Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Stavingsberande konsonant

Ein **stavingsberande konsonant** eller **syllabisk konsonant** er ein konsonant som kan utgjera ei eiga staving eller vera kjerne i ei staving. I norske dialektar er det vanlegvis dei klangfulle konsonantane *n* og *l* som har ein slik funksjon. I IPA-lydskrift blir stavingsberande konsonantar markerte med ein loddrett strek under konsonanten, til dømes [n̩] eller [l̩].

Stavingar består vanlegvis av ein vokal eller diftong (stavingskjerne) pluss ein eller fleire konsonantar. Døme på dette er orda *båt* og *kast*, som kvar består av ei staving, og orda *stein-en* og *rei-skap*, som inneheld to stavingar kvar. Stavingar kan også bestå av berre ein vokal, t.d. preposisjonen *i*, eller ein diftong, t.d. substantivet *øy*. I desse tilfella seier vi at vokalen eller diftongen er stavingsberande.

Men i visse høve kan ein konsonant ha denne funksjonen. I substantiva *vatn* og *botn*, som også finst i nynorsk skriftmål, er n-en stavingsberande. I mange dialektar er artikkelen i bunden form eintal ein stavingsberande *n*, t.d. i hankjønnsorda *båt'n* [bɔ:tn̩] (båten) og *bil'n* [bi:ln̩] (bilen). I nokre dialektar kan bunden form fleirtal av hokjønnsord ha stavingsberande n, til dømes jent'ne [jεntn̩ə] (jentene). Og vi finn stavingsberande *n* i uttrykk som *der satt'n* [dæʃɑtn̩] (der sat han).

I nokre dialektar kan *l* vera stavingsberande. Døme på dette er substantiva *hand'l* [hɑndl̩] (handel), *put'l* [pʉtl̩] (=småarbeid) og *syk'l* [sykl̩] (sykkel). I bergensk er det vanleg at artikkelen *n* i bunden form eintal fell bort etter *l*. L-en blir då stavingsberande. Døme på dette er *so'l* [so:l̩] (sola) og *sto'l* [sto:l̩] (stolen). Også i sunnhordlandsdialekten finn vi mange døme på dette fenomenet. Her kan ein finna bøyinga *ein kveld* [kvεld] - *kve'l* [kve:l̩] (ein kveld - kvelden).

Interjeksjonen *pst* er eit spesielt tilfelle. Her er *s* stavingsberande.

Stavingsberande konsonantar er eit vanleg fenomen i norske dialektar.

## I andre språk

Stavingsberande konsonantar finst i mange språk, til dømes i engelsk, tysk, tsjekkisk, slovakisk, slovensk og serbokroatisk. I engelsk finst stavingsberande l, m og n. Døme er *button* [bɐʔn̩] (knapp), *bottle* [bɒtl̩ˠ] (flaske) og *rhythm* [ˈɹɪðm̩] (rytme).

## Kjelder

* Sandøy 1993, Helge Sandøy: *Talemål*, Novus forlag, Oslo. ISBN 82-7099-206-2.
* Skjekkeland 1997, Martin Skjekkeland: *Dei norske dialektane - Tradisjonelle særdrag i jamføring med skriftmåla*, Høyskoleforlaget AS, Kristiansand S. ISBN 82-7634-103-9.
* Pettersen 1990, Egil Pettersen: *Bergens bymål*, artikkel i Ernst Håkon Jahr (red.): *Den store dialektboka*, Novus Forlag AS, Oslo. ISBN 82-7099-167-8

### Fotnotar
# Kjeglesnitt

Typar kjeglesnitt:

1. Parabel

2. Sirkel og ellipse

3. Hyperbel
Eit **kjeglesnitt** er fellesnamnet på dei geometrisk kurvene ein får ved å skjere gjennom ei kjegle med eit plant snitt.

Det finst fire ulike kjeglesnitt: sirkel, ellipse, parabel og hyperbel.
# Romsonden JUICE

**JUICE** (frå **JUpiter ICy moons Explorer**) ei Jupiter-ferd av ESA. Ho
vart skoten opp 14. april 2023 og skal vera framme ved Jupiter i 2031. Sonden skal observera planeten sjølv og dei tre ismånane Ganymede, Callisto og Europa i detalj i minst tre år.

## Bakgrunnsstoff

* Heimeside hjå ESA
# Marseille

|  |
| --- |
| Marseille |
| Marselha Marsiho |
| by |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpenskjold  |

 |
| **Motto:Actibus immensis urbs fulget Massiliensis – «Av hennar store handlingar skin byen av Massilia»* |
| Land |  Frankrike |
| Region | Provence-Alpes-Côte d'Azur |
| Departement | Bouches-du-Rhône |
| Areal | 240,62 km² |
| Folketal |  886 040 (1. januar 2023) |
| Grunnlagd | Omkring 600 fvt. |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
|  •  Sommartid | CEST (UTC+2) |
| Postnummer | 13001–13016 |
| Retningsnummer | 0491 |
|  Marseille ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Marseille.

 Kart som viser Marseille.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Marseille |

**Marseille** er den nest største byen i Frankrike, og har det tredje største storbyområdet med eit innbyggjartal på 1 516 340 i 1999 (berre Paris og Lyon er større). Byen ligg i den tidlegare provinsen Provence ved Middelhavet, og er den største kommersielle hamna i Frankrike. Marseille er hovudstad i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur i tillegg til *préfecture* (hovudstad) i departementet Bouches-du-Rhône.

## Historie

Det var greske kolonistar frå Fokaia som grunnla byen (som **Massalia** - Μασσαλία) omkring 600 f.Kr. Dei hadde stor sukess her, og gjorde byen til eit stort handelssentrum med ei svært god hamn. Dei var òg dei første i Vest-Europa til å bygge opp eit fungerande kloakksystem. Då moderbyen Phokaia i stor grad vart øydelagd av persarane i 545 f.Kr., kom det mange fleire grekarar til Massalia, noko som stundom vert rekna som den andre grunnlegginga av byen.

Byen fekk sjølvstyre i 1218, men i 1347 kom Svartedauden til Frankrike. Ein meinte pesten kom til landet via hamna i Marseille. Under den tyske okkupasjonen frå november 1942 til august 1944 vart store hamneområde øydelagde. Ved utgravingar etter krigen oppdaga ein spor av den gamle hamna, dokkar og eit teater mellom Quai du Port og Rue Casserie.

## Merknader

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Marseille Offisiell nettstad
# Sylinderlinse

Sylinderlinser.
Ei **sylinderlinse** er ei linse der overflatene er sylinderflater med parallelle aksar, eller der den eine overflata er ei sylinderflate og den andre er plan. Sylinderlinser har same verknad som ei vanleg (sfærisk) linse når ein ser på strålar i eit plan vinkelrett på akseretninga, og same verknad som ei planparallell plate når ein ser på strålar i eit plan parallell med aksen. Dei blir nytta i optiske apparat der ein berre er interessert i å strekkje ut biletet i ei retning, til dømes for å sjå på spektrallinjer, interferensstriper og liknande.

## Sylinderglass i briller

Sylinderglas i briller er glas der den eine flata er sylinderforma, den andre sfærisk, eller der begge flatene er bogne slik at ein oppnår same verknad som om ein kombinerer ei sylinderlinse og ei sfærisk linse. Sylinderglas blir brukt for å korrigere for astigmatisme i auget.

## Kjelder

* «sylinderlinse» i *Store norske leksikon*, snl.no.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Sylinderlinse**
# Antarktika

Samansett satellittbilde av Antarktika.
«Hut Point» i Antarktika. Foto: Eli Duke
**Antarktika** er namnet på det sørlegaste kontinentet på jorda. Det blir også kalla Sørpolfastlandet. Det er ein del av verdsdelen Antarktis, som også omfattar havområdet rundt kontinentet. Det er den kaldaste staden på jorda og er nesten fullstendig dekt av is. Det har inga fast busetjing, men har nokre forskingsstasjonar og noko turisme.

## Geografi

Antarktika ligg på den sørlege halvkula, nesten heilt sør for den sørlege polarsirkelen, med kyst mot Sørishavet. Kontinentet har ei flatevidd på 14,4 millionar km². Rundt 98 % av dette er dekt av isbrear, med ein gjennomsnittleg tjukkleik på minst 1,6 kilometer.

Kontinentet har ei årleg nedbørsmengd på berre 200 mm ved kysten og endå mindre i innlandet. Det er dermed for ein ørken å rekna, og flatevidda gjer han til verdas største. Antarktis er òg verdsdelen med høgast gjennomsnittleg høgd, lågast gjennomsnittleg luftråme og lågast gjennomsnittstemperatur. Sjå òg klima i Antarktis.

Antarktis er det femte største kontinentet i flatevidd, etter Eurasia, Afrika, Nordamerika og Søramerika.

## Historie

Antarktika vart oppdaga seint i januar 1820. Som fleire andre land har Noreg gjort krav på delar av kontinentet, men desse krava har hatt lita meining etter Antarktistraktaten i 1961.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Antarktika» frå Wikipedia på bokmål, og «Antarctica» frå Wikipedia på engelsk den 3. desember 2009.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Antarktika**
# Fahrenheit

**Temperaturomrekningsformlar**| Omrekning frå | til | formel |
| --- | --- | --- |
| celsius | fahrenheit | °F = (°C · 9/5) + 32 |
| fahrenheit | celsius | °C = (°F − 32) · 5/9 |
| celsius | kelvin | K = °C + 273,15 |
| kelvin | celsius | °C = K − 273,15 |
| fahrenheit | kelvin | K = (°F + 460) · 5/9 |
| kelvin | fahrenheit | °F = (K · 9/5) − 460 |
| Fleire formlar for temperaturomrekning |

**Fahrenheit** er ein temperaturskala som har namnet sitt etter den tyske fysikaren Gabriel Fahrenheit (1686–1736), som kom med framlegg om skalaen i 1724.

I denne skalaen er frysepunktet for vatn 32 grader (dette skriv ein slik: «32 °F») og kokepunktet 212 grader Fahrenheit. Dermed vert det 180 grader mellom koke- og smeltepunktet for vatn. Altså er ei grad Fahrenheit 5/9 av ein kelvin (ei grad kelvin tilsvarar ei grad Celsius.), og -40 grader Fahrenheit er lik minus -40 grader Celsius.

## Bruk

| Fahrenheit | Lufttemperatur |
| --- | --- |
| 10-20 | Djup frost. |
| 20-30 | Lett frost. |
| 30-40 | Veldig kaldt. Nær frysepunktet. |
| 40-50 | Kaldt. Ein treng tjukke klede. |
| 50-60 | Veldig kjølig. Vanlege klede. |
| 60-70 | Kjølig. Lette klede. |
| 70-80 | Komfortabelt. Sommarklede. |
| 80-90 | Varmt. Til å halde ut. Minimalt med klede. |
| 90-100 | Heitt. |
| 100 og oppover | Svært heitt. Ein må vere forsiktig så ein ikkje vert for heit. |

██ Land som bruker fahrenheitskalaen.
██ Land som bruker både Fahrenheit og Celsius.
██ Land som bruker Celsius.
Innan den engelsktalande verda var fahrenheitskalaen den mest brukte måten å måla temperatur på innan meteorologi, industri og medisin fram til 1960-talet. Mot slutten av tiåret og på 1970-talet vart Celsius (på engelsk òg kjent som *centigrade*) gradvis innført som del av ei standardisering mot det metriske systemet. Trass i dette er Fahrenheit framleis eininga i dagleg bruk til ikkje-vitskaplege føremål.

Tilhengarar av systemet meiner dette er fordi skalaen er lett å forstå og bruka. Dei mindre einingane (5/9 av ei Celsius-grad) gjer at ein sjeldan treng dela dei opp og i staden kan bruka heile tal. I folkemedisinen er det lett å hugsa at ein feber på over 100 Fahrenheit treng medisinsk tilsyn. I tillegg er lufttemperaturen i dei delane av verda der folk bur som regel mellom 0 °F og 100 °F som er lett å dela inn i band på 10 grader. På den andre sida er det òg lett for dei som er vane til det å forhalda seg til Celsius-skalaen på same måten.

## Anna

Antenningspunktet til papir er 451 °F (233 °C). Det er dette tittelen på boka av den amerikanske forfattaren Ray Bradbury, *Fahrenheit 451* kjem frå.

## Sjå òg

* Celsius
* Kelvin
* Formlar for temperaturomrekning

## Bakgrunnsstoff

* Forklaring av Fahrenheit på The Straight Dope (engelsk)
# Googolplex

Ein **googolplex** er det naturlege talet 10(10100), eller 10googol, som i teorien kunne vore skrive som 1 med 10100 nullar bak (men det er sjølvsagt ikkje plass til so mange nullar i universet, uansett kor lita skrifta er).
Talet kan også skrivast slik:

* 1010 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000

Talet er større en noko vi kan jamføre med i universet, og har knapt praktisk meining. Uttrykket googolplex vart oppfunne i 1938 av matematikaren Edward Kasner, etter at nevøen hans hadde laga ordet *googol*.

Hovudkvarteret til dataselskapet Google, Googleplex, er oppkalla etter dette talet.
# Halleys komet

1P/Halley (Halleys komet)| Halleys komet 8. mars 1986 |
| Oppdaging |
| Oppdaga av | førhistorisk (observasjon); Edmond Halley (fann periodisiteten) |
| Oppdagingsdato | 466 f.Kr. |
| Baneskildring |
| Epoke 2449400.5 (17. februar 1994) |
| Aphel | 35.1 AU (9 desember 2023) |
| Perihel | 0.586 AU last perihel: 9. februar 1986 next perihel: 28. juli 2061 |
| Stor halvakse | 17,8 AU |
| Eksentrisitet | 0.967 |
| Baneperiode | 75.3 a |
| Fysiske eigenskapar |
| Dimensjonar | 15×8 km, 11 km (mean diameter) |
| Masse | 2.2×1014 kg |
| Snittettleik | 0.6 (estimates range from 0,2 to 1,5 g/cm3) |
| Unnsleppingsfart | ~0.002 km/s |
| Albedo | 0.04 |
|  |

**Halleys komet** er ein periodisk komet namngjeven etter den engelske astronomen Edmond Halley, som fann omløpstida til kometen på midten av 1700-talet. Jolafta 1758 vart kometen oppdaga av den tyske bonden og amatørastronomen Georg Palitzsch. Halleys komet vart med det den fyrste utrekna kometen. Den nøyaktige omløpstida er 75,3 år.

Kometen var sist i det indre solsystemet i 1986, og vil koma att i medio 2061.

Kometbaner og planetbaner, mellom anna bana for Halleys komet.
## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Halleys komet**
# Koinsidens

**Koninsidens** eller **samantreff** er hendingar som kan opptre på same stad eller på same tid.

Koinsidens i geometri, eller romleg koinsidens, vert nytta om to figurar som dekker kvarande.

Koinsidens i fysikk vert vanlegvis nytta om hendingar som skjer samstundes, tids-koinsidens. Det vert særleg nytta i elementærpartikkelfysikk og kjernefysikk.

Tilknytte ord er koinsident, som tyder samanfallande eller overeinsstemmande, og koinsidere som tyder å falle saman eller samantreffe.

## Kjelder

* «koinsidens». *Store norske leksikon*. 31. desember 2011.
# Sagittarius A*

Lokasjonen til Sagittarius A\* i synleg lys
**Sagittarius A\ er ei kraftig og kompakt astronomisk radiokjelde ved sentrum av Mjølkevegen, nær grensa mellom stjernebilda Skytten og Skorpionen. Ho er ein del av ei større astronomisk eining kjend som Sagittarius A.

Sagittarius A\* verkar ifølge observasjonar til å vera forbunden med det supermassive svarte hòlet som ligg i sentrum av galaksen.

## Kjelder
# Angelo Secchi

|  |
| --- |
| Angelo Secchi |
|  |
|  |
| Fødd | 29. juni 1818(1818-06-29) Reggio Emilia |
| Død | 26. februar 1878 (59 år) Roma |
| Nasjonalitet | Italiensk |
| Område | Astronomi |
| Yrke | astronom, fysikar |
| Institusjonar | Vitskapsakademiet i St. Petersburg |
| Alma mater | Stonyhurst College |
| Utmerkingar | *Légion d'honneur*, Frankrike |
| Medlem | Royal Society Det franske vitskapsakademiet Det russiske vitskapsakademiet Accademia Nazionale delle Scienze detta dei XL Det bayerske vitskapsakademiet Accademia delle Scienze di Torino |
| Religion | Roman Catholic |

**Pietro Angelo Secchi** (29. juni 1818–26. februar 1878) var ein italiensk astronom.

I 1849 utnemnde pave Pius IX han til professor og direktør for det nyoppretta observatoriet til Collegio Romano. Secchi var ein pioner innafor studiet av solfenomen, stellarspektroskopi og spektralklassifikasjon.

Han har gjeve namn til secchiskiva.

*Sui recenti progressi della meteorologia* (1861)
## Kjelder

* «Pietro Angelo Secchi», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. august 2014
# Apollo-asteroide

Apollo-asteroidane (i grønt). Sola er i midten og så følgjer planetane Merkur, Venus, jorda og Mars.
**Apolloasteroidane** er ei gruppe av nærjordsasteroidar namngjeven etter 1862 Apollo, den første asteroiden i denne gruppa som vart oppdaga. Apolloasteroidane er jord-kryssande asteroidar som har ein store halvakse større enn det jorda har. Nokre av dei kan koma svært nære jorda og utgjer ein potensiell trussel mot planeten. Rekorden for nær passering er knapt 85 000 km (2003). Asteroiden som gruppa er kalla opp etter, 1862 Apollo, vart oppdaga i 1932.

I 2014 kjente ein til 5766 Apollo-asteroidar. Den største av desse er 1866 Sisyphus, som har ein diameter på kring 8,5 km. Tsjeljabinsk-meteoren som eksploderte over Tsjeljabinsk i Russland den 15. februar 2013, var ein Apollo-asteroide.

Velkjente apolloasteroidar inkluderer:

| Namn | År | Oppdagar |
| --- | --- | --- |
| 2006 SU49 | 2006 | Spacewatch |
| 2004 XP14 | 2004 | LINEAR |
| 2004 AS1 | 2004 | LINEAR |
| 2002 TD66 | 2002 | LINEAR |
| 1998 KY26 | 1998 | Spacewatch |
| 1997 XR2 | 1997 | LINEAR |
| 69230 Hermes | 1937 | Karl Reinmuth |
| (53319) 1999 JM8 | 1999 | LINEAR |
| (52760) 1998 ML14 | 1998 | LINEAR |
| (35396) 1997 XF11 | 1997 | Spacewatch |
| (29075) 1950 DA | 1950 | Carl A. Wirtanen |
| 25143 Itokawa | 1998 | LINEAR |
| 6489 Golevka | 1991 | Eleanor F. Helin |
| 4769 Castalia | 1989 | Eleanor F. Helin |
| 4660 Nereus | 1982 | Eleanor F. Helin |
| 4581 Asclepius | 1989 | Henry E. Holt, Norman G. Thomas |
| 4486 Mithra | 1987 | Eric Elst, Vladimir Shkodrov |
| (4197) 1982 TA | 1982 | Eleanor F. Helin, Eugene Shoemaker |
| 4183 Cuno | 1959 | Cuno Hoffmeister |
| 4179 Toutatis | 1989 | Christian Pollas |
| 4015 Wilson-Harrington   | 1979 | Eleanor F. Helin |
| 3200 Phaethon | 1983 | Simon F. Green, John K. Davies / IRAS |
| 2101 Adonis | 1936 | Eugène Joseph Delporte |
| 2063 Bacchus | 1977 | Charles T. Kowal |
| 1866 Sisyphus | 1972 | Paul Wild |
| 1862 Apollo | 1932 | Karl Reinmuth |
| 1685 Toro | 1948 | Carl A. Wirtanen |
| 1620 Geographos | 1951 | Albert George Wilson, Rudolph Minkowski |
| 1566 Icarus | 1949 | Walter Baade |

## Kjelder

* Apollo-asteroider. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå

## Bakgrunnsstoff

* Liste over Apollo-asteroidar
# Flarestjerne

Proxima Centauri, ei flarestjerne
**Flarestjerner** er stjerner, i hovudsak raude dvergstjerner, som på tilfeldig vis flarar opp gjennom større endringar i ljosstyrken. Den fyrste kjende flarestjerna var UV Ceti. Stjerna som ligg nærast solsystemet, Proxima Centauri, er endå eit døme på ei flarestjerne.

## Bakgrunnsstoff

* *UV Ceti and the flare stars* - frå American Association of Variable Star Observers ved Dr. Matthew Templeton
# Seyfert-galakse

Type 2-seyfert-galaksen Passargalaksen (ESO 97-G13)
**Seyfert-galaksar** er ein type aktiv galaksekjerne kjenneteikna ved ein stjerneliknande kjerne og emisjonslinjer frå høg-ionisert materiale med stor fart. Typen blei først identifisert av astronomen Carl Keenan Seyfert.

Seyfert-galaksar finst for det meste i tidlege spiralgalaksar (S0, Sa, Sb). Av Seyfert-galaksane finst det to undertypar; type 1 og type 2. Type 1 har spektrum som liknar på kvasarar og emisjonslinjene frå hydrogen (balmerlinjene) er mykje breiare enn andre emisjonslinjer. I spektrum frå type 2 er breidda på emisjonslinjene meir den same. Det er teorisert at type 2 er type 1 som blir sett gjennom gøymande materiale, og målingar av polarisering støttar opp om dette.

Den mest populære modellen for opphavet til Seyfert-galaksar er sentrale svarte hòl.

## Bakgrunnsstoff

## Kjelder

* *Denne artikkelen baserer seg på artikkelen «Seyfert galaxy» s. 363 i* Phillip's Astronomy Encyclopedia *utgjeven i 2002.*
# Normalspor

**Normalspor** definerer ein avstand, sporvidda, mellom dei to skjenestrengane på eit jarnbanespor, T-banespor eller trikkespor på 1435 millimeter, tilsvarande 4' 8 1/2". Spor med større sporvidd enn dette blir kalla breispor, medan spor med mindre sporvidd blir kalla smalspor. Tidlegare nytta ein i Noreg omgrepet *bredspor* òg om det som i dag blir kalla normalspor, fordi smalspora jernbanar lenge var det normale her i landet.

Normalspor er den mest brukte sporvidda i verda, spesielt i Nord-Amerika og Europa, med unnatak av Spania, Portugal, Irland, Finland og landa i det tidlegare Sovjetunionen.

## Bakgrunn

Opphavet til denne standard sporvidda kjem frå George Stephenson då han bygde banen Stockton & Darlington Railway i England i 1825. Då brukte han ei breidde på 4' 8" fordi han var kjent med denne breidda frå gruvebanen «Willington Way» nær Newcastle. Seinare bygde Stephenson verdas første jernbane mellom Liverpool og Manchester, men då utvida han breidda med ein halv tomme, truleg for å gi litt meir spelerom for hjulflensane.

## Kjelder

* snl.no: Sporvidde

## Sjå òg

* Kombinert spor
# Småplanetnemning

Ei **småplanetnemning** er den offisielle nemninga ein småplanet har hjå Minor Planet Center.

Ein nyoppdaga småplanet får fyrst eit mellombelsnamn laga etter ein veldefinert formel:

* fire siffer som representerer årstalet
* eit mellomrom
* ein bokstav som representerer kva halvdel av kva månad oppdaginga vart gjord i
* endå ein bokstav som viser rekkjefylgja i halvmånaden
* til sist eit valfritt tal som viser kor mange gonger den andre bokstaven har vorte brukt denne perioden på ein halv måne.
* ved fleire enn 25 oppdagingar i same halvmånaden slår fleire reglar inn

Om ein småplanet vert observert mange nok gonger får han eit permanent nummer. Ein småplanet som har fått eit permanent nummer kan får eit permanent namn.

## Kjelder

* *New- And Old-Style Minor Planet Designations* - heimesida til Minor Planet Center
* *Naming of Astronomical Objects* - heimesida til IAU
# Krateret Occator

Occator fotografert av romsonden Dawn. Cerealia Facula er det lyse området i midten av krateret, og Vinalia Faculae dei lyse flekkane aust (til høgre) for dette
Nærbilete i kunstige fargar av Cerealia Facula og kvelvingen dess
**Occator** er eit krater på dvergplaneten Ceres med ein diameter på 91,99 kilometer. Krateret har fleire lyse flekkar, og det har vorte observert noko som kan vera dis i krateret på bilete frå Dawn-sonden. Dei lyse flekkane er truleg sette saman av heksahydritt.

Det sentrale lyse området i Occator, namnsett Cerealia Facula, har ein oppsprokken kvelving. Klyngja med lyse flekkar aust i krateret er namnsett Vinalia Faculae. Ein teori er at dei lyse områda i Occator er saltrestar etter flytande vatn frå indre delar av Ceres som kom opp til yta som ei fylgje av at krateret vart danna.

## Kjelder
# 375 Ursula

375 Ursula| Oppdaging |
| --- |
| Oppdaga av | A. Charlois |
| Oppdagingsstad | Nice |
| Oppdagingsdato | 18. september 1893 |
| Baneskildring |
| Epoke 2454600,5 JD (14. mai 2008) |
| Aphel | 517,956 mill. km (3,462 AE) |
| Perihel | 416,962 mill. km (2,787 AE) |
| Stor halvakse | 467,459 mill. km (3,125 AE) |
| Eksentrisitet | 0,108 |
| Snittavvik | 300,148° |
| Banehelling | 15,933° |
| Lengd på oppstigande knute | 336,652° |
| Perihelargument | 344,256° |
| Fysiske eigenskapar |
| Dimensjonar | 216 km |
| Rotasjonsperiode | 16,830 t |
| spektralklasse | C (Tholen) Xc (SMASS) |
| Absolutt storleiksklasse *(H)* | 7,47 |
|  |

**375 Ursula** er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. september 1893 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.

## Kjelder

* *375 Ursula - baneparametrar hjå JPL*
* *Oppdagarar og oppdagingsplassar i Engelsk Wikipedia sine asteroidelister. Listene baserer seg på Minor Planet Center - «Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets»*
# Oksid

Blymonoksid (PbO)
Strukturen til kaliumoksid
**Oksid** er sambindingar av oksygen og eit anna grunnstoff. I vanlege oksid har oksygen oksidasjonstal -2, medan oksidasjonstrinnet er -1 i peroksid. Oksid av metall er oftast faste stoff, medan oksid av ikkje-metall ofte er gassar. Oksid kan vera sure, basiske eller amfotære.

## Nokre døme på oksid

### Av metall

* Kalsiumoksid (CaO)
* Aluminiumoksid (Al2O3)
* Uranoksid (UO2 eller U3O8)

### Av ikkje-metall

* karbondioksid (CO2)

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Oksid**