Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gammalengelsk

|  |
| --- |
| **Gammalengelsk** angelsaksisk **(Ænglisc, Anglisc, Englisc)** |
| **Klassifisering:** | Indo-europeisk  Germansk   Vestgermansk    Gammalsaksisk (gammalnedertysk)     **Gammalengelsk** |
| **Bruk** |
| **Var tala i:** | England, Skottland, Wales |
| **Skriftsystem:** | den angelsaksiske futharken, det latinske alfabetet |
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-2:** | ang |
| **Wikipedia på gammalengelsk** |

**Gammalengelsk** eller **angelsaksisk** er ei tidleg form av engelsk som blei brukt av angelsaksarar i tida før 1100. Det er eit vestgermansk språk med opphav i fleire nærskylde målføre, hovudsakleg språka som vart brukte av saksarane og anglarane i Nord-Tyskland og Sør-Jylland. Gammalengelsk ligg mellom anna nært opptil gammalsaksisk, og er nærskyld med nedertysk og frisisk. Det har òg mange likskapar med norrønt språk (og til ein viss grad moderne islandsk).

Morfologisk skil gammalengelsk seg mykje frå moderne engelsk. Det har fem kasus, nominativ, dativ, akkusativ, genitiv og instrumentalis, og tre kjønn, hannkjønn, hokjønn og inkjekjønn. Ordtilfanget var hovudsakleg av germansk opphav. Gammalengelsk tok opp i seg få element av keltiske språk, men vart sterkt påverka av skrift- og kyrkjespråket latin. Seinare vart språket òg påverka av danske og norske innvandrarar i område som Danelagen i Nord-England.

Gammalengelsk utvikla seg jamt på dei rundt 700 åra det var i bruk, frå rundt 450 til etter normannarinvasjonen i 1066. Språket i den påfølgjande perioden, fram til moderne engelsk, blir kalla mellomengelsk.

## Skriftspråk

Den angelsaksiske futharken
Gammelengelsk vart først skriven med den angelsaksiske futharken, eit runealfabet. Ved 800-talet hadde ein i stor grad teke i bruk det latinske alfabetet, med runeteikna thorn og wynn som tilleggsbokstavar. Runar hadde vortne særs sjeldne då normannarane invaderte England i 1066, og forsvann ut av bruk kort tid etter.

## Tekstdøme

Gammalengelsk tekststykke om Ottar frå Hålogaland frå rundt 890:

Ōhthere sǣde his hlāforde, Ælfrede cyninge, þӕt he ealra Norðmanna norðmest būde. Hē cwӕð þӕt hē būde on þǣm lande norðeweardum wið þā West sǣ. Hē sǣde ðēah þӕt þӕt land sīe swiðe lang norð þanon; ac hit is eall wēste, būton on fēawum stōwum styccemǣlum wīciað Finnas, on huntaðe on wintra, ond on sumera on fiscoðe be þǣre sǣ.
Ottar sa til herren sin, kong Alfred, at han budde lengst nord av alle nordmennene. Han kvad at han budde i landet mot nord, ved Vesthavet. Han sa do at landet låg svært langt nord derifrå, og at alt var audeland, men på nokre få stader innimellom levde finnar, på jakt på vintrane, og på sumrane på fiske ved havet.
## Kjelder

* «engelsk - gammelengelsk» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Gammalengelsk» frå Wikipedia på bokmål, den 16. april 2012.*
# Brennpunkt i matematikk

Punktet F er brennpunktet for den raude ellipsen, den grøne parabelen og den blå hyperbelen.
I geometri er **brennpunktet** eit spesielt punkt som ein kan ta utgangspunkt i for å konstruere forskjellige kurver. Til dømes kan brennpunktet nyttast til å definere kjeglesnitt. Dei fire kjeglesnitttypane er sirkel, ellipse, parabel og hyperbel. I tillegg kan brennpunkta nyttast til å definere Cassinis oval og kartesisk oval.

Om to kjeglesnitt har same brennpunkt vert dei sagt å vere **konfokal**.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Focus (geometry)» frå Wikipedia på engelsk, den 19. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Hilton, Harold (1920). *Plane Algebraic Curves*. Oxford. s. 69.