Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Moskusurtfamilien

|  |
| --- |
| **Moskusurtfamilien** |
|  Svarthyll (*Sambucus nigra*) |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrike:** | Viridiplantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophytes |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophytes |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Dipsacales |
| **Familie:** | **Moskusurtfamilien** Adoxaceae E.Mey., 1839 |

**Moskusurtfamilien** (Adoxaceae) er ein plantefamilie i ordenen Dipsacales. Til familien klassifiserer ein 5 slekter i følge APG-klassifieringa. Til saman er det rundt 200 artar.

Plantane er utbreidd i nordlege, tempererte område og fjell i tropane, men berre sporadisk i Afrika. Familien omfattar tre, buskar eller urter med motsette blad som har tanna bladrand. Samansette blad finst, men dei er ikkje vanlege i familien. Blomstrane er samla i skjermaktige blomsterstandar som rommer mange, små, femtalige blomstrar. Fruktene er steinfrukter.

## Slekter

* *Adoxa* - Moskusurtslekta
* *Sambucus* - Hylleslekta
* *Sinadoxa*
* *Tetradoxa*
* *Viburnum* - Krossvedslekta

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Moskusurtfamilien**

Wikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Adoxaceae**
# Vergil

|  |
| --- |
| **Vergil** |
|   |
| **Statsborgarskap** | Romarriket |
| **Fødd** | 15. oktober 70 f.Kr. Borgo Virgilio, Andes, Mantova |
| **Død** |
21. september 19 f.Kr. (48 år) Brindisi |
| **Yrke** | lyrikar, skribent |
| **Språk** | latin |
| **Sjanger** | epos, Hyrdingdikting |
| **Mor** | Magia Polla |
| Vergil på Commons |

**Publius Vergillius Maro** (15. oktober 70–19 f.Kr.) var ein romersk skald.

Vergil vart fødd i landsbyen Andes ved Mantua (i dag Montova) i Gallia Cisalpina, dagens Lombardia. Han gjekk på skule i Cremona og Roma. 21 år gammal fekk han romersk borgarrett av Julius Cæsar. På ei ferd i Hellas vart han febersjuk, og måtte venda heim til Italia; han døydde i Brundisium nokre dagar etter.

Hovudverket hans er *Æneiden*, eit episk dikt i tolv bind. Dette blei nasjonaleposet for Romarriket, og har lenge vore sett på som eit av dei viktigaste verka i europeisk litteratur.

## Verk

* (37 fvt) *Eclogues* – 10 bøker
* (29 fvt) *Georgicon* – 4 bøker
* (19 fvt) *Aeneis* (Æneiden) – 12 bøker

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Vergil**
# Herbert Spencer

|  |
| --- |
| Herbert Spencer |
|  |
|  |
| Fødd | 27. april 1820 Derby i Derbyshire |
| Død | 8. desember 1903 Brighton |
| Nasjonalitet | Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland |
| Område | botanikk |
| Yrke | filosof, samfunnsøkonom, antropolog, psykolog, journalist, sosiolog, skribent, botanikar, forfattar |
| Institusjonar | The Economist |
| Medlem | Accademia delle Scienze di Torino Athenaeum Club X Club Accademia Nazionale dei Lincei Accademia Nazionale dei Lincei |

**Herbert Spencer** (Utt: spˈensə) (27. april 1820–8. desember 1903) var ein britisk filosof. Samstundes med Charles Darwin, Ernst Haeckel og Thomas Huxley medverka han til å utarbeide evolusjonsteorien til eit omfattande filosofisk system.

Spencer måla av John Bagnold Burgess i 1871-1872
## Filosofi

Spencer meinte at samfunnsliv, kunst og vitskap er styrt av dei same lovene som gjeld for biologiske artars opphav og utvikling. Spencers syn var påverka av politisk økonomisk teori og nytta Darwins teori om naturleg seleksjon i eit samfunnsøkonomisk perspektiv. Spencer meinte samstundes at samfunnet går i retning av å bli stadig meir avansert og innfløkt, men at einskildindividet i løpet av denne prosessen blir friare enn før, og at konkurranse mellom menneske fremjar framsteget. I *Social Statistics* (1851) seier han at dei fattige ikkje klarar å tilpasse seg denne utviklinga, og derfor kan etterlatast for å døy. Dette synet heng saman med Spencers moralfilosofiske utilitarisme; Han hevdar at det vil kome seinare slekter til gode dersom ein let naturen gå sin gang og fjerne dei uønskte individa. Dette, seier Spencer, er det moralsk riktige standpunktet, fordi det har heile menneskeheita si lukke i tankane. likefullt var han også ein utprega individualistisk tenkjar. Han gjer greie for moralfilosofien sin i *Principles of Ethics* (1878).

Tankane til Spencer fekk mykje motbør frå 1880 og framover, frå vitskapleg såvel som religiøst hald. Spencer si filosofiske verksemd femnar om den optimismen som rådde i samtida, og arbeidet hans blei viktig for fleire fagdisiplinar, særleg pedagogikk, religionshistorie, sosiologi og antropologi. Han blir òg rekna som ein viktig premissleverandør for sosialdarwinismen.

## Kjelder

* Stromberg, Roland: *European Intellectual History since 1789*, s. 116-118. 6th edt. Prentice Hall. ISBN 0-13-105990-4

«Herbert\_Spencer» i *Store norske leksikon*, snl.no.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Herbert Spencer**