Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 20. januar

**20. januar** er den 20. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 345 dagar att av året (346 under skotår).

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

* Dette er vanlegvis dagen då den amerikanske presidenten blir svoren inn.

### Religiøs helgedag

Helgenane Sebastian og Fabian på eit spansk måleri frå 1400-talet.
**Bevegelege heilagdagar som fell på 20. januar i 2026:**

#### Helgendag i den katolske kyrkja

* Heilage Sebastian
* Pave Fabian

### Primstaven

* Brødremesse, market med øks, pil og øks, to krossar eller ei bispehue. Ein dag for å hogga emneved og gjera avtale om å dra på fiske saman.

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Fabian, Sebastian og Bastian |
| **Sverige** | Fabian og Sebastian |
| **Danmark** | Fabianus og Sebastiannus |

## Hendingar

### Utlandet

* 1667: Polen avstod Kiev, Smolensk og det austlege Ukraina til Russland.
* 1892: Den første Korgballkampen vart spelt.
* 1921: Republikken Tyrkia proklamert.
* 1942: Wannseekonferansen der ein skulle finne den «endelege løysninga på jødeproblemet»
* 1995: Jean-Claude Juncker vart statsminister i Luxembourg.

### Noreg

* 1523: Kong Christian II av Danmark-Noreg blei tvungen til å abdisera.
* 1984: Arne Treholt blei arrestert, mistenkt for å ha utført spionasje for Sovjetunionen.

## Fødde

Göran Persson i 2004
*Sjå òg Fødde den 20. januar.*

* 1741: Carl von Linné d.y., svensk naturforskar
* 1775: André-Marie Ampère, fransk fysikar
* 1844: Johan Selmer, norsk komponist
* 1873: Johannes V. Jensen, dansk forfattar og nobelprisvinnar
* 1889: Tryggve Gran, norsk flygar, fotballspelar, polarforskar, oppdagar og forfattar
* 1890: Dwight D. Eisenhower, amerikansk president
* 1920: Federico Fellini, italiensk filmskapar
* 1929: Jimmy Cobb, amerikansk jazztrommeslagar
* 1930: Buzz Aldrin, amerikansk astronaut
* 1932: Finn Alnæs, norsk forfattar
* 1939: Philip Newth, britisk-norsk forfattar
* 1943: Einar Førde, norsk journalist og politikar
* 1946: David Lynch, amerikansk filmregissør
* 1949: Göran Persson, svensk politikar og statsminister
* 1960: Jeff «Tain» Watts, amerikansk trommeslagar
* 1967: Ivar Bern, norsk sjakkspelar

## Døde

*Sjå òg Døde den 20. januar.*

* 1848: Kong Kristian VIII av Danmark, også konge over Noreg i 1814 som **Kristian Fredrik 1850: Adam Oehlenschläger, dansk diktar
* 1875: Jean-François Millet, fransk målar
* 1907: Dmitrij Mendelejev, russisk kjemikar som fann opp periodesystemet
* 1931: Margrethe Munthe, norsk visediktar, forfattar og lærar
* 1936: Kong Georg V av Storbritannia
* 1973: Amilcar Cabral, afrikansk agronom, skribent og geriljaleiar, fødd i Guinea-Bissau
* 1993: Audrey Hepburn, britisk filmskodespelar
* 2005: Per Borten, norsk politikar og statsminister
# Øya Storbritannia

Satellittbilete av Storbritannia
**Øya Storbritannia** er den største av Dei britiske øyane, og ligg mellom fastlands-Europa og Irland. Øya utgjer størstedelen av landområdet til Det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland, som på norsk som regel vert kalla Storbritannia. På engelsk er namnet «Great Britain».

Øya Storbritannia er den største øya i Europa, og kjem på 8. plass i verda. Ho har ei flatevidd på 229.850 km². Ho omfattar det meste av landa England, Skottland og Wales som no utgjer nasjonen Storbritannia. I tilllegg høyrer andre, mindre øyar òg til kvart av desse landa.

## Kvifor *Stor*britannia?

Namnet på øya viser til at det er landet der britane bur. Men det finst òg eit anna område der britar, eller *bretonarar*, held til. Det er Bretagne i Frankrike, eller *Brittany* på engelsk. Sidan den britiske øya er større enn den bretonske halvøya, blei ho kalla Storbritannia.
# 1639

|  |
| --- |
| < **1639** > |
|  |
| 1637 | 1638 | **1639** | 1640 | 1641 |
|  |
|

| Kategoriar |
| --- |
|   1639 Busetnader grunnlagde i 1639 Døde i 1639 Fødde i 1639 |

 |
|

| 1639 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 1639 *MDCXXXIX* |
| Ab urbe condita | 2392 |
| Armensk kalender | 1088 ԹՎ ՌՁԸ |
| Kinesisk kalender | 4335 – 4336 ?寅 – 己卯 |
| Etiopisk kalender | 1631 – 1632 |
| Jødisk kalender | 5399 – 5400 |
| Iransk kalender | 1017 – 1018 |
| Islamsk kalender | 1049 – 1050 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 1694 – 1695 |
| - *Shaka Samvat* | 1561 – 1562 |
| - *Kali Yuga* | 4740 – 4741 |

 |

 |

## Hendingar

### Utlandet

* Arabiske ryttaravdelingar stormar Egypt.

### Noreg

## Fødde

*Sjå òg Fødde i 1639.*

* 3. april: Alessandro Stradella, italiensk toneskapar

## Døde

*Sjå òg Døde i 1639.*

* 21. mai: Tommaso Campanella, italiensk filosof

<*   1600-talet  *><< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
# Olje

Olivenolje er mykje brukt i matlaging, men er òg blitt brukt i lampar.
**Olje** (latin *oleum*, oliven) er ei samnemning på ulike væsker som normalt ikkje er løyseleg i vatn. Oljer er komplekse, organiske sambindingar av ulike slag. Dei har karakter av å vere viskøse, feite eller smørjande, og kan ordnast i tre hovudgrupper:

1. eteriske oljer,
2. blanda hydrokarbon i form av petroleum, og
3. feite oljer som anten er animalske eller vegetabilske.

### Bruksområde

Oljelampe frå romartida med kristne symbol.
Olje har vore kjend frå oldtida som smøremiddel og som brenselkjelde til lys. Olje er til dømes nemnd i Andre mosebok kapittel 35 «Gåver til heilagdomen», «olje til ljosestaken». Olivenolje var den tidlegaste vegetabilske olja nytta i vidt omfang kring Middelhavet.

Utanom petroleum og olivenolje har kvalolje hatt ei stor kommersiell verdi, kvalolje har vore nytta ut i ca. 800 år. Seint på 1700-talet tok ein i bruk kvalolje til lys i Noreg.

Seinare har kvalolje vorte nytta til margarin, såpe og måling. Også sildolje og linolje er brukt i målingsindustri.

Både animalske og vegetabilske oljer er nytta i matlaging.

## Kjelder
# Madeira

|  |
| --- |
| Madeira |
| øygruppe |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Symbol  |

 |
| Land |  Portugal |
| Areal | 801 km² |
| Folketal |  250 769 (2021) |
|  Madeira ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Madeira |

**Madeira** er ei øygruppe i Nord-Atlanteren. Øygruppa er ein sjølvstyrt region i Portugal. Hovudstaden heter Funchal. Sjølv om øya geografisk høyrer til Afrika, og ligg 650 km utanfor kysten, høyrer ho politisk og kulturelt til Europa, som ligg 955 km unna.

På to av øyane, Madeira og Porto Santo, bur det folk. I tillegg finst fem aude øyar fordelt på to mindre øygrupper; Ilhas Selvagens og Ilhas Desertas.

Madeira vart av romarane kalla *Dei fiolette øyane* og vart gjenoppdaga av portugisiske sjømenn mellom 1418 og 1420. Øygruppa vert rekna som først oppdaga av Henrik Sjøfararen frå Portugal. Øyane er ein populær feriestad året rundt og er kjend for madeiravinen, blomar og broderte handverk. Nyårsfeiringa på Madeira er òg kjend og ifølgje Guinnes rekordbok er fyrverkeriet i feiringa det største i verda.

## Geografi

Camara de Lobos.
Madeira er ei vulkansk øygruppe i nordenden av det afrikanske skjoldet.

Øyane er ein del av den delvis undersjøiske fjellkjeda Madeira-Tore. Hovudøya Madeira har eit kupert fjellandskap og det høgaste punktet er Pico Ruivo på 1862 moh. Porto Santo er den eldste av øyane og vart truleg danna i miocen for 18–19 millionar år sidan. Den vulkanske aktivitete vart fram til pliocentida. Ein skjoldvulkan raga 6 km over havbotnen då det vart utvikla ei aust-vestleg rift i jordskorpa.

## Historie

Madeira vart først oppdaga av romarane, men vart etter kvart gløymd. På 1400-talet vart øya oppdaga på nytt og vart ein del av Portugal. Portugisarane starta koloniar og plantasjar på øya og plasseringa til Madeira gjorde ho til ein mellomstasjon for handelsfartøy som mellom anna førte slavar.

I 1834 vart Madeira eit distrikt utanfor fastlandet, men den store endringa kom i samband med demokratiseringsprosessen i Portugal på 1970-talet. I 1976 vart Madeira ein autonom region og har utvikla seg til ein økonomisk frisone samtidig som turismen har vokse sterkt. I samband med omvandlinga til ein autonom region fekk Madeira og Asorane ei særstilling i grunnlova til Portugal.

Den britiske påverknaden på Madeira merkar ein mellom anna gjennom det velkjende hotellet Reid's Palace og ved at britane i lang tid har hatt Madeira som reisemål. Storbritannia okkuperte Madeira to gonger på 1800-talet.

I juli 2012 vart øyane råka av skog- og grasbrann.

## Folk frå Madeira

* Cristiano Ronaldo, portugisisk fotballspelar.

## Galleri

*
*
*
*
*
*
*

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Madeira» frå Wikipedia på engelsk, og «Madeira» frå Wikipedia på svensk den 22. juni 2008.*
* Askheim, Svein. (20. juli 2012).  Madeiras geologi og landformer]. I Store norske leksikon. Henta 31. januar 2014.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Madeira Offisiell nettstad
# 1880

|  |
| --- |
| < **1880** > |
|  |
| 1878 | 1879 | **1880** | 1881 | 1882 |
| * Vitskap i 1880
 |
|

| Kategoriar |
| --- |
|   1880  1880 etter land  1880 etter verdsdel Døde i 1880 Fødde i 1880  Kultur i 1880 Nedleggingar i 1880  Politikk i 1880  Samferdsle i 1880 Skip frå 1880  Skipingar i 1880  Sport i 1880  Vitskap i 1880 |

 |
|

| 1880 i andre kalendrar |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gregoriansk kalender | 1880 *MDCCCLXXX* |
| Ab urbe condita | 2633 |
| Armensk kalender | 1329 ԹՎ ՌՅԻԹ |
| Kinesisk kalender | 4576 – 4577 ?卯 – 庚辰 |
| Etiopisk kalender | 1872 – 1873 |
| Jødisk kalender | 5640 – 5641 |
| Iransk kalender | 1258 – 1259 |
| Islamsk kalender | 1297 – 1298 |
| Hindukalendrar |  |
| - *Vikram Samvat* | 1935 – 1936 |
| - *Shaka Samvat* | 1802 – 1803 |
| - *Kali Yuga* | 4981 – 4982 |

 |

 |

**1880** (romartal MDCCCLXXX)

## Hendingar

### Utlandet

* Fotoselskapet Kodak vart grunnlagt

### Noreg

## Fødde

*Sjå òg Fødde i 1880.*

* 3. februar: Lars Vegard, norsk fysikar
* 8. februar: Franz Marc, tysk målar
* 12. februar: Ole Brude, norsk-amerikansk båtkonstruktør
* 27. mars: Truls Ørpen, norsk spelemann
* 31. mars: Severin Eskeland, norsk forfattar og målmann
* 6. mai: Ernst Kirchner, tysk målar
* 27. juni: Helen Keller, USA-amerikansk aktivist og forfattar
* 31. juli: Munshi Premchand, indisk forfattar
* 28. august: Jens R. Nilssen, norsk teiknar
* 30. august: Nikolai Astrup, norsk målar
* 28. september: Jon Mannsåker, norsk prest
* 20. desember: Cora Sandel, norsk forfattar

## Døde

Ole Bull døydde i Bergen, 70 år gammal
*Sjå òg Døde i 1880.*

* 4. januar: Anselm Feuerbach, tysk målar
* 8. mai: Gustave Flaubert, fransk forfattar
* 17. mai: Christen Andreas Fonnesbech, dansk jurist og statsminister
* 5. juni: Carl Friedrich Lessing, tysk målar
* 10. juni: Arne Hansson Baggerud, norsk bonde og politikar
* 17. august: Ole Bull, norsk musikar og toneskapar
* 8. oktober: Magnus Brostrup Landstad, norsk salmediktar

<*   1800-talet  *><< 1800 | 1801 | 1802 | 1803 | 1804 | 1805 | 1806 | 1807 | 1808 | 1809 | 1810 | 1811 | 1812 | 1813 | 1814 | 1815 | 1816 | 1817 | 1818 | 1819 | 1820 | 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 | 1827 | 1828 | 1829 | 1830 | 1831 | 1832 | 1833 | 1834 | 1835 | 1836 | 1837 | 1838 | 1839 | 1840 | 1841 | 1842 | 1843 | 1844 | 1845 | 1846 | 1847 | 1848 | 1849 | 1850 | 1851 | 1852 | 1853 | 1854 | 1855 | 1856 | 1857 | 1858 | 1859 | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864 | 1865 | 1866 | 1867 | 1868 | 1869 | 1870 | 1871 | 1872 | 1873 | 1874 | 1875 | 1876 | 1877 | 1878 | 1879 | 1880 | 1881 | 1882 | 1883 | 1884 | 1885 | 1886 | 1887 | 1888 | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | 1898 | 1899 >>
# 27. januar

**27. januar** er den 27. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 338 dagar att av året (339 under skotår).

## Merkedag

* Holocaustdagen

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 27. januar i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Gaute, Gurli og Gry |
| **Sverige** | Göte og Göta |
| **Danmark** | Chrystomus |

**Helgendag i den katolske kyrkja: Angela Merici
* Den heilage Timotheos
* Den heilage Titus

## Hendingar

### Utlandet

* 1926: John Logie Baird demonstrerte det aller fyrste fjernsynet.
* 1944: Kringsetjinga av Leningrad vart avslutta.
* 1945: Om lag 7 000 overlevande fangar i konsentrasjonsleirane Auschwitz og Birkenau blei frigjorde av sovjetiske soldatar frå Den Raude Armeen.

### Noreg

* 1909: Unge Venstre blei stifta, med Anders Kirkhusmo som første leiar.
* 1948: 11 av mannskapet ombord i MS «Argo» av Haugesund omkom då båten vart minesprengd i Adriahavet utanfor Rijeka.

## Fødde

Ole Einar Bjørndalen i 2007
*Sjå òg Fødde den 27. januar.*

* 1756: Wolfgang Amadeus Mozart, austerriksk komponist
* 1835: Lewis Carroll, britisk forfattar kjend for *Alice i Eventyrland*
* 1859: Keisar Wilhelm II av Tyskland
* 1888: Victor Goldschmidt, norsk kjemikar
* 1912: Arne Næss, norsk filosof
* 1916: Helmut Hirsch, tysk opposisjonell
* 1930: Bobby Bland, amerikansk musikar
* 1944: Mairead Corrigan, irsk aktivist og Nobels fredsprisvinnar
* 1948: Arne Skauge, norsk politikar
* 1974: Ole Einar Bjørndalen, norsk idrettsmann

## Døde

Giuseppe Verdi, ca 1870
*Sjå òg Døde den 27. januar.*

* 98: Nerva, romersk keisar
* 1540: Angela Merici, italiensk nonne, ordensgrunnleggjar og helgen
* 1870: Johannes Flintoe, dansk/norsk målar
* 1901: Giuseppe Verdi, italiensk komponist
* 1917: Ernst Sars, norsk historikar
* 1951: Carl Gustaf Mannerheim, finsk president.
* 1971: Jacobo Arbenz Guzmán, guatemalansk president
* 1972: Mahalia Jackson, USA-amerikansk gospelsongar
* 2006: Johannes Rau, tysk president
* 2008: Suharto, indonesisk president
* 2009: John Updike, USA-amerikansk forfattar

Ramaswamy Venkataraman, indisk president
* 2010: J.D. Salinger, USA-amerikansk forfattar
# Mikke Mus

|  |
| --- |
| Mikke Mus |
|  Person utkledd som Mikke Mus og guvernøren av Flordia, Bob Graham |
|  |
| Opptrer i | The Sorcerer's Apprentice, Mickey and the Beanstalk, Steamboat Willie, Brave Little Tailor, Pluto's Judgement Day, The Pointer, The Prince And The Pauper, Runaway Brain, Mickey's Once Upon a Christmas, Adventures of Mickey Mouse, Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers, Landeplagen, Kingdom Hearts, Gallopin' Gaucho, Plane Crazy, Disney Dreamlight Valley, Mikkes Klubbhus |
| Slekt | Mickey Mouse family |
| Sambuar | Minni Mus |

**Mikke Mus** (engelsk *Mickey Mouse*) er ein teiknefilm- og teikneserie-figur skapt av filmprodusenten Walt Disney frå USA i 1928. Mikke Mus er truleg den best kjende figuren frå Walt Disney Company.

## Mikke Mus på andre språk

| Språk | Namn |  |
| --- | --- | --- |
| Bulgarsk | Мики Маус | Miki maus |
| Engelsk | Mickey Mouse |  |
| Estisk | Miki Hiir |  |
| Finsk | Mikki Hiiri |  |
| Islandsk | Mikki Mús |  |
| Italiensk | Topolino |  |
| Kinesisk | 米奇老鼠 | Mi Lao Shu |
| Polsk | Myszka Mikey/ Miki |  |
| Russisk | Микки Маус | Mikki Maus |
| Spansk | El Ratón Mickey/Mickey Mouse |  |
| Svensk | Musse Pigg |  |
| Tyrkisk | Miki |  |
| Tysk | Micky Maus |  |

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Mikke Mus**
# Filmen Mary Poppins

**Mary Poppins** er ein spelefilm produsert av Walt Disney frå 1964. Filmen er basert på barnebøkene om Mary Poppins, skrivne av Pamela Lyndon Travers. Bøkene og filmen handlar om ein engelsk dagmamma med ein magisk paraply som ho kan flyga med.

Filmen var den femte animasjonsspelefilmen Disney produserte. Han hadde première 27. august 1964 og varer i 133 minutt. Julie Andrews har hovudrolla som *Mary Poppins*, Dick Van Dyke spelte *Bert*, David Tomlinson spelte *Herr Banks* og Glynis Johns spelte *Fru Banks*.

Filmen inneheldt fleire artige songar, til dømes *Supercalifragilisticexpialidocious* og *A Spoonful of Sugar* som har vorte kjende i ettertid. Filmen vart svært populær og fekk heile fem Oscar-prisar. (Han var nominert i 13 kategoriar.) Han har også vorte dubba til norsk.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Mary Poppins (film)» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2010.*