Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Matematisk modell

Ein **matematisk modell** er to ulike måtar å representere noko matematisk på. Den eine er fysisk og den andre er abstrakt. Av konkrete matematiske modellar finn ein reproduksjonar av geometriske figurar som kubar, pyramidar, kjegler og liknande, laga av papp, tre, plast eller andre materiale, og av kurver i rommet, tredimensjonale flater og liknande.

Datagenererte bilete av til dømes dynamiske prosessar er ein overgangsform til abstrakte modellar. Moderne vêrvarsling er basert på slike visualiseringar av særs kompliserte teoretiske modellar. Andre døme på slike modellar er modellering av havbotn og havstraumar, som har stor tyding for oljeleiting og bygging av oljeplattformer.

Ein teoretisk matematisk modell representerer generelt ei idealisering av eit aspekt av røyndomen, skriven som likningar. Til dømes er rørslelova til Newton, *F = ma*, som seier at kraft er lik masse multiplisert med akselerasjon, eit døme på ein vellukka modell som kan skildre til dømes planetrørsler og andre fysiske forløp med stor nøysemd.

Situasjonar eller prosessar i den verkelege fysiske eller biologiske verda som kan analyserast matematisk, eller til ein viss grad idealiserast, om ein ser bort frå aspekt som har liten innverknad på situasjonen, så kan ein matematisk modellere desse. Ein nyttar matematiske likningar ti å skildre eller tilnærme situasjonen. Mange fysiske og biologiske prosessar kan skildrast ved hjelp av differensiallikningar av ulike slag.

Det er ikkje alltid likningane i ein matematisk modell let seg løyse ved formeluttrykk, men moderne datamaskinar kan gjennom simulering av løysingar gjere det mogeleg å få eit særs godt innblikk i prosessane det dreier seg om.

## Kjelder

* matematisk modell. (2012-01-14) I *Store norske leksikon*. Henta frå
# Grevinnen og hovmesteren

Grevinnen og hovmesteren (engelsk tittel The 90th Birthday, or Dinner for One, stundom berre Dinner for One eller The Butler and the Countess) er ein svart-kvit kortfilm produsert av Norddeutscher Rundfunk (nordtysk kringkasting) i 1963 som NRK fjernsyn sender kvart år på vesle jolaftan, og som har blitt ein joletradisjon for svært mange nordmenn. I Tyskland, Danmark, Færøyane og Sverige er han òg en tradisjon, men vert vist på nyttårsaftan. Andre land der han vert synt er Sveits, Austerrike, Latvia, Sør-Afrika og Australia.

Filmen er ein komedie som handlar om grevinna Miss Sophie (spelt av May Warden) som får servert middag på 90-årsdagen sin av hovmeistaren James (spelt av Freddie Frinton). Rundt bordet sit dei imaginære gjestane *Sir Toby*, *Admiral von Schneider*, *Mister Pomeroy* og *Mister Winterbottom*. Ettersom vennene ikkje lever lenger, speler James rolla som, og skåler med Sophie, for kvar av dei. Han blir etterkvart ganske full.

Før kvar serveringsrunde går den same replikkvekslinga føre seg:

James: The same procedure as last year, Miss Sophie?
Miss Sophie: The same procedure as every year, James!
Manuskriptet til filmen er eit Broadway-skodespel opphavleg frå London, skrive av Lauri Wylie og urframført i 1948. I Storbritannia er likevel kortfilmen ukjend.

Ei undersøking firmaet UPC gjorde i 2004, viste at nesten sju av ti nordmenn (68,3 %) «må» setja seg og sjå dette programmet kvelden før julaftan. I 2003 vart programmet sett av 1,4 millionar sjåarar.

## Kjelder

* «10 famous Britons you've probably never heard of» ved bbc.co.uk
* The Mystery of *Dinner for One* i Slate.com
# Nord-Marianane

|  |
| --- |
| Nord-Marianane |
| øygruppe |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Symbol  |

 |
| **Nasjonalsong:Gi Talo Gi Halom Tase (Chamorro) Satil Matawal Pacifico (Karolinsk)* |
| Land |  USA |
| Hovudstad |  Saipan  |
| Areal | 464,0 km² |
| Status | Samvelde i politisk union med USA |
| Folketal |  47 329 (2020) |
| Språk | engelsk, chamorro, karolinsk |
| Tidssone | UTC +10 |
| Retningsnummer | +1 670 |
| Domene | .mp |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Nord-Marianane ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Nord-Marianane.

 Kart som viser Nord-Marianane.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Northern Mariana Islands |

**Nord-Marianane** (engelsk **Northern Mariana Islands**) er eit samvelde (*commonwealth*) i politisk union med USA, vest i Stillehavet. Øygruppa Marianane, som òg omfattar øya Guam i sør, var spansk område frå 1667 til 1899. Dei vart oppkalla etter den spanske dronninga, Maria Anna av Austerrike. I 1899 selde Spania Nord-Marianane til Tyskland. Guam vart avstått til USA etter den spansk-amerikanske krigen same året. Etter den første verdskrigen vart øyane gitt av Folkeforbundet til Japan som mandatområde. Etter den andre verdskrigen tok USA over øyane. På enkelte øyar hadde det vore harde kampar mellom amerikanarar og japanarar under krigen. I 1978 fekk Nord-Marianane sin noverande status som samvelde i politisk union med USA. Ibuarane er amerikanske borgarar, men har ikkje stemmerett ved amerikanske presidentval.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Nord-Marianane Offisiell nettstad
# Islandske nasjonaldrakter

Islandske nasjonaldrakter.
Mannsbunader.
**Islandske nasjonaldrakter** eller folkedrakter (nasjonaldrakter eller bunader heiter på islandsk *Þjóðbúningurinn*) har vore meir eller mindre populære på Island frå 1800-talet som klede til fest og ved høgtidelege høve. Frå 2001 har det islandske rådet for nasjonaldrakter, Þjóðbúningaráð, fastsett retningsliner for utforminga av dei ymse nasjonaldraktene.

## Gamle islandske drakter

* *Ei kvinne i nasjonaldrakt lærer eit barn å lese*, målarstykke av islendingen Sigurður málari (Sigurður målaren, eigenleg Sigurður Guðmundsson,1833-1874).
* *Ungjente frå Reykjavik i høgtidsdrakt*. Teikning av A. Mayer.
* Islandsk kvinneutstyr frå 1835: Belte med spenner av sylv, ridesal og snusdåse, teikna av A. Mayer.
* *Costume de pêcheur, à Reykjavík* («Fiskaren i sine klede, i Reykjavík»), teikning av A. Mayer, 1835.

## Fotnotar
# Vestlandsk

**Vestlandske målføre** eller **vestlandsk** er ei samnemning for dei dialektane som blir tala i området frå Romsdal i nord til Agder i sør. Desse målføra delar ein vidare inn i nordvestlandske målføre, sørvestlandske målføre og sørlandske målføre.

* *Nordvestlandske målføre* har e-infinitiv, og strekkjer seg frå midtre Sogn og Fjordane til Romsdal. Av desse kan nemnast:
	+ Romsdalsdialekt
	+ Sunnmørsdialekt
	+ Nordfjordmål
	+ Sunnfjordsmål
		- Jølstramål

* *Sørvestlandske målføre* har a-infinitiv, og strekkjer seg frå indre Sogn og Fjordane, gjennom Hordaland og Rogaland og til delar av Vest-Agder. Av desse kan nemnast:
	+ Sognamål (*sognamaol*)
	+ Strilamål
	+ Vossamål (*vossamaol*)
	+ Hardingdialekt (*harding*)
	+ Sunnhordlandsdialekt
	+ Haugalandsdialekt
	+ Jærsk
* Vestlandske bymål som har sterke *forenklingar*, noko som er typisk for alle bydialektar, men dei stammar opphavleg frå dialektane omkring og har mykje sams med dei.
	+ Bergensk
	+ Stavangersk