Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mat

*For elva i Albania, sjå elva Mat.*
Den vietnamesiske matretten phở med kylling.
**Mat** (norrønt *matr*) er alt det ein kan eta. Mat er viktig for å få i seg næringsstoffa ein treng, men smak, lukt, utsjånad, tekstur og kulturell tyding kan likevel vera like viktig som nytteverdien til maten. Ulike område har derfor utvikla sine eigne, heilt forskjellige former for kokekunst.

Ein skil som regel mat frå drikke, sjølv om dei har mykje av dei same funksjonane. Mat kan finnast i like flytande form som drikke, men ein seier som regel at ein et mat (også flytande, som suppe) medan ein drikk drikke.

## Historisk utvikling

Menneske i tidlegare tider brukte mykje av kreftene sine på å skaffa mat, enten ved å sanka, jakta, eller dyrka jorda. Ettersom landbruket er blitt meir og meir effektivt treng ikkje folk bruka så mykje tid eller pengar på å skaffa seg maten ein treng. I staden er det blitt eit problem at ein del får for mykje eller feil næring, noko som kan føra til livsstilsjukdommar som overvekt og eventuelt hjarte- og karsjukdommar eller kreft. Andre, derimot, får for lite eller feil næring, anten fordi dei er fattige eller fordi dei har eteforstyrringar. Dette kan føra til mangelsjukdommar, ufullstendig utvikling, eller i verste fall til at dei døyr av svolt.

## Mat som symbol

Massá er ein viktig del av jødisk pesah-feiring.
Mennesket er rekna som altetande, det vil seia at me kan ta til oss næring frå mange ulike kjelder, både frå dyr og plantar. Det finst likevel mange kulturelle grenser for kva ein meiner er bra å eta. Religionar som islam, jødedom, hinduisme og buddhisme har til dels kompliserte reglar for kva som er lovleg mat og kva som ikkje er det. Andre kulturar har grenser som er mindre uttalte. Dei fleste nordmenn vil til dømes unngå å eta larvar eller maur fordi dei tykkjer det er ekkelt.

Mat blir brukt til å markera høgtider, anten ved at ein lager ein særskild rett eller ved at ein avstår frå ein viss type mat. I svært mange kulturar er det òg vanleg å ofra mat til gudar eller ånder, anten dagleg eller på spesielle dagar.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ulike mattypar
**Animalsk mat**

|  |  |
| --- | --- |
| Frå pattedyr: | Kjøt, mjølkeprodukt, blodmat o.a. |
| Frå fugl: | Kjøt av fjørfe og villfugl, egg |
| Frå havet: | Fisk, skaldyr og blautdyr |

 |
| **Plantebasert mat Algeprodukt, t.d. frå tang og tare
* Belgfrukter
* Frukt
* Grønsaker
* Honning
* Korn
* Krydder og urter frå blad, bark, frø og røter
* Nøtter og frø
 |
| **Annan organisk mat Sopp, inkludert gjær
 |
| **Uorganisk mat Salt
 |

## Kjelder
# Latin-Amerika

Landa i Latin-Amerika
**Latin-Amerika** er dei landa i verdsdelen Amerika der fleirtalet av menneske talar anten spansk (kastiljansk) eller portugisisk, begge romanske språk som er etterkommarar etter latin.

Latin-Amerika omfattar heile Sør-Amerika unntatt tre små land rett nord om Brasil («dei tre Guianaane»), heile Sentral- eller Mellom-Amerika, den sørlegaste delen av Nord-Amerika (Mexico) og nokre av øyane i Mexico-bukta/Karibia.

## Land

|  |  |
| --- | --- |
| * Argentina
* Bolivia
* Brasil
* Chile
* Colombia
* Costa Rica
* Cuba
* Den dominikanske republikken
* Ecuador
* El Salvador
 | * Guatemala
* Haiti
* Honduras
* Mexico
* Nicaragua
* Panama
* Paraguay
* Peru
* Uruguay
* Venezuela
 |

I alle desse landa talar folk flest spansk, unntatt i det største og folkerikaste, Brasil, der dei talar portugisisk.
# Houston

|  |
| --- |
| Houston |
| by |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpenskjold  |

 |
| Land |  USA |
| Stat | Texas |
| Fylke | Harris, Fort Bend, Montgomery |
| Areal | 1 558 km² |
| Folketal |  2 304 580 (2020) |
| Tidssone | CST (UTC−6) |
|  Houston ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Houston.

 Kart som viser Houston.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Houston |
| **Nettstad:**  Offisiell nettstad  |

**Houston** er ein by i den amerikanske delstaten Texas og er med sine 2 304 580 innbyggarar (2020) den fjerde største byen i sørlege USA og den fjerde største i landet. Houston ligg i Søraust-Texas i nærleiken av Galveston Bay og Mexicogolfen.
Over fem millionar menneske bur i det urbane området rundt Houston. Byen dannar søraustpunktet av ein urban megaregion kjend som Texas Triangle.

Satellittbilete.
Med berre 45.000 innbyggarar ved førre hundreårsskifte, har Houston vore ein av USAs raskast veksande byar. Det er særleg arbeidsplassar i oljeindustrien som har trekt innflyttarar til byen, som har eit utprega varmt og fuktig klima. Ofte blir framveksten av av billige luftkjølingsanlegg (*air condition*) som det avgjerande utviklingstrekket i Houstons historie. Fråvær av sentral regulering har gjort at Houston manglar eit typisk sentrumsområde, og framstår snarare som eit stort, samanvakse område av ulike forretningsdistrikt og forstadar.

Byen har ei av dei største hamnene i USA, og er kjend for eit større romfartskontrollsenter Lyndon B. Johnson Space Center i regi av NASA.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Houston Offisiell nettstad
# Springfield i Illinois

|  |
| --- |
| Springfield |
|  |
|  |
|

|  |
| --- |
|  Flagg  |

 |
| Land |  USA |
| Stat | Illinois |
| Areal | 171,909634 km² |
| Folketal |  114 394 (1. april 2020) |
|  Springfield i Illinois ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Springfield, Illinois |

**Springfield** er hovudstaden i delstaten Illinois i USA. Byen, som òg er fylkessete for Sangamon County, hadde 113 300 ibuarar i 2021.

Springfield vart grunnlagd i 1821 og vart delstatshovustad i 1837. Abraham Lincoln budde i byen frå 1837, til han i 1861 tok over som president i USA.

Astronomen Seth Nicholson og musikaren Dale Oehler var frå Springfield.

Delstatsbygninga i Illinois.
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Springfield, Illinois» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mars 2023.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Springfield i Illinois Offisiell nettstad
# Folketal

**Folketal**, **innbyggjartal**, **folkemengd**, **folkesetnad** eller **befolkning** blir oftast brukt for å visa til kor mange menneske som held til innanfor eit geografisk område.

Folketalet i verda har auka mykje sidan den industrielle revolusjonen og moderne jordbruk vart innført.

Folketalet passerte:

* 1 milliard om lag i år 1800
* 2 milliardar om lag i år 1930
* 3 milliardar i år 1960
* 4 milliardar i år 1975
* 5 milliardar i år 1987
* 6 milliardar i år 1999
* 7 milliardar 31. oktober 2011

I følgje SN kjem folketalet truleg til å passere:

* 8 milliardar om lag i år 2028

Det vert fødd 4,1 menneske kvart sekund, medan 1,8 menneske døyr (2006).

Det er særleg i dei mindre utvikla landa folketalet aukar mest, og særleg i Asia. I til dømes Pakistan føder kvar kvinne 4.8 born gjennom livet (*fødselsrate*). I 1950 var folketalet i Pakistan 37 millionar, i 2005 158 millionar, og prognosane til SN seier at det i 2050 vil nå over 300 millionar.

Enkelte utviklingsland, som til dømes Kina, har innført tiltak mot ein ekspansiv folkeauke. Tiltaka har vore omstridde, men det er ting som tyder på at desse landa står sterkare når det gjeld økonomisk framgang og levevilkår for innbyggjarane. I Kina trur SN at folketalet vil halda seg mellom 1,32 og 1,45 milliardar menneske i tida fram mot 2050 og at ein vil nå toppen kring år 2030.

I Afrika har ikkje folkeauken vore så høg til tross for ein særs høg fødselsrate (til dømes 8,0(!) i Niger). Dette har grunnlag i låg levealder og høg dødelegheit på grunn av svakt helsevesen og epidemiar som malaria og AIDS. Også i Afrika er det forventa dobla folkemengd fram mot 2050.

I dei meir utvikla landa har fødselsraten gått markant ned. I Spania og Italia føder kvar kvinne berre 1,3 born. SN trur at folketalet vil gå ned i Italia frå 58 millionar i 2005 til 50 millionar i år 2050. For å halda folketalet oppe reknar ein at fødselsraten må vere om lag 2,1 i land med eit moderne helsevesen. I desse landa ynskjer styresmaktene at fødselsraten skal gå opp for å kunne halda oppe eit stabilt samfunn.

Relativ endring i folketalet mellom folkegrupper kan skyldast folkevandringar, eller ulik fødselsrate, teknologi eller økonomi mellom gruppene. Dette fører ofte til konfliktar og omveltingar. Døme på dette i nyare tid er Libanon, Kosovo og omveltingane i Amerika etter at europearane invaderte dette kontinentet i det 15. og 16. hundreåret.

## Folkemengd i verdsdelane

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Verdsdel | **1950** | **2005** | **2050** |
| Afrika |   224 |   906 | 1 900 |
| Asia | 1 396 | 3 905 | 5 200 |
| Europa |   547 |   728 |   650 |
| Amerika |   339 |   892 | 1 160 |
| Oseania |    12 |    33 |    47 |
| Verda | 2 519 | 6 464 | 9 100 |

*Tabellen syner folketal i millionar fordelt på verdsdelane*, *kjelde: SN ESA*.

### Kjelder

* Engelsk wikipedia
* Sameinte nasjonar

## Bakgrunnsstoff

Dei sameinte nasjonars divisjon for folkesetnad (som ligg under UN ESA) Arkivert 2011-05-11 ved Wayback Machine.
# Idrett

Fotball er ein idrett som blei utvikla i England og har spreidd seg over heile verda.
Capoeira er ein atletisk dans som oppstod som ein motstandskultur blant brasilianske slavar.
**Idrett** eller *idrott* er fysisk aktivitet berre for aktiviteten si skuld, sjølv om mange driv med idrett for å halda seg i form, pleia samvær med andre eller vinna noko. Ei idrettsform kan vera så enkel at eit menneske kan gjera han åleine, utan hjelpemiddel, som symjing eller springing. Andre former kan vera innvikla og krevja fleire folk og mykje ekstrautstyr, som hestepolo eller ishockey.

Ein skil ofte mellom lagidrettar og individuelle idrettsgreiner. Det finst òg fleire idrettar ein utfører saman med dyr, eller som dyra stort sett står for åleine. Desse kan kallast dyreidrettar.

Det er vanleg å samlast til idrettstemne og store eller små konkurransar. Dei største konkurransane samlar dei beste deltakarane frå heile verda. På grunn av dette får dei òg store sponsormiddel. Dei største konkurransane er verdsmeisterskap og dei olympiske leikane, OL.

I Noreg har ein tradisjonelt drive mykje med vinteridrettar, og landet har teke fleire medaljar i tevlingar rundt desse, som dei olympiske vinterleikane. Tradisjonelle norske idrettar er hurtigløp på skøyter, langrenn, skihopping og kombinert. Viss ein har utmerkt seg i fleire idrettsgreiner, kan ein få Egebergs Ærespris.

## Bakgrunnsstoff

 Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Idrett**
# Allegori

Allegorisk framstilling av dei tradisjonelle sju frie kunstene som personar: Grammatikk, retorikk, dialektikk, musikk, aritmetikk, geometri og astronomi.
**Allegori** (frå gresk 'seia noko anna') er ein utvida metafor eller ei omfattanda biletfamstilling som kan brukast som verkemiddel innan tekst og biletkunst. Omgepet viser særleg til ei konkret framstilling av noko abstrakt, til dømes personifiseringa av døden som mannen med ljåen.

Ilustrasjon til *Reisa mot vest*.
## Allegori i litteraturen

Allegorisk litteratur er ei framstilling med overførd tyding der ein bruker eit gjennomført mønster av bilete. Medan metaforar og symbol kan brukast åleine i ein tekst, er allegorien ein struktur av ulike verkemiddel som gjer at ein tekst kan forståast på eit anna tydingsplan. I moderne litteraturvitskap har omgrepet fått ei noko annan og utvida tyding, i og med at det blir brukt meir generelt i tilknyting til språket si figurative eller overførte tyding.

Nokre døme på allegoriske verk er mellom anna *Reisa mot vest* av Wu Cheng'en frå 1590-åra, ei forteljing om ei buddhistisk pilgrimsreise som òg kan stå for ei indre reise mot opplysing; og *The Pilgrim's Progress* (1678) av John Bunyan, ei forteljing om «Christian» si reise til «Celestial City» med klar protestantisk vinkling. *Animal Farm* (1945) av George Orwell framstiller ein bondegård som blir teken over av husdyra og er ein allegori over Sovjetunionen under stalinismen. *Haiene* (1974) av Jens Bjørneboe, som på overflata handlar om ein overfart og eit forlis i Indiahavet, kan lesast som ein allegori for verdssamfunnet eller menneskelivet.

Allegori over nasjonar: Gallia vernar Bayern. Måleri frå 1805 av Marianne Kürzinger.
## Allegorisk kunst

Også innan biletkunst er allegori ei meir omfattande framstilling enn eit enkelt symbol. Både symbol og allegori har stor tyding i kunsten. Ein utbreidd måte å bruka allegori på er å framstilla abstrakte idear, som fred, rett, musikk, stader eller ulike nasjonar, som personar.

Ein finn allegori allereie i kunst frå antikken, i mellomalderen fekk verkemiddelet ei viktig tyding innan kyrkjekunst, og under renessansen blei det framstil allegoriar inspirert av antikken og etter nye idear. Nokre kjende døme er *Våren* (*La Primavera*) av Botticelli og *Melencolia I* av Albrecht Dürer.

* Allegori over det nedkjempa polske Novemberopprøret
* Allegori over filosofi.
* *Melencolia I* av Dürer.
* *Våren* av Botticelli.
* Nicolas Régnier, *Allegori over forgjengelegdomen*, eit vanitasmotiv

## Sjå òg

* Fabel
* Likning
* Parabel

## Kjelder

«allegori» i *Store norske leksikon*, snl.no.

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Allegori**
# Australian Broadcasting Corporation

|  |
| --- |
| Australian Broadcasting Corporation |
|  |
|  |
|  |
| Bransje | Kringkasting, journalistikk |
| Skipa | 1. juli 1932 |
| Eigenandel i | ABC Kids, ABC Television |
| Hovudkontor | Sydney |
| Land | Australia |
| Nettstad |  |

**Australian Broadcasting Corporation** (**ABC**) er den nasjonale allmennkringkastinga i Australia. Selskapet er statleg finansiert, og har fjernsyns-, radio- og direktekopla tenester både på nasjonalt og regionalt nivå. *ABC* byrja radiokringkasting i 1932 som ein samanskiping av tolv radiostasjonar under namnet **Australian Broadcasting Commission**, men endra namn til *Australian Broadcasting Corporation* i 1983.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Australian Broadcasting Corporation Offisiell nettstad
# Long Beach

Long Beach
**Long Beach** er ein by i Los Angeles County i delstaten California i USA med ikring 467 000 ibuarar. Byen ligg ved Stillehavet, ei 35 kilometer sør om Los Angeles.

Long Beach voks fram som ein badeby. I dag er Long Beach ein av verdas største hamnebyar, mykje grunna store oljekjelder i byen og omlandet, oljekjelder som har lagt grunnen for storstilt oljeindustri.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Long Beach» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2019.*
# Dialog

**Dialog** tyder hovudsakleg samtale mellom to partar, og blir ofte sett opp som motsats til einetale, eller monolog. I ein dialog kan begge partar ytra seg og bli høyrd. Å oppfordra til dialog blir dermed sett på som ein måte å skapa forståing og jamna ut motsetningar på.

Dialogen er kjend som verkemiddel innan retorikk og opplysing frå vedisk India og Antikkens Hellas. I sistnemnde blei han utvikla til ein litterær sjanger som særleg blei brukt av greske filosofar, til dømes Platon.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Dialog» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mai 2008.*
# Religion

'Bedande hender' av Albrecht Dürer.
Bøn under id ul-fitr.
Tibetansk i bøn i Lhasa.
Ein meksikansk sjaman peiker opp mot ei grotte.
**Religion** (frå latin *religio*, 'age, gudsdyrking') er eit samanhengande trussystem som oftast inkluderer tru på ein eller fleire gudar og/eller overnaturlege fenomen. Religionar inneheld ofte ei spesifikk morallære og spesifikke seremoniar eller ritual for kontakt med det transcendente (overnaturlege). Myter og soger knytt til ein viss religion vert ofte klassifiserte som mytologi.

## Dei store verdsreligionane

*Sjå òg verdsreligion.*
* Bahai
* Buddhismen
* Hinduismen
* Islam
* Jødedommen
* Kristendommen
* Konfusianismen
* Paganisme
* Parsismen
* Sikhismen
* Voodoo

Ein del eldre religionar som av ulike grunnar er utdøydde er framleis viktige for å forstå historia og eldre kulturar. Nokre av desse er i moderne tid vortne attoppliva i ny form:

* Norrøn religion (åsatru)
* Egyptisk religion
* Gresk religion (Hellênismos)
* Romersk religion (Religio Romana)
* Wicca

## Sjå òg

* Gud
* Livssyn
* Trussamfunn
* Kyrkjesamfunn
* Mytologi
* Teologi
* Ateisme
* Profetar
* Profeti
* Heilage bøker
* Openberring
* Den gylne regelen
* Gudshus
* Sakralbygg
* Verdsreligion

## Kjelder

* «Religion» (11. oktober 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 25. mars 2015.

## Bakgrunnsstoff

* www.adherents.com Statistikk om ulike religionar Arkivert 2010-01-29 ved Wayback Machine.
* Verdensreligionanes Dag
# James Franck

|  |
| --- |
| James Franck |
|  |
|  |
| Fødd | 26. august 1882 Hamburg i Det tyske keisarriket |
| Død | 21. mai 1964 (81 år) Göttingen i Vest-Tyskland |
| Nasjonalitet | USA, Weimarrepublikken |
| Område | fysikk |
| Yrke | fysikar, universitetslærar, kjemikar |
| Institusjonar | Johns Hopkins University Universitetet i Göttingen University of Chicago Humboldt-Universität zu Berlin |
| Alma mater | Universitet i Heidelberg Universitetet i Berlin |
| Doktorgradsrettleiar | Emil Warburg Paul Drude |
| Kjend for | Franck-Condon-prinsippet Franck-Hertz-eksperimentet |
| Ektefelle | Hertha Sponer |
| Medlem | Royal Society Akademie der Wissenschaften der DDR Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina Göttingens vitenskapsakademi Det sovjetiske vitskapsakademiet American Academy of Arts and Sciences Det russiske vitskapsakademiet Det prøyssiske vitskapsakademiet American Philosophical Society American Association for the Advancement of Science American Physical Society National Academy of Sciences |
| Religion | Jødedom |

**James Franck** (26. august 1882–21. mai 1964) var ein tysk-fødd jødisk fysikar. Han mottok Nobelprisen i fysikk i 1925 saman med Gustav Hertz «for oppdaginga deira av lovene som regulerer verknaden av eit elektron på eit atom». Høyreapparatet representerte eit praktisk bruksområde av dei forskingsresultata Franck fekk Nobelprisen for.

Franck studerte i Heidelberg og Berlin (under Paul Drude og Heinrich Rubens) og vart løna med ein doktorgrad i 1906. I 1911 vart han dosent i fysikk i Berlin, i 1981 medlem av Kaiser-Wilhelms-Institut für physikalische Chemie og i 1920 professor i eksperimentell fysikk ved Universitetet i Göttingen. Etter at nazistane tok over makta flytta han til USA etter eitt års opphald hos Niels Bohr i København, og vart der ein del av Manhattanprosjektet.

Francks mange arbeid innan atomfysikken omfatta mellom anna undersøkingar rundt dei spenningane som må til for ioniseringa av hydrogenmolekylet, saman med Gustav Hertz i 1913. Dei omfatta òg dei atoma som gjennom elektronstøyt framkalla modifikasjonene som syner seg gjennom fluorescensspektrum.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «James Franck» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* James Franck hjå Nobelstiftelsen (på engelsk)
# Kvantefeltteori

| Partikkelfysikk |
| --- |
| **Teoriar** |
| Standardmodellen |
| Kvantemekanikk |
| Kvantefeltteori (QFT) |
| Kvanteelektrodynamikk (QED) |
| Kvantekromodynamikk (QCD) |
| Den spesielle relativitetsteorien |
| **Vekselverknad** |
| Sterk kjernekraft |
| Elektromagnetisme |
| Svak kjernekraft |
| Gravitasjon |
| Fargekraft |
| **Eigenskapar** |
| Energi |
| Rørslemengd |
| Elektrisk ladning |
| Spinn |
| Paritet |
| Isospinn |
| Svakt isospinn |
| Fargeladning |

**Kvantefeltteori** (engelsk **Quantum field theory**, QFT) er ein fysisk teori som nyttar kvantemekanikk på felt. Kvantefeltteori er grunnlaget for store delar av moderne teoretisk fysikk, særskilt innan partikkelfysikk. Han vart utvikla blant anna av Paul Dirac, Vladimir Fock, Wolfgang Pauli, Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger, Richard Feynman og Freeman Dyson.

Kvantfeltteorien kombinerer den spesielle relativitetsteorien med kvantemekanikken, ved å tillate skaping og tilinkjesgjering av partiklar, det vil seia overgangar mellom materie (med masse) og energi. Partiklane blir skildra som ladning av felt, og krefter mellom partiklar blir skildra som utveksling av virtuelle partiklar (virtuelle vekselverknadsboson). Dette blir ofte visualisert med feynmandiagram, ein skildringsmåte som vart funnen opp av Richard Feynman.

Standardmodellen i partikkelfysikken er ein spesiell type kvantefeltteori – ein såkalla gaugeteori – som skildrar den fundamentale strukturen hos materien og vekselverknadane til denne. Bruk av kvantefeltteori på elektromagnetiske felt leiar til kvanteelektrodynamikk (*QED*, quantum electrodynamics) som òg blir nytta innan atomfysikk. Moderne kondensert fase-fysikk brukar kvantefeltteori for å skildre eigenskapar, til dømes for superleiarar. Innanfor kosmologi brukast kvantefeltteori for å skildre eigenskapane til det tidlege universet, til dømes inflasjonsfasen.

## Sjå òg

* Partikkelfysikk
* Kvantemekanikk
* Standardmodellen

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Kvantefeltteori» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Luis Alvarez-Gaume och Miguel A. Vazquez-Mozo, *Introductory Lectures on Quantum Field Theory*.
* Michael E. Peskin och Daniel V. Schroeder, *An Introduction to Quantum Field Theory* (Westview Press, 1995) ISBN 0-201-50397-2
* Lewis H. Ryder, *Quantum Field Theory*  (Cambridge University Press, 1985), ISBN 0-521-33859-X
* Steven Weinberg, *The Quantum Theory of Fields* (Cambridge University Press, 1995-2000). Tre volymer: Vol. 1: *Foundations* (1995). Vol. 2: *Modern Applications* (1996). Vol. 3: *Supersymmetry* (2000).
* Anthony Zee, *Quantum Field Theory in a Nutshell* (Princeton University Press, 2003) ISBN 0-691-01019-6
# Ra'anana

|  |
| --- |
| Ra'anana |
| by |
|  Panorama av Ra'anana  |
|

|  |
| --- |
|  Våpenskjold  |

 |
| Land |  Israel |
| Distrikt | Sentral |
| Koordinatar | ﻿ / ﻿ |
| Areal | 14,878 km² |
| Folketal |  68 300 (2009) |
| Grunnlagd | 2. april 1922 |
| Borgarmeister | Ze'ev Bielski |
|  Ra'anana ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Ra'anana.

 Kart som viser Ra'anana.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Raanana |

**Ra'anana** (hebraisk skrift רַעֲנָנָה, tyder ‘Fersk’) er ein by i hjartet av den sørlege Sharonsletta i Det sentrale distriktet i Israel. Han har eit folketal på 68 300 (2009). Ra'anana grensar til Kfar Saba i aust og Herzliya i sørvest. Dei fleste innbyggjarane er innfødde israelarar, men her finst òg ein god del innvandrarar frå Amerika og Europa.

Mange leiande, globale og lokale selskap har kontor i det høgteknologiske industriområdet i Ra'anana. Han fekk status som ein «Grøn by» av Verdas Helseorganisasjon i 2005.

## Historie

I 1912 danna selskapet for jødisk busetnad i Israel gruppa «Ahuza A – New York» for å kjøpe landområdet i Israel for eit jordbrukssamfunn. Den første verdskrigen forseinka planane deira, men den 2. april 1922 drog to vogner frå Lilienblum- og Herzlgata i Tel Aviv med fire «Ahuza»-medlemmar, tre arbeidarar og to væpna vakter. Etter ei fem timar lang reise, lossa dei bagasjen sin på staden som skulle bli Ra'anana.

Ahuza Street, Raanana (1927)
I den første tida vart busetnaden kalla «Ahuza A – New York.» Arabarane i regionen kalla han «Vesle Amerika» sidan dei fleste innbyggjarane var engelsktalande og kom frå New York. Seinare fekk han namnet «Ra'anania» og til slutt «Ra'anana». Under sjølvstendekrigen var han ein landsby med 3 000 innbyggjarar.

Torg i Ra'anana
Seint i 1960-åra hadde han eit folketal på 85 000 og dekka eit område på 15 km². I 1980-åra fekk Ra'anana bystatus.

## Idrett

Den største fotballklubben i byen er Hapoel Ra'anana. I basketball er byen representert ved Bnei Hasharon, som spelar ved MetroWest skule.

## Venskapsbyar

Ra'anana er venskapsby med:

|  |  |
| --- | --- |
| * Opsterland i Nederland *(sidan 1963)*
* Bramsche i Tyskland *(sidan 1978)*
* Boulogne-Billancourt i Frankrike *(sidan 1994)*
* Verona i Italia *(sidan 1998)*
 | * Tainan i Taiwan *(sidan 1999)*
* Atlanta i USA *(sidan 2001)*
* Goslar i Tyskland *(sidan 2006)*
* Poznań i Polen *(sidan 2010)*
 |

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Ra'anana» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juni 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

## Bakgrunnsstoff

* Offisiell kommune Arkivert 2007-01-06 ved Wayback Machine.