Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 13. september

**13. september** er den 256. dagen i den gregorianske kalenderen (257. under skotår). Det er 109 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 13. september i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Stian og Stig |
| **Sverige** | Sture |
| **Danmark** | Cyprianus |

#### Helgendag i den katolske kyrkja

* Johannes Krysostomos har helgendag i den romersk-katolske kyrkja

## Hendingar

### Utlandet

* 122: Bygginga av Hadrians mur tok til.
* 604: Innsetjinga av pave Sabinian.
* 1906: Brasilianske Alberto Santos-Dumont utføre den første motoriserte flyturen i Europa, i Paris.
* 1922: Den høgaste temperaturen som nokon gong er målt i verda vart målt i Al 'Aziziyah i Libya. Rekorden er på 57,7 °C.
* 1940: Italia invaderte Egypt.
* 1993: Fredsprosessen i Midtausten: PLO og Israel skreiv under på ein historisk avtale om foreløpig fred i Washington.

### Noreg

* 1936: Rasulukka i Loen drap 74 menneske i Loen og dreiv innbyggjarane vekk frå matrikkelgardane Nesdal og Bødal.
* 1940: Norges landsforbund for Idrett og Arbeidernes Idrettsforbund går saman og danna Norges Idrettsforbund.
* 1941: Sørgåande hurtigrute DS «Richard With» vart torpedert i Rolvsøysundet. 99 personar omkom, 31 vart berga av ein fiskebåt.
* 1993: Stortingsval

## Fødde

Linda Grubben vart fødd Tjørhom i 1979
*Sjå òg Fødde den 13. september.*

* 1739: Gregorij Potemkin, russisk statsmann
* 1819: Clara Schumann, tysk pianist og komponist
* 1858: Catharinus Elling, norsk komponist
* 1874: Arnold Schönberg, austerriksk-amerikansk komponist
* 1887: Lavoslav Ruzicka, kroatisk kjemikar og nobelprisvinnar
* 1916: Roald Dahl, britisk forfattar
* 1957: InkaLill, norsk teikneserieskapar
* 1967: Michael Johnson, USA-amerikansk friidrettsutøvar
* 1979: Linda Grubben, norsk skiskyttar

## Døde

*Sjå òg Døde den 13. september.*

* 81: Keisar Titus av Romarriket
* 1321: Dante Alighieri, italiensk diktar
* 1598: Kong Filip II av Spania
* 1592: Michel de Montaigne, fransk forfattar
* 1806: Charles James Fox, britisk politikar
* 1906: Christian Brodtkorb Christie, norsk arkitekt
* 1939: Olav Duun, norsk forfattar
* 2004: Torkel Ravndal, norsk vektlyftar
# Disneyland Park

|  |
| --- |
| Disneyland Park |
|  |
|  |
| Stad | Anaheim |
| Eigar | Disneyland, Inc., Disney Parks, Experiences and Products |
| Opna | 17. juli 1955 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap Disneyland Park ﻿ / ﻿ |

**Disneyland Park** er ein fornøyelsespark i Anaheim i California i USA. Han er den fyrste disneyparken som blei laga, og den einaste utforma og bygd under oppsynet til Walt Disney.

Bygginga av parken byrja 1954, og han opna i 1955. Han blei seinare omslutta av Disneyland Resort. Disneyland ligg ca. 45 km søraust for sentrum av Los Angeles.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Disneyland» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juni 2022.*
# Vitskap i 1935

|  |
| --- |
|
< **1935** > |
| Vitskapsår |
| 1933 | 1934 | **1935** | 1936 |1937 |
| * Vitskap i 1935

**Kategoriar**  1935  1935 etter land  1935 etter verdsdel Døde i 1935 Fødde i 1935  Hendingar i 1935  Katastrofar i 1935  Kultur i 1935  Nedleggingar i 1935  Politikk i 1935  Samferdsle i 1935 Skip frå 1935  Skipingar i 1935  Sport i 1935  Vitskap i 1935 |

**Vitskapsåret 1935** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1935.

## Hendingar

* 15. september - Nazityskland vedtok Nürnberglovene, som utelukka jødar frå statsborgarskap og offentlege embete, deriblant professorat.
* 23. november - J. og Th. Tréfouël, D. Bovet og F. Nitti, oppdaga i Ernest Fourneaus laboratorium i Pasteur Institute i Paris, at sulfanilamide er den aktive komponenten av prontosil.

### Fysikk

* Albert Einstein, Boris Podolsky og Nathan Rosen publiserte EPR-paradokset.
* Fysikkinstituttet ved Universitetet i Heidelberg vart omdøypt til Philipp-Lenard-Instituttet.

### Geologi

* Charles Richter utarbeidde richterskalaen for å samanlikne styrken av jordskjelv.

## Prisvinnarar

* Bigsbymedaljen: Herbert Harold Reading
* Copleymedaljen: Charles Thomson Rees Wilson
* De Morgan-medaljen: Edmund Taylor Whittakar
* Nobelprisen:
	+ Fysikk: James Chadwick
	+ Kjemi: Frédéric Joliot-Curie, Irène Joliot-Curie
	+ Fysiologi/medisin: Hans Spemann
* Penrosemedaljen: Reginald Aldworth Daly
* Wollastonmedaljen: John Smith Flett

## Fødde

* 25. februar - Oktay Sinanoğlu, tyrkisk forskar innan teoretisk kjemi og molekylærbiologi
* 1. november - John Pohlman, svensk meteorolog

## Døde

* 16. mars - John Macleod, skotsk fysiolog, nobelprisvinnar i fysiologi/medisin (fødd 1876)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1935» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
# Vitskap i 1936

|  |
| --- |
|
< **1936** > |
| Vitskapsår |
| 1934 | 1935 | **1936** | 1937 |1938 |
| * Vitskap i 1936

**Kategoriar**  1936  1936 etter land  1936 etter verdsdel Dikt frå 1936 Døde i 1936 Fødde i 1936  Hendingar i 1936  Katastrofar i 1936  Kultur i 1936  Nedleggingar i 1936  Politikk i 1936  Samferdsle i 1936 Skip frå 1936  Skipingar i 1936  Sport i 1936  Vitskap i 1936 |

**Vitskapsåret 1936** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1936.

## Hendingar

### Fysikk

* 4. februar - Radium E. blei det første radioaktive grunnstoff som vert framstilt.

#### Ukjend dato

* Philipp Lenard gav ut *Deutsche Physik* ("tysk fysikk"), ei lærebok i fire delar, der han avfeia relativitetsteorien som "jødisk fysikk".

### Geologi

* Inge Lehmann la fram argument for at det flytande indre i jorda har ei fast kjerne.

### Teknologi

* 28. mai - Alan Turing sende inn for publisering den banebrytande artikkelen for datavitskapen: "On Computable Numbers".

## Prisvinnarar

* Brinellmedaljen: Carl Sahlin
* Clarkemedaljen: Douglas Mawson
* Copleymedaljen: Arthur Evans
* Darwinmedaljen: Edgar Johnson Allen
* Fieldsmedaljen: Lars Ahlfors, Jesse Douglas
* Nobelprisen:
	+ Fysikk: Victor F. Hess, Carl D. Anderson
	+ Kjemi: Peter Debye
	+ Fysiologi/medisin: Henry Dale, Otto Loewi
* Wollastonmedaljen: Gustaaf Adolf Frederik Molengraaff

## Fødde

* 10. januar - Robert Wilson, amerikansk fysikar, radioastronom.

## Døde

* 8. april - Robert Bárány, austerriksk-ungarsk lege nobelprisvinnar i medisin (fødd 1876)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1936» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
# Kultur i 1940

|  |
| --- |
|
< **1940** > |
| kulturår  |
| 1938 | 1939 | **1940** | 1941 |1942 |
| * Kultur i 1940
* Vitskap i 1940

**Kategoriar**  1940  1940 etter verdsdel Døde i 1940 Fødde i 1940  Hendingar i 1940  Internasjonale relasjonar i 1940  Katastrofar i 1940  Kultur i 1940  1940 etter land  Militærhistorie frå 1940  Nedleggingar i 1940  Politikk i 1940  Samferdsle i 1940 Sega Skip frå 1940  Skipingar i 1940  Sport i 1940  Vitskap i 1940 |

**Kultur i 1940** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1940.

## Musikk

* 20. juli: Magasinet *Billboard* gav ut sitt første «Music Popularity Chart». Desse topplistene blei i løpet av 1900-talet det viktigaste målet på kor populær nyutgjeven musikk var i USA.
# Vitskap i 1940

|  |
| --- |
|
< **1940** > |
| Vitskapsår |
| 1938 | 1939 | **1940** | 1941 |1942 |
| * Kultur i 1940
* Vitskap i 1940

**Kategoriar**  1940  1940 etter verdsdel Døde i 1940 Fødde i 1940  Hendingar i 1940  Internasjonale relasjonar i 1940  Katastrofar i 1940  Kultur i 1940  1940 etter land  Militærhistorie frå 1940  Nedleggingar i 1940  Politikk i 1940  Samferdsle i 1940 Sega Skip frå 1940  Skipingar i 1940  Sport i 1940  Vitskap i 1940 |

**Vitskapsåret 1940** er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1940.

## Hendingar

* 5. januar - FM-radio vart for første gong demonstrert for amerikanske Federal Communications Commission.
* 2. februar -
	+ Dei første transposona vart påviste i mais av Barbara McClintock.
	+ Ein relébasert reknemaskin for komplekse tal (Complex Number Calculator) vart ferdigstilt ved Bell Labs i USA under leiing av George Stibitz.
* 27. februar - Den radioaktive isotopen kol-14 vart oppdaga av Martin Kamen og Sam Ruben.
* November - Tyske forskarar samla seg i München og vart samde om at relativitetsteorien er ein naudsynt del av fysikken. Dette innebar slutten for Philipp Lenards «tyske fysikk» (*Deutsche Physik*, 1936).
* Grunnstoffet astat vart kunstig framstilt av Corson, MacKenzie og Segre.
* McMillan og Abelson framstilte grunnstoffet neptunium kunstig, som den første transuranen.
* John Randall og Harry Boot fann opp magnetronen.

### Biokjemi

* 24. august - Howard Florey og eit forskarlag med Ernst Chain, Arthur Duncan Gardner, Norman Heatley, M. Jennings, J. Orr-Ewing og G. Sanders ved Sir William Dunn School of Pathology, University of Oxford, publiserte sine laboratorieresultat som viste penicillinet sin *in vivo*-effekt. Dei reinsa òg legemiddelet.

## Prisvinnarar

* Brinellmedaljen: Martin Wiberg
* Copleymedaljen: Paul Langevin
* Darwinmedaljen: James Peter Hill
* Murchisonmedaljen: Arthur Holmes
* Nobelprisen: Ingen prisar vart utdelt.
* Penrosemedaljen: Nelson Horatio Darton
* Polhemsprisen: Waloddi Weibull
* Sylvestermedaljen: Godfrey Harold Hardy
* Wollastonmedaljen: Henry Woods

## Fødde

* 27. november - Enrico Bombieri, italiensk matematikar

## Døde

* 20. april - Alfred Cort Haddon, britisk antropolog og etnolog (fødd 1855)
* 17. juni - Arthur Harden, britisk biokjemikar, nobelprisvinnar (fødd 1865)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1940» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
# Philippe Pétain

|  |
| --- |
| Philippe Pétain |
|  |
|  |
| Fødd | 24. april 1856 Cauchy-à-la-Tour |
| Død | 23. juli 1951 (95 år) |
| Statsborgar av | Frankrike |
| Parti | ingen |
| Religion | Den katolske kyrkja |
| Yrke | politikar, diplomat, offiser, militær, marskalk |
| Utdanna ved | École spéciale militaire de Saint-Cyr |
| Mor | Clotilde Legrand |
| Far | Omer-Venant Pétain |
| Ektefelle | Annie Pétain |
| Medlem | Académie des sciences morales et politiques Académie française |
| Alle verv | * ministre d'État (1935–1935)
* Deputy Prime Minister of France (1940–1940)
* Président du Conseil des ministres (Frankrike) (1940–1942)
* Head of State of Vichy France (1940–1944)
* ambassador of France to Spain (1939–1940)
* krigsminister (1934–1934)
* visepresident (1920–1931)
* Seat 18 of the Académie française (1929–1945)
* fransk samfyrste av Andorra (1940–1944)
 |

**Henri Philippe Benoni Omer Pétain** (24. april 1856–23. juli 1951) var ein fransk militær, politikar og statssjef i Vichy-regimet i perioden 1940-1944. Som general leidde han dei franske styrkane i Slaget ved Verdun frå februar 1916. Pétain vann ry for måten han leidde forsvaret av Verdun, og innsatsen gav han status som krigshelt i mellomkrigstida.
Frå mai 1917 var han øvstkommanderande for dei franske styrkane på vestfronten, og i 1918 vart han utnemnd til marskalk av Frankrike. I mellomkrigsåra var han generalinspektør for den franske armeén frå 1919 til 1931, krigsminister i 1934 og ambassadør i Madrid i 1939.

16. juni 1940 skipa Pétain ei ny fransk regjering, og innleidde tingingar med tyskarane som førde til våpenkvildavtala i Compiègne 22. juni. 11. juli same året vart han utnemnd til sjef for Vichy-regjeringa. Denne regjeringa samarbeidde i praksis med Nazi-Tyskland, og nøgde seg med ein protest då tyskarane i strid med våpenkvildavtala hærtok Sør-Frankrike i november 1942. Etter den allierte invasjonen av Frankrike i 1944 (Operasjon Overlord), flydde Pétain til Tyskland. Då det tyske nederlaget var eit faktum vende han friviljug attende til Frankrike, der han i 1945 vart dømd til døden for landssvik.

Grunna Pétains høge alder vart domen omstøytt og gjord om til livstid i fengsel. Som ein del av straffa vart Pétain deportert til Île d'Yeu, der han døydde i 1951.

## Kjelder

* Galdal, P. (1959). Pétain, Philippe. I *Norsk allkunnebok. IX. bandet* (s. 347-48). Oslo: Fonna Forlag.

## Fotnotar
# Flandern

|  |
| --- |
| Flandern |
| region |
|

|  |
| --- |
|  Flagg  |

 |
| Land | Mal:Landdata Belgia, Frankrike, Nederland |
| Språk | Flamsk |
|  Flandern ﻿ / ﻿ |
|  Kart som viser Flandern.

 Kart som viser Flandern.

 |
| **Wikimedia Commons:**  Flanders |

**Flandern** (nederlandsk *Vlaanderen*, fransk *Flandre*) er ein delstat i Belgia. Han grensar til Nederland, Frankrike og nabodelstatane Vallonia og Brussel.

Flandern er òg namnet på eit landskap eller område mellom Nordsjøen og elva Schelde som er delt mellom provinsen Zeeland sørvest for Schelde i Nederland, provinsane West-Vlaanderen og Oost-Vlaanderen i Belgia og ein del av departementet Nord i Frankrike. Landskapet omfattar fleire sandstrender ut mot havet, fruktbare jordbruksområde i marsklandet innanfor og område prega av livleg handel og industri. Lengre sør er terrenget meir kupert. Dei største byane i Flandern er Gent og Brugge.

Innbyggjarane i Flandern vert kalla *flamlendarar*. Kulturen der vert rekna som flamsk. Det same gjer språket.

## Historie

Flandern vart i 864 eit markgrevskap tilknytt Frankrike. I 1384 vart området sameint med hertugdømet Burgund, men frå 1556 underlagt Spania og i 1794 igjen fransk. Belgia og Holland vart sidan samla som Nederlanda, men då belgiarane proklamerte sin eigen nøytrale stat i 1831, inngjekk det meste av Flandern i den.

## Provinsar

* Antwerpen
* Limburg
* Aust-Flandern (Oost-Vlaanderen)
* Vest-Flandern (West-Vlaanderen)
* Flamsk Brabant (Vlaams-Brabant)

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Flandern» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2010.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Flandern**
# Jackie Chan

|  |
| --- |
| **Jackie Chan** |
|   |
| **Statsborgarskap** | USA, Folkerepublikken Kina, Britisk Hongkong |
| **Fødd** | 7. april 1954 (72 år) Victoria Peak |
| **Yrke** | filmskodespelar, filmprodusent, manusforfattar, stuntmann, filmregissør, koreograf, judoka, taekwondoutøver, skodespelar |
| **Språk** | engelsk, kantonesisk, standardmandarin |
| **Høgd** | 1,74 meter |
| **Religion** | buddhisme |
| **Far** | Charles Chan |
| **Mor** | Lee-Lee Chan |
| **Ektefelle** | Lin Feng-jiao |
| **Nettstad** |  |
| Jackie Chan på Commons |

**Can Gong saang**, (fødd 7. april 1954), kjend som **Jackie Chan**, er ein Hong Kong-kinesisk filmskodespelar, manusforfattar og produsent.
# Tommy Dorsey

|  |
| --- |
| Tommy Dorsey |
|  |
|  |
| Fødd | 19. november 1905 |
| Fødestad | Shenandoah |
| Død | 26. november 1956 (51 år) |
| Dødsstad | Greenwich |
| Fødenamn | Thomas Francis Dorsey Jr. |
| Opphav | USA |
| Aktiv | 1920–1956 |
| Sjanger | jazz |
| Instrument | trombone, trompet |
| Plateselskap | Bell Records, Decca Records, RCA Records |
| Verka som | dirigent, trompetist, bandleiar, komponist, jazzmusikar, trombonist, filmskodespelar, musikar |
| Gift med | Patricia Dane |
| Prisar | stjerne på Hollywood Walk of Fame |

**Thomas «Tommy» Dorsey** (10. november 1905–26. november 1956) var ein amerikansk jazztrombonist og storbandleiar. Han har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

Han var bror til Jimmy Dorsey.

## Bakgrunnsstoff

* Tommy Dorsey ved The Internet Movie Database (IMDb)
# Song of the South

Song of the South |  |
|  |
|  |
| Regi | Wilfred Jackson, Harve Foster  |
| Forfattar(ar) | Perce Pearce  |
| Produsent(ar) | Walt Disney  |
| Manus | Bill Peet, Dalton Reymond, Morton Grant, Maurice Rapf, Ralph Wright, Vernon Stallings  |
| Basert på | Uncle Remus  |
| Medverkande | Hattie McDaniel, Lucile Watson, Luana Patten, Ruth Warrick, Bobby Driscoll, James Baskett, Mary Field, Glenn Leedy, George Nokes, Gene Holland, Erik Rolf, Ukjent  |
| Stemme­skodespelar | James Baskett, Nick Stewart, Johnny Lee  |
| Klipp | William Morgan  |
| Musikk | Daniil Amfiteatrov, Charles Wolcott, Paul Smith, Robert MacGimsey, Sam Coslow, Arthur Johnston, Eliot Daniel, Hy Heath, Johnny Lange, Allie Wrubel  |
| Sjeffotograf | Gregg Toland  |
| Produksjonsselskap | The Walt Disney Company  |
| Distributør | RKO Pictures  |
| Utgjevingsdato | 12. november 1946 (USA), 23. februar 1948 (Sverige), 1946 |
| Lengd | 94 minutt  |
| Opphavsland | USA  |
| Språk | engelsk |
| Sjanger | filmmusikal, familie, halvanimert film, dramafilm, fantasyfilm  |

Song of the South er ein amerikansk film frå 1946 produsert av Walt Disney.

## Kjelder
# Guvernør

Ein **guvernør** er ein embetsmann som leiar administrasjonen (eller regjeringa) i ein koloni, delstat, provins eller anna ikkje-suveren politisk eining. Funksjonen har ofte andre namn, som generalguvernør (Australia, Filippinene), viseguvernør (Jersey og Guernsey), sysselmann (Svalbard og Eirik Raudes Land), militærguvernør (Hispaniola, Cuba og andre spanske erobringar i det 16. hundreåret) og visekonge (India).