800-talet  *><< 1800 | 1801 | 1802 | 1803 | 1804 | 1805 | 1806 | 1807 | 1808 | 1809 | 1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 | 1827 | 1828 | 1829 | 1830 | 1831 | 1832 | 1833 | 1834 | 1835 | 1836 | 1837 | 1838 | 1839 | 1840 | 1841 | 1842 | 1843 | 1844 | 1845 | 1846 | 1847 | 1848 | 1849 | 1850 | 1851 | 1852 | 1853 | 1854 | 1855 | 1856 | 1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 | 1870 | 1871 | 1872 | 1873 | 1874 | 1875 | 1876 | 1877 | 1878 | 1879 | 1880 | 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 >>
# 1. august

**1. august** er den 213. dagen i den gregorianske kalenderen (214. under skotår). Det er 152 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

Opptog i høve den sveitsiske nasjonaldagen 1. august 2008. Foto: Wouter Hagens

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Nasjonaldag i Benin |  | Nasjonaldag i Sveits |

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 1. august i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Peder og Petra |
| **Sverige** | Per |
| **Danmark** | *Peters fængsel* |

Mobiliseringsordre i *Klagenfurter Zeitung* den 1. august 1914.
## Hendingar

### Utlandet

* 768: Utropinga av pave Stefan IV
* 902: Den nordafrikanske aghlabidehæren tok Taormina, den siste bysants-styrte byen på Sicilia.
* 1291: Den eldste sveitsiske konføderasjonen vart innstifta på Rütli tidleg i august, etter tradisjonen den 1. august.
* 1492: Fordrivinga av jødane frå Spania. Alhambra-ediktet av dei spanske monarkane Ferdinand og Isabella forbaud jødar å ha tilhald i Spania frå denne datoen.
* 1798: Slaget ved Nilen mellom franske og britiske styrkar. Britane, leia av Horatio Nelson, senka den franske flåten.
* 1834: Slaveri blei avskaffa i Det britiske imperiet.
* 1902: USA kjøpte rettane til Panamakanalen av Frankrike.
* 1914: Første verdskrigen. Tyskland erklærte krig mot Russland etter russisk mobilisering.

Bilete frå Warszawaoppstanden som tok til 1. august 1944.
* 1944: Warszawaoppstanden mot tyskarane braut ut i Warszawa.
* 1950: Leopold III av Belgia abdiserte og sonen Baudouin kom på trona.
* 1960: Dahomey (seinare Benin) erklærte sjølvstende frå Frankrike.
* 1967: Israel annekterte Ast-Jerusalem.
* 1981: Opninga av musikkvideokanalen MTV i USA.
* 1987: MTV byrja sendingar i Europa.

### Noreg

Solformørkinga som fann stad 1. august 2008 var total i Noreg.
* 2003: Forsvarets overkommando blei lagd ned.
* 2008: Noreg opplevde total solformørking for første gong på 54 år, den siste på 118 år.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 1. august.*

* 10 f.Kr.: Tiberius Claudius Nero Germanicus, romersk keisar
* 1377: Keisar Go-Komatsu av Japan
* 1744: Jean-Baptiste de Lamarck, fransk biolog
* 1913: Ragnar Fjørtoft, norsk meteorolog
* 1923: Erling Stordahl, norsk aktivist for blindesaka
* 1930: Pierre Bourdieu, fransk soiolog
* 1932: Meena Kumari, indisk filmskodespelar
* 1933: William Engseth, norsk politikar
* 1949: Kurmanbek Bakijev, kirgisistansk president
* 1984: Linn-Kristin Riegelhuth, norsk handballspelar

## Døde

*Sjå òg Døde den 1. august.*

* 30 f.Kr.: Marcus Antonius, romersk politikar og general
* 1856: Laurits Weidemann, norsk embetsmann og politikar
* 1929: Gregers Gram, norsk jurist og politikar
* 1987: Pola Negri, polsk skodespelar
* 1990: Norbert Elias, tysk-britisk sosiolog
* 1997: Svjatoslav Richter, sovjetisk pianist
* 2005: Fahd bin Abdul Aziz, konge av Saudi-Arabia
# Allel

Dette biletet illustrerer korleis ulike kombinasjonar av allel (*B* og *b*) gjev ulike genotypar (*BB*, *Bb* og *bb*), som vidare kan gje ulike fenotypar (farge på kronblad)
Eit **allel** er ei utgåve av eit visst gen. Organismar med to par kromosom, slik som menneske, har to allel for kvart gen. Allel kodar for genotype, som vidare gjev utslag i fenotype.

## Kjelder

* «alleler» av *Store norske leksikon* (2005-2007) og Kjetil Lysne Voje i *Store norske leksikon*, snl.no. Henta 20. mars 2016.