Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kabaret

*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Kabaret (fleirtyding).*
Pastellmåleri av Toulouse-Lautrec av kabaretlokalet Moulin Rouge i Paris i 1892.
Det kjende revyteateret Folies-Bergère i Paris opna allereie i 1869 og danna med dei storslåtte showa og dansejentene sine skule for andre kabaretscener i Vesten.
Ein **kabaret**, også skrive **kabarét** (uttala *kabaré*), er eit lite, intimt teater- eller kafélokale der det er servering, ofte ved småbord, og samtidig variert revyunderhaldning. Nemninga *kabaret* vert også brukt om sjølve programmet og denne typen underhaldning generelt. Ein kabaret vert vanlegvis framført av ulike artistar og er samansett av ulike nummer som visesong, diktopplesing, små sketsjar, dans og musikk.

Ordet «kabaret» kjem av det franske *cabaret* som tyder «lite vertshus», «kneipe» eller «kro». Kabaret vert på tysk kalla *Kabarett* og kan på fransk også verte omtala som *à la daube*. I Sverige vert kabaretliknande underhaldning ofte kalla «krogshow».

## Historikk

Kabaretkunsten var særleg populær i tiåra kring 1900. Han står i nær slektskap med dei gamle vaudeville- og burleskteatera, den nyare revy- og showtradisjonen og også moderne standup. Det blomstrande, tyske kabaretmiljøet på 1920-talet har danna grunnlaget for den populære amerikanske musikalen *Cabaret* frå 1966.

Av kjende show- og kabaretscener kan ein nemne revyteateret Folies-Bergère i Paris som opna i 1869 og som danna mønster for fleire andre tilsvarande etablissement. I Noreg opna Chat Noir i Oslo som intim kabaret i 1912.

## Sjå også

* Burlesk
* Revy
* Show
* Varieté
* Vaudeville

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Kabaret**
# Filmen Tatt av vinden

Clark Gable og Vivien Leigh i filmen
Tatt av vinden (originaltittel Gone with the Wind) er ein amerikansk historisk, romantisk dramafilm frå 1939. Filmen er basert på romanen med same tittel av Margaret Mitchell. I hovudrollene er Clark Gable som Rhett Butler og Vivien Leigh som Scarlett O'Hara. Historia spelar seg under og etter den amerikanske borgarkrigen, men under overflata føregår det ein lidenskapeleg og spennande kjærleikshistorie.

Sjølve produksjonen av filmen vart utsett i to år sidan produsent David O. Selznick ikkje ville ha nokon andre skodespelarar enn Clark Gable i rollen som Rhett Butler. Over 1 400 kvinner skal ha vorte intervjua på jakt etter skuespillerinna som skulle spela den kvinnelege hovudrolla som Scarlett O'Hara. Det opphavlege manuset til filmen vart skrive av Sidney Howard, men den gjennomgjekk mange revisjonar av fleire ulike forfattarar før den faktisk vart filmatisert. Den opphavlege regissøren til filmen, George Cukor, fekk sparken kort tid etter at filminga hadde byrja og han vart erstatta av Victor Fleming, som i sin tur vart erstatta av Sam Wood kort tid seinare.

I 1989 vart *Tatt av vinden* inkludert i Library of Congress sin filmliste National Film Registry for å vera ein «kulturelt, historisk og estetisk viktig film». Filmen er blant topp ti på Lista til det amerikanske filminstituttet over dei 100 beste amerikanske filmane gjennom tidene.

* Vivien Leigh i rollen som Scarlett O'Hara
* Clark Gable i rollen som Rhett Butler
* Leslie Howard i rollen som Ashley Wilkes

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Tatt av vinden (film)» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2018.*
# Reap the Wild Wind av Ultravox

|  |
| --- |
| Reap the Wild Wind Singel av Ultravox frå albumet *Quartet* |
|  |
| B-side |
Hosanna (In Excelsis Deo) |
| **Utgjeve** | 16. september 1982 |
| **Innspelt** | 1982 |
| **Studio** | AIR Studios i London |
| **Sjanger** | Synthpop, new wave |
| **Lengd** | 3:44 |
| **Selskap** | Chrysalis Records |
| Låtskrivar(ar) | Warren Cann, Chris Cross, Billy Currie, Midge Ure |
| **Produsent** | George Martin |
| Ultravox-kronologi  |
| «The Voice» (1981) | *Reap the Wild Wind* | «Hymn» (1982)

 |

**«Reap the Wild Wind»** er ein song av Ultravox og den første singelen frå albumet *Quartet*, gjeve ut 16. september 1982. Det er den einaste singelen på albumet som gjekk inn på den amerikanske *Billboard* Hot 100.

## Innhald

### 7"-versjon

1. «Reap the Wild Wind» – 3:44
2. «Hosanna (In Excelsis Deo)» – 4:21

### 12"-versjon

1. «Reap the Wild Wind» (Extended Version) – 4:43
2. «Hosanna (In Excelsis Deo)» – 4:21

## Salslister

| Liste (1982-1983) | Plassering |
| --- | --- |
| Australia (Kent Music Report) | 69 |
| Irish Singles Chart | 10 |
| UK Singles Chart | 12 |
| US *Billboard* Hot 100 | 71 |
| US *Cash Box* Top 100 | 58 |

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Reap the Wild Wind (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
# Banke

Elvebanke der ein stor del av banken ligg over vasskorpa.
Ein **banke** er ei vid grunne i sjø, vatn eller elv, som ofte består av laust materiale som sand eller småstein. Ordet vert òg nytta om havområdet over ei slik grunne, til dømes i samband med fiskebanker. Nokre bankar kan ha delar over vasskorpa.

Satellittbilde av Bahamabankane.
Bankar består ofte av sand, men kan òg bestå av anna granulært materiale som vatnet kan flytte på, som jord, mudder, grus, småstein, rullesteinar og til og med større steinar. Kor store partiklar ein banke består av er knytt opp til kor store bølgjene er eller kor sterke straumane er for å flytte partiklane.

Dei fleste bankar er danna av uorganiske avleiringar som sand og grus, til dømes Doggerbank og Newfoundlandbanken, medan skjelbankar er laga av organisk materiale som muslingar eller korallar, som Bahamabankane. På grunn av landhevinga etter istida kan gamle skjelbanker i Noreg no finnast heilt opp til kring 200 moh.

Skråninga frå ein banke og ned mot djuphavet vert kalla ein egg eller ein bakke, og somme stader er dette fast berggrunn.

## Sjå òg

* fiskebanke
* rev i sjø
* flu i sjøen
* sandbanke
* øyr

## Kjelder

* Banke.: undersjøisk grunne (2009, 14. februar), *Store norske leksikon*. Henta 17. september 2013.
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Banke» frå Wikipedia på bokmål, den 24. februar 2010.*

## Bakgrunnsstoff
# Slottet i Versailles

|  |
| --- |
| Slottet i Versailles |
|  |
|  |
| Stad | Versailles |
| Eigar | Crown of France |
| Arkitekt | Louis Le Vau, François d'Orbay, Jules Hardouin-Mansart, André Le Nôtre, Charles Le Brun, Robert de Cotte, Ange-Jacques Gabriel |
| Stil | nyklassisistisk arkitektur, fransk barokkarkitektur |
|  Slottet i Versailles ﻿ / ﻿ |

Slottet i Versailles sett frå slottsplassen.
Den strengt oppbygde parken på baksida av slottet.
**Slottet i Versailles** (fransk *Château de Versailles*), ofte berre kalla **Versailles**, er eit kongeleg slott i Versailles vest for Paris sentrum.

Det majestetiske slottet og parken rundt blei oppført av Ludvig XIV, kjend som *Solkongen*, for å visa fram makta si og for å flytta frå opprørske Paris.

Slottet er kjend for ei rekke historiske hendingar, som utropinga av Det tyske keisarriket i 1871 etter at Frankrike tapte den fransk-prøyssiske krigen, og Versaillestraktaten som blei utforma og underskriven her etter første verdskrigen.

Det barokke slottet i Versailles inspirerte monarkar og andre byggherrar rundt om i Europa til å oppføra liknande bygg. Det står i dag på UNESCO-lista over verdsarva.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Slottet i Versailles**
# I'll See You in My Dreams

«**I'll See You in My Dreams**» er ein populær song skriven av Isham Jones med tekst av Gus Kahn, først publisert i 1924. Han vart opphavleg spelt inn av Isham Jones and the Ray Miller Orchestra, og låg 16 veker inne på salslista i USA i 1925, sju av dei på toppen av lista.

Songen vart vald som tittelsongen for filmen *I'll See You in My Dreams*, ein musikalsk biografi om Kahn. Populære innspelingar vart gjort av mange leiande artistar, som Marion Harris (1924), Cliff Edwards, Louis Armstrong, Pat Boone, Doris Day, Ella Fitzgerald, Mario Lanza, Tony Martin, Anita O'Day, The Platters, Ezio Pinza, Sue Raney, Jerry Lee Lewis (1958, instrumental) og Andy Williams. Ein «Texas Swing»-versjon av songen vart spelt inn av Bob Wills and his Texas Playboys.

Songen vart òg spelt av Django Reinhardt og Quintette du Hot Club de France, og inspirerte Merle Travis til å spele han inn som ein gitarinstrumental. Mange andre gitaristar, som Chet Atkins og [Thom Bresh] følgde etter Merle.

Songen vart nytta i filmen *Kitty Foyle* i 1940, som Ginger Rogers vann sin einaste Oscarpris for for beste kvinnelege birolle. Han vart spelt av Mario Lanza på hans *Coca-Cola Show* i 1951-2.

Andre som har spelt inn songen er mellom anna The Bachelors, Ron Goodwin and His Orchestra, the Pearls, Eddie Cochran, Mark Knopfler og Chet Atkins, Joe Brown, Moonspell, Ingrid Michaelson og Melinda Schneider.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «I'll See You in My Dreams» frå Wikipedia på engelsk, den 15. januar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
# ISO 4217

**ISO 4217** er ein internasjonal standard med ein kode på tre bokstavar som definerer namna på valuta etablert av the *International Organization for Standardization* eller ISO.

Dei to første bokstavane er dei to første bokstavane av landkodar definert i ISO 3166-1 alpha-2 (som svarer til dei nasjonale topp-domena på Internett). Den tredje bokstaven er normalt initialen på valutaen. Slik blir Noreg sin valutakode NOK - NO for Noreg og K for kroner. Dette fjernar problemet med at namna dollar, franc og pund blir brukt i ulike land med ulik verdi.

Standarden definerer òg slektskapet mellom hovudvalutaeininga og bivalutaeininga. Ofte er dette i eit forhold på 1/100, men 1/10 og 1/1000 er òg vanleg. Nokre valuta har ikkje denne inndelinga. Til dømes Mauritania nyttar ikkje desimal inndeling, og set 1 ouguiya (UM) = 5 khoums.

ISO 4217 har ikkje berre kodar for valuta, men i tillegg kodar for verdfulle metall (gull, sølv, palladium og platina) og andre einingar brukt i internasjonale finanstransaksjonar. Det er òg spesielle kodar brukt til testføremål (XTS) og for å fortelje at dette ikkje er nokon valutatransaksjon (XXX). Desse kodane startar alltid med bokstaven *X*. ISO 3166 gir aldri landkodar som startar med bokstaven *X* for å unngå kollisjonar.

Overnasjonale valutaer er normalt representert med kode med *X* i byrjinga. Euro, derimot, er representert med koden EUR. Sjølv om EU ikkje er ein ISO 3166-1 landkode blei denne nemninga brukt, og EU vart lagt til denne lista for å representere EU. Forgjengaren til Euro, Europeisk Valuta Eining, hadde koden XEU.

Over tid blir nye valutaer oppretta og andre blir fjerna. Som eit resultat av dette må lista over valutakodar oppdaterast med jamne mellomrom. Oppdateringskontoret for ISO 4217, *The ISO 4217 maintenance agency (MA)*, og *the British Standards Institution* har ansvar for å halde denne lista ved like.
# Bokrull

Bokrull
**Bokrull** eller **skriftrull** er ein rull av papyrus, pergament eller papir som ein har skrive eller teikna på. Han blei brukt til å oppbevara skrifter i før ein fann opp kodeksar og innbundne bøker, og er framleis ein del i bruk i religiøs samanheng. Mediet ein skriv på er festa mellom to rullar, og blir rulla frå den eine av dei til den andre etterkvart som ein les. Det er berre skrift på ei av sidene.

Rotulus er ein type rull som ikkje er festa på begge sider, men rulla opp på ein enkelt pinne.

Skriftrullar er i dag særleg brukte til religiøse skrifter, som torárullar, og viktige historiske dokument.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Skriftrull» frå Wikipedia på bokmål, den 10. oktober 2021.*
# Nettstaden X

|  |
| --- |
| X |
|  |
|  |
|  |
| Tidlegare namn | Twitter |
| Bransje | Internett |
| Skipa | 21. mars 2006 |
| Eigar | Elon Musk |
| Land | USA |
| Produkt | Nettsamfunn |
| Grunnleggjar(ar) | Jack Dorsey, Biz Stone, Evan Williams |
| Nettstad |  |

**Twitter**, sidan juli 2023 profilert som **X**, er eit nettsamfunn og ei mikrobloggingsteneste. I Twitter får brukarane sende og lese andre brukarar sine oppdateringsmeldingar; på engelsk vert desse kalla *tweets*, på norsk er det tale om *kvitring*. Meldingane ein sender er tekstbaserte, og kan vere opp til 140 teikn. 26. oktober 2017 starta Twitter ei prøveordning der eit utval av brukarane kan sende medlingar på opp til 280 teikn.

## Soge

Twitter starta som eit forskings- og utviklingsprosjekt i selskapet *Obvious* i San Francisco i mars 2006 og vart fyrst berre nytta internt i selskapet. Jack Dorsey sende den aller første twittermeldinga 21. mars 2006, med orda «just setting up my twttr». «Twttr» var arbeidsnamnet på tenesta før den vart offentleg lansert for allmenn bruk i oktober 2006.

Gjennom Twitter kan informasjon formidlast raskt. Då eit fly frå Turkish Airlines styrta ved Schiphol i februar 2009, vart det formidla fyrst gjennom Twitter. Vel så viktig er likevel at Twitter er eit medium for løpande kontakt, t.d. mellom venner og i sosiale nettverk. Også fleire politikarar har teke i bruk mediet, t.d. brukte Barack Obama det aktivt i kampanjen for å verte amerikansk president i 2008. President Donald Trump nyttar Twitter særs aktivt og har over 44 millionar følgjarar. I Noreg har mange framståande politikarar teke i bruk tenesta.

I august 2014 vart Twitter som fyrste sosiale medium, nytta til å erklære krigstilstand mot eit anna land. Det var president i Aserbajdsjan, İlham Alijev, som viaTwitter erklærte krig mot grannelandet Armenia.

Twitter bruker språkplattformer på engelsk og (sidan april 2008) japansk.

Etter "Twitter" logoen blei endra til "X" på hovudkvarteret i San Fransisco 24. juli fekk bedriften 24 klager på grunn av brot på tryggleik. Skiltet blei fjerna etter tre dagar.

## Tenesta

Oppdateringane kan visast på profilsida til brukarane, og vert mottekne av andre brukarar som har meldt seg på for å lese dei. Brukarane kan skrive og lese via Twitter-websida, SMS, RSS, epost eller ved hjelp av nettsamfunn som Twitterrific eller Facebook.

På Twitter vert emneknagg nytta for å kategorisere og knytte meldingar saman. Emneknaggar gjer det enklare og søke og gjer meldingane meir synlege. Twitter anbefalar å nytte ein til to emneknaggar i kvar melding som beste praksis. Emneknagg vart introdusert av Chris Messina 23. august 2007, men vart i byrjinga avvist. Gjennombrotet for emneknaggar kom i oktober 2007 då lokale brannmenn nytta emneknaggen #SanDiegoFire for å kvitre om ei rekkje skogbrannar i området.

## Kjelder

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Nettstaden X Offisiell nettstad
# Skodespel

**Skodespel** (òg kalla **teaterstykke** eller **spelstykke**) er ein dramatisk tekst som fungerer som førelegg for ei teaterframsyning. Ei slik framsyning går vanlegvis føre seg på ei teaterscene i eit teater.
Ein som er med i eit skodespel vert gjerne kalla skodespelar.
# Det amerikanske flagget

Det amerikanske flagget
 Proporsjon: 10:19
**Det USA-amerikanske flagget** har 13 vassrette striper, sju raude og seks kvite, og på eit blått felt øvst ved stonga kvite, femtagga stjerner. Kvar stjerne i flagget representerer ein delstat i USA, medan kvar stripe representerer Dei tretten koloniane.

Flagget vart vedteke av Kongressen i 1777. I tida 1795–1818 hadde det 15 vassrette striper. Dei to nye stripene symboliserte dei to nye statane Vermont og Kentucky, som vart tekne inn i unionen i høvesvis 1791 og 1792. I 1818, då unionen bestod av 20 statar, vedtok Kongressen at ein skulle gå attende til dei opphavlege 13 stripene i flagget. Populært blir flagget kalla «Stars and Stripes», «Old Glory» eller «the Star-Spangled Banner».

## Kjelder

* «USAs flagg og våpen» i *Store norske leksikon*, snl.no.
# Mauna Loa

|  |
| --- |
| Mauna Loa |
| vulkan |
|  |
| Land |  USA |
|  Mauna Loa ﻿ / ﻿ |
| **Wikimedia Commons:**  Mauna Loa |

Lavastraum frå Mauna Loa i 1984.
**Mauna Loa** (hawaiisk for 'langt fjell') er ein aktiv skjoldvulkan på Hawaii.
Han har ei høgd på 4 169 moh., men er heile 9 170 meter høgare enn havbotnen han står på, og heile fjellet er bygd opp av rundt 65 000-80 000 km³. Mauna Loa er dermed den største aktive vulkanane i verda i dag.

Sidan 1832 har vulkanen hatt 39 utbrot, det siste i 1984. Området hadde mykje jordskjelvaktivitet i 2004, men fekk likevel ingen utbrot det tiåret.

## Kjelder

* Mauna Loa Volcano, soest.hawaii.edu
* «Mauna Loa - Earth's Largest Volcano», wr.usgs.gov

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Mauna Loa**
# 23. oktober

**23. oktober** er den 296. dagen i den gregorianske kalenderen (297. under skotår). Det er 69 dagar att av året.

## Merkedag

### Nasjonaldagar og nasjonale flaggdagar

### Religiøs helgedag

**Bevegelege heilagdagar som fell på 23. oktober i 2026:**

### Namnedag

|  |  |
| --- | --- |
| **Noreg** | Severin og Søren |
| **Sverige** | Severin og Sören |
| **Danmark** | Søren |

## Hendingar

### Utlandet

* 425: Valentinian III av Romarriket blei keisar, 6 år gammal.
* 1641: Det braut ut opprør i Irland.
* 1929: Den store depresjonen. Etter ein gradvis nedgang sidan toppnoteringar i september tok Børsen i New York til å visa teikn til panikk.

### Noreg

* 1904: Eit jordskjelv som målte opptil 5,5 på Richter-skalaen rysta Kristiania.
* 1940: Hurtigruteskipet D/S «Prinsesse Ragnhild» gjekk på ei mine og gjekk ned i Vestfjorden. 81 nordmenn og rundt 230 tyske soldatar døydde.
* 1944: Sovjetiske troppestyrkar forserte Pasvikelva og gjekk i strid med tyske okkupasjonsstyrkar.
* 1978: Saltstraumbrua vart opna for trafikk.
* 1993: Opninga av Norsk Grafisk Museum i Stavanger.

## Fødde

Liv Signe Navarsete
*Sjå òg Fødde den 23. oktober.*

* 1759: Sivert Aarflot, bonde og opplysningsmann
* 1825: Halvor Bentsen, sakførar og politikar
* 1875: Gilbert N. Lewis, amerikansk forskar innan fysikalsk kjemi.
* 1899: Bernt Balchen, flygar
* 1940: Pele, brasiliansk fotballspelar
* 1945: Jon Lilletun, politikar
* 1946: Agnes Buen Garnås, songar
* 1949: Kaj Skagen, forfattar
* 1958: Liv Signe Navarsete, norsk senterpartipolitikar og statsråd

## Døde

*Sjå òg Døde den 23. oktober.*

* 1854: Niels Aall, norsk kjøpmann og godseigar
* 1872: Théophile Gautier, fransk forfattar
* 1917: Eugène Grasset, sveitsisk-fransk målar
* 1939: Zane Grey, amerikansk forfattar

## Bakgrunnsstoff