Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1. november

**1. november** er den 305. dagen i den gregorianske kalenderen (306. under skotår). Det er 60 dagar att av året.

Allehelgensdagen feira i Guatemala.
## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Nasjonaldag i **Algerie** |  | Nasjonaldag i **Antigua og Barbuda** |

### Religiøs helgedag

* Día de los Muertos, meksikansk feiring av døde forfedrar

**Bevegelege heilagdagar som fell på 1. november i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Veslemøy og Vetle |
| **Sverige** | Allehelgendagen |
| **Danmark** | *Alle Helgen* |

#### Helgendag i den katolske kyrkja

* Helgemesse

## Hendingar

### Utlandet

* 1478: Paven gav løyve til å danna den spanske inkvisisjonen.
* 1512: Taket i det sistinske kapellet var ferdig dekorert av Michelangelo, og blei vist til publikum.
* 1755: Jordskjelvet i Lisboa drap mellom seksti og nitti tusen menneske
* 1922: Det osmanske riket blei oppløyst .
* 1954: I Algerie starta krigen for nasjonalt sjølvstende.
* 1956: Ungarn melde seg ut av Warszawapakta og erklærte seg nøytralt.
* 1963: Statskupp i Sør-Vietnam.
* 1981: Antigua og Barbuda fekk sjølvstende.
* 1993: Maastricht-avtalen trødde i kraft og den europeiske unionen blei til.
* 1998: Den europeiske menneskerettsdomstolen blei grunnlagd.

### Noreg

* 1299: Håkon V Magnusson konge
* 1864: Sagatun Folkehøyskole, Noregs fyrste folkehøgskule, byrja.
* 1956: Stortinget oppheva grunnlovsforbodet om at jesuittar ikkje fekk kome til Noreg.
* 1985: Noregs fyrste pengesetel med nynorsk tekst, ein grøn 50-kroning med bilete av Aasmund Olavsson Vinje, vart sett i omlaup.

## Fødde

Magne Furuholmen
*Sjå òg Fødde den 1. november.*

* 1778: Gustav IV Adolf av Sverige
* 1871: Stephen Crane, amerikansk forfattar
* 1899: Anne Grimdalen, norsk bilethoggar
* 1902: Nordahl Grieg, norsk diktar
* 1923: Victoria de los Angeles, spansk sopran
* 1930: Marie Lovise Widnes, norsk songar, diktar, forfattar, SV-politikar og husmor
* 1940: Ramesh Chandra Lahoti, indisk høgsterettsdommar
* 1962: Magne Furuholmen, norsk musikar og komponist
	+ Bjarne Håkon Hanssen, norsk politikar

## Døde

*Sjå òg Døde den 1. november.*

* 1629: Hendrick ter Brugghen, nederlandsk målar
* 1700: Karl II av Spania, konge over Spania, Napoli & Sicilia
* 1894: Tsar Aleksander III av Russland
* 1903: Theodor Mommsen, tysk forfattar og nobelprisvinnar
* 1968: Ludowika Jakobsson, tysk-finsk kunstløpar
* 1972: Ezra Pound, USA-amerikansk diktar
* 2008: Jacques Piccard, sveitisk vdjuphavsforskar
* 2008: Yma Sumac, peruansk-amerikansk songar
# Delstaten New York

|  |
| --- |
| New York |
| delstat |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Våpen  |

 |
| Land |  USA |
| Hovudstad | Albany |
| Areal | 141 299 km² |
|  •  land | 122 283 km² |
|  •  vatn | 19 016 km² |
| Folketal |  19 849 399 (2017) |
| Folketettleik | 162 / km² |
| Guvernør | Kathy Hochul |
| Innlemma i USA | 26. juli 1788 |
| Statsnummer | 11. |
| Forkorting | NY |
|  New York ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Delstaten New York.

 Kart som viser Delstaten New York.

 |
| **Wikimedia Commons:**  New York (state) |
| **Nettstad:**  ny.gov |

**New York** er ein delstat i USA. Hovudstaden er Albany, medan den største byen er New York by.

## Kjende personar frå New York

* Martin Van Buren, USAs 8. president
* Millard Fillmore, USAs 13. president
* Theodore Roosevelt, USAs 26. president
* Franklin D. Roosevelt, USAs 32. president

Fridomsgudinna i New York by
# Offentleg eigedom

**Offentleg eigedom** er eit omgrep som viser til noko som er eigd av samfunnet, hovudsakleg fast eigedom eller åndsverk.

Når omgrepet er brukt om fast eigedom, som jord og bygningar, viser det vanlegvis til eigedom der staten er eigaren. Nokre slike eigedommar er tilgjengelege for allmugen, til dømes bibliotek, nasjonalparkar eller politistasjonar, medan andre er stengde, som militærleirar, kjerneforskingsinstitusjonar og fleire statlege kontor.

Når «offentleg eigedom» er brukt i samband med åndsverk, viser det til verk som ikkje er verna av opphavsrett. Dette skjer vanlegvis fordi opphavsretten er forelda. I Noreg er dette 70 år etter døden til opphavsmannen, eller 70 år etter at åndsverket blei gjeve ut dersom opphavsmannen ikkje er identifisert i publikasjonen. I nokre land er det i tillegg mogleg for opphavsrettshaldaren å gjeva slepp på alle rettane sine i høve til verket, og slik gjera det til offentleg eigedom. I fleire land, mellom anna Noreg, er dette ikkje mogleg ifølge Åndsverklova. I USA er derimot alle åndsverk laga av statleg tilsette i arbeids medfør etter lova offentleg eigedom («public domain»).

## Kjelder

* «Public property» på Engelsk Wikipedia
* *Black's Law Dictionary*, 8th ed. (2004)
# Manitoba

|  |
| --- |
| Manitoba |
| provins |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Flagg  |  Symbol  |

 |
| **Motto:Gloriosus et Liber (latin, 'flott og fri')* |
| Land |  Canada |
| Hovudstad |  Winnipeg  |
| Areal | 647 797 km² |
| Folketal |  1 342 153 (2021) |
| Grunnlagd | 15. juli 1870 |
| Språk | engelsk og fransk |
|  Manitoba ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Manitoba.

 Kart som viser Manitoba.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Manitoba |

**Manitoba** er den austre av dei tre «prærieprovinsane» i Canada. Landbruk er ein viktig næringsveg her.

Hovudstaden, med over halvparten av innbyggjarane i provinsen, er Winnipeg. Andre viktige byar er Brandon, Thompson, Dauphin, Swan River, Churchill, The Pas, Selkirk, Portage la Prairie, Gimli, Flin Flon, Steinbach, Morden, Virden, Minnedosa, Emerson, Lockport, Neepawa og Winkler.

Ei større gruppe islendingar utvandra til Manitoba på slutten av 1800-talet, og det finst framleis folk som talar islandsk der. På Island blir desse referert til som *vesturíslendingar* (vestislendingar).

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Manitoba Offisiell nettstad
# 15. oktober

**15. oktober** er den 288. dagen i den gregorianske kalenderen (289. under skotår). Det er 77 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 15. oktober i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Hedvig og Hedda |
| **Sverige** | Hedvig og Hillevi |
| **Danmark** | Hedvig |

## Hendingar

### Utlandet

* 1552: Den russiske tsaren Ivan den skrekkelege invaderte khandømet Kasakhstan.

### Noreg

* 1979: Alta-aksjonen. AP-regjeringa lova å utsetja utbygginga av Alta-vassdraget. Samane som hadde svoltestreika utanfor Stortinget i protest mot utbygginga avblåste aksjonen.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 15. oktober.*

* 1543: Akbar den store, indisk stormogul
* 1814: Mikhail Lermontov, russisk forfattar og målar
* 1844: Friedrich Nietzsche, tysk filosof
* 1877: Bjørn Helland-Hansen, havforskar
* 1915: Antônio Houaiss, brasiliansk forfattar og kulturminister
* 1915: Yitzhak Shamir, israelsk statsminister
* 1920: Mario Puzo, amerikansk forfattar
* 1931: Abdul Kalam, indisk vitskapsmann og president
* 1970: Pernilla Wiberg, svensk skirennar
* 1971: Annbjørg Lien, musikar

## Døde

*Sjå òg Døde den 15. oktober.*

* 1614: Peder Claussøn Friis, norsk geistleg og forfattar
* 1900: Zdenek Fibich, tsjekkisk komponist
* 1917: Mata Hari, nederlandsk dansar, avretta som spion
* 1946: Hermann Göring, tysk offiser

## Bakgrunnsstoff
# Vitskap i 1873

|  |
| --- |
|
< **1873** > |
| Vitskapsår |
| 1871 | 1872 | **1873** | 1874 |1875 |
| * Vitskap i 1873

**Kategoriar**  1873  1873 etter land  1873 etter verdsdel Døde i 1873 Fødde i 1873  Kultur i 1873 Nedleggingar i 1873  Samferdsle i 1873  Skipingar i 1873 Vitskap i 1873 |

**Vitskapsåret 1873** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1873.

## Hendingar

* Verdsutstillinga 1873 vart halden i Wien.

## Prisvinnarar

* Copleymedaljen: Hermann Helmholtz, tysk lege og fysikar.
* Murchisonmedaljen: William Davies
* Wollastonmedaljen for geologi: Philip de Malpas Grey Egerton, britisk paleontolog.

## Fødde

* 13. september - Constantin Carathéodory, gresk matematikar (død 1950).
* 4. oktober - Dimitrie Pompeiu, rumensk matematikar (død 1954).
* 9. oktober - Karl Schwarzschild, tysk astronom og fysikar (død 1916).

## Døde

* 27. januar - Adam Sedgwick, britisk geolog (fødd 1785).
* 18. april - Justus von Liebig, tysk kjemikar (fødd 1803).
* 14. desember - Louis Agassiz, sveitsisk-amerikansk zoolog, glasiolog og geolog (fødd 1807).
# Aktivisme

Eit venstreradikal politisk aktivist held appell ved ein demonstrasjon 1. mai i Sverige
**Aktivisme** er ei overlagt handling for å skapa sosial eller politisk forandring. Denne handlinga utfoldar seg som regel som støtte eller opposisjon til ei ofte kontroversiell sak eller eit omdiskutert argument. Aktivisme omfattar ofte strategiar for utbreiing av ideologiske synspunkt, der fysiske eller symbolske handlingar blir brukt som argumentasjon.

## Sjå òg

* Demonstrasjon
* Kanpanje
# 7. oktober

**7. oktober** er den 280. dagen i den gregorianske kalenderen (281. under skotår). Det er 85 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 7. oktober i 2026:**

### Primstaven

Kåldagen – på tide å hausta inn kålet.
* Britemesse, merkt med mellom anna krone, bok, kross eller tre. Ein meinte bjørnen gjekk i hi på denne dagen, og at kålet burde haustast. Dagen er òg kjend spm *kåldagen*.

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Birgitte, Birgit og Berit |
| **Sverige** | Birgitta og Britta |
| **Danmark** | Amalia |

#### Helgendag i den katolske kyrkja

* Vår Frue av Rosenkransen

## Hendingar

### Utlandet

* 1950: Tibet blei okkupert av Folkerepublikken Kina.

### Noreg

* 1922: Bislett idrettsplass i Kristiania vart opna.
* 1958: Stortinget vedtok ein ny læreboknormal.

## Fødde

*Sjå òg Fødde den 7. oktober.*

* 1748: Kong Karl XIII av Sverige og Noreg
* 1797: Peter Georg Bang, dansk jurist og statsminister
* 1802: Magnus Brostrup Landstad, norsk prest og salmediktar
* 1879: Joel Hägglund, kjend som Joe Hill, svensk-amerikansk diktar, songar og fagforeiningsmann
* 1885: Niels Bohr, dansk fysikar
* 1899: Jon Leirfall, norsk bonde og politikar
* 1931: Desmond Tutu, sørafrikansk kyrkjeleiar og nobelprisvinnar
* 1952: Vladimir Putin, russisk statsleiar
* 1955: Yo-Yo Ma, fransk musikar
* 1980: Kristjan Örn Sigurdsson, islandsk fotballspelar

## Døde

Grava til Anna Politkovskaja
*Sjå òg Døde den 7. oktober.*

* 336: Pave Markus
* 929: Karl den einfaldige, frankisk konge
* 1708: Guru Gobind Singh, den tiande sikh-guruen
* 1849: Edgar Allan Poe, amerikansk forfattar
* 1904: Isabella Bird, engelsk reiseforfattar og naturforskar
* 2006: Anna Politkovskaja, russisk skribent
# Forfattar

Ein **forfattar** lagar skriftlege åndsverk. I dag reknar me som regel forfattarar som dei som får gjeve ut bøker, medan dei som skriv kortare artiklar for aviser og tidsskrift blir rekna som journalistar eller skribentar.

## Ulike typar forfattarar

* Romanforfattarar skriv lange skjønnlitterære forteljingar som strekkjer seg over ei eller fleire heile bøker.
* Novelleforfattarar skriv kortare skjønnlitterære forteljingar der kvar forteljing er vesentleg kortare enn eit heilt band.
* Diktarar (også kalla poetar og lyrikarar) skriv dikt.
* Fagbokforfattarar eller skulebokforfattarar skriv fagbøker eller lærebøker (skulebøker).
* Essayistar skriv essay, kronikkar og liknande relativt kortfatta materiale med popularisert, polemisk og/eller vittig innhald.
* Leksikografar eller ordboksforfattarar/leksikonforfattarar arbeider med skriving av oppslagsverk som ordbøker eller leksikon.
* Librettistar skriv tekst til operaer, kantater eller oratorium.
* Dramatikarar eller skodespelforfattarar skriv skodespel.

## Sjå òg

* Kategori:Forfattarar
# 8. desember

**8. desember** er den 342. dagen i den gregorianske kalenderen (343. under skotår). Det er 23 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 8. desember i 2026:**

### Primstaven

* Maria si unnfanging, ni månader før fødelsdagen til Jomfru Maria den 8. september. Markert med kross, fiskenót, mariakrone eller mariafigur. Denne dagen brygga ein juleøl og vaska klede til jul. Kvinner bad om å bli med barn og å få bere trygt fram.

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Marlene, Marion og Morgan |
| **Sverige** | Virginia |
| **Danmark** | *Marie undfangelse* |

#### Helgendag i den katolske kyrkja

* Jomfru Marias upletta unnfanging

## Hendingar

### Utlandet

* 1907: Gustav V blei ny konge av Sverige
* 1941: Andre verdskrigen: USA erklærte krig mot Japan etter åtaket på Pearl Harbor dagen før,

### Noreg

## Fødde

Bjørnstjerne Bjørnson
*Sjå òg Fødde den 8. desember.*

* 65 f.Kr.: Horats, romersk diktar
* 1542: Dronning Maria I av Skottland
* 1626: Dronning Kristina av Sverige
* 1749: Peder Anker, norsk godseigar og embetsmann
* 1817: Christian Emil Krag-Juel-Vind-Frijs, dansk godseigar og statsminister
* 1832: Bjørnstjerne Bjørnson, norsk forfattar og nobelprisvinnar
* 1850: Ivar Tveiten, norsk bonde og politikar
* 1865: Jean Sibelius, finsk komponist
* 1918: Hans Børli, norsk lyrikar
* 1937: Arne Næss jr., norsk fjellklatrar og forretningsmann
* 1943: Jim Morrison, USA-amerikansk songar
* 1951: Jan Eggum, norsk musikant
* 1960: Inger Helene Nybråten, langrennsløpar

## Døde

John Lennon vart myrda i 1980, 40 år gammal
*Sjå òg Døde den 8. desember.*

* 1681: Gerard ter Borch, nederlandsk målar
* 1850: Georg Sverdrup, norsk filolog
* 1864: George Boole, britisk matematikar
* 1886: Nils Nilsen Enge, norsk politikar
* 1903: Herbert Spencer, britisk filosof
* 1907: Kong Oscar II av Sverige
* 1924: Carl Anton Larsen, norsk oppdagar
* 1978: Golda Meir, israelsk statsminister
* 1980: John Lennon, britisk musikar (skoten)
* 1994: Antônio Carlos Jobim, brasiliansk toneskapar og musikar
# Ayn al-Arab

|  |
| --- |
| `Ayn al-`Arab |
| Kobanî |
| by |
|  |
| Land |  Syria |
| Guvernement | Aleppo |
| Distrikt | Ayn al-Arab |
| Underdistrikt | Ayn al-Arab |
| Høgd | 520 moh. |
| Koordinatar | ﻿ / ﻿ |
| Areal | 7 km² |
| Folketal |  54 681 (2004) |
| Tidssone | EET (UTC+2) |
|  Ayn al-Arab ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Ayn al-Arab.

 Kart som viser Ayn al-Arab.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Kobanî |

**Ayn al-Arab** (arabisk عين العرب, *‘Ayn al-‘Arab*, òg kalla *Kobane* på kurdisk) er ein by nord i Syria i Aleppo guvernement. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde Ayn al-Arab eit folketal på 44 821 i 2004.

Folkevernseiningane (YPG) erobra Ayn al-Arab den 19. juli 2012. Sidan juli 2012 har Ayn al-Arab vore under kurdisk kontroll, medan YPG og kurdisk politikarar ventar på sjølvstende for området, rekna dei det som ein del av Syrisk Kurdistan.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Ayn al-Arab» frå Wikipedia på engelsk, den 10. april 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*