# Haredyr

|  |
| --- |
| **Haredyr** |
|  |
| **Utbreiing** |
|  Utbreiinga av haredyr |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Underklasse:** | Theria |
| **Infraklasse:** | Placentale pattedyr Placentalia |
| **Overorden:** | Euarchontoglires |
| **Orden:** | **Haredyr** Lagomorpha Brandt, 1855 |

**Haredyr** (lat. *Lagomorpha*) er ein pattedyrorden med to familiar, leporidae (harar og kaninar) og ochotonidae (pikaer eller pipeharar). Haredyra er truleg nærmast i slekt med gnagarar (Rodentia), og fram til tidleg på 1900-talet vart dei båe rekna til superfamilien *Glires*. Haredyra skil seg frå gnagarar ved ei rad særtrekk:

1. Haredyr har fire fortenner i overkjeven, gnagarar har to.
2. Skrotum ligg framføre penis på haredyr, gnagarar har skrotum attom penis.
3. Haredyr har ikkje penisbein (*os baculum*)
4. Haredyr fordøyer den celluloserike maten to gonger ved at maten først blir fordøydd og ekskrementert i form av cecotropar som så blir oppattetne og fordøydde éin gong til.

# Taksonomi

## Pikaer el. pipeharar (*Ochotonidae*)

### *Ochotona*

* Steppepika - *Ochotona pusilla*
* Moupinpika - *Ochotona thibetana*
* Thomaspika - *Ochotona thomasi*
* Large-Eared Pika/Royle's Pika - *Ochotona roylei*
* Gaoligongpika - *Ochotona gaoligongensis*
* Mitchellpika - *Ochotona mitchelli*
* Himalayapika - *Ochotona himalayana*
* Lamapika - *Ochotona lama*
* Turkestansk raudpika - *Ochotona rutila*
* Kinesisk raudpika - *Ochotona erythrotis*
* Kampika - *Ochotona kamensis*
* Dauriapika - *Ochotona daurica*
* Svartleppepika - *Ochotona curzoniae* (Sentral-Asia)
* Kozlov's Pika - *Ochotona koslowi*
* Ladakpika - *Ochotona ladacensis*
* Ilipika - *Ochotona iliensis*
* Afganpika - *Ochotona rufescens*
* Alpepika el. altaipika - *Ochotona alpina*
* Halsbandpika - *Ochotona collaris* (nordvestlege Canada og Alaska)
* Amerikansk pika - *Ochotona princeps* (vestlege delar av USA, det sørvestlege Canada)
* Northern Pika/Siberian Pika - *Ochotona hyperborea*
* Mulipika - *Ochotona muliensis*
* Nubrapika - *Ochotona nubrica*
* Gansu Pika/Gray Pika - *Ochotona cansus*
* Hoffmannpika - *Ochotona hoffmanni*

### *Prolagus*

* Sardiniapika - *Prolagus sardus* (utdøydd)

## Harar og kaninar (*Leporidae*)

### Harar

#### *Caprolagus*

* Bristly Rabbit/Hispid Hare - *Caprolagus hispidus*

#### *Lepus*

* Scrub Hare - *Lepus saxatilis*
* Kapphare - *Lepus capensis*
* Abyssinsk hare - *Lepus habessinicus*
* Etiopisk høglandshare - *Lepus starcki*
* Sørhare (felthare, europeisk hare) - *Lepus europaeus*
* Burmahare - *Lepus peguensis*
* Indiahare - *Lepus nigricollis*
* Woolly Hare - *Lepus oiostolus*
* Yunnanhare - *Lepus comus*
* Hare - *Lepus timidus* (fjellhare, den vanlege norske haren; er utbreidd i fjellområde og arktiske område frå Skandinavia til Sibir, og finst dessutan lokalt i Skottland, Irland, Wales, Alpane og Hokkaido)
	+ Irsk hare - *Lepus timidus hibernicus* (har ikkje fullstendig kvit vinterdrakt)
	+ Snøhare el. arktisk hare - *Lepus timidus arcticus* (av enkelte rekna som ein eigen art, *Lepus arcticus*)
* Snøskohare - *Lepus americanus*
* Alaskahare - *Lepus othus*
* Chinese Hare - *Lepus sinensis*
* Japanese Hare - *Lepus brachyurus*
* Manchuriahare - *Lepus mandschuricus*
* Yarkandhare - *Lepus yarkandensis*
* Broom Hare - *Lepus castrovieoi*
* Koreahare - *Lepus coreanus*
* Korsikahare - *Lepus corsicanus*
* Savannehare - *Lepus crawshayi*
* Etiopiahare - *Lepus fagani*
* Granadahare - *Lepus granatensis*
* Hainanhare - *Lepus hainanus*
* Tolaihare - *Lepus tolai*
* Afrikansk Savannehare - *Lepus victoriae*
* Malawi Hare - *Lepus whytei*

##### Eselharar

* Kvithala eselhare - *Lepus townsendii*
* Svarthala eselhare - *Lepus californicus*
* Svart eselhare - *Lepus insularis*
* Kvitsida eselhare - *Lepus callotis*
* Tehuantepec-eselhare - *Lepus flavigularis*
* Antilopeeselhare el. vestleg antilopehare - *Lepus alleni*

#### *Pronolagus*

* Greater Red Rabbit - *Pronolagus crassicaudatus*
* Jameson's Red Rabbit - *Pronolagus randensis*
* Smith's Red Rabbit - *Pronolagus rupestris*

### Kaninar

#### *Brachylagus*

* Pygmékanin - *Brachylagus idahoensis*

#### *Bunolagus*

* Buskmannkanin - *Bunolagus monticularis*

#### *Nesolagus*

* Stuttøyra sumatrakanin - *Nesolagus netscheri*

#### Kanin (*Oryctolagus sp.*)

* Kanin - *Oryctolagus cuniculus*

#### *Pentalagus*

* Amamikanin el. ryukyukanin - *Pentalagus furnessi* (Amami og Tokuno i det sørlege Japan)

#### *Poelagus*

* Sentralafrikansk kanin - *Poelagus marjorita*

#### *Romerolagus*

* Vulkankanin - *Romerolagus diazi* (Mexico)

#### Duskhalekanin (*Sylvilagus spp.*)

* Forest Rabbit - *Sylvilagus brasiliensis*
* Dice's Cottontail - *Sylvilagus dicei*
* Brush Rabbit - *Sylvilagus bachmani*
* San José Brush Rabbit - *Sylvilagus mansuetus*
* Sumpkanin - *Sylvilagus aquaticus* (det søraustlege USA)
* Marsh Rabbit - *Sylvilagus palustris*
* Eastern Cottontail - *Sylvilagus floridanus*
* New England Cottontail - *Sylvilagus transitionalis*
* Mountain Cottontail - *Sylvilagus nuttallii*
* Desert Cottontail - *Sylvilagus audubonii*
* Omilteme Cottontail - *Sylvilagus insonus*
* Mexican Cottontail - *Sylvilagus cunicularis*
* Tres Marias Rabbit - *Sylvilagus graysoni*

## Kjelder

### Fotnotar

## Litteratur

* Ulfur Arnason ... [et.al]: «Mammalian mitogenomic relationships and the root of the eutherian tree», i *PNAS*, 102 (2002), s. 8151–8156. Nettutgåve Arkivert 2005-03-21 ved Wayback Machine.
* D. Graur, L. Duret & M. Gouy: «Phylogenetic position of the order Lagomorpha (rabbits, hares and allies)», i *Nature*, 379 (1996), s. 333–335.
* W. H. Li ... [et.al.]: «Molecular phylogeny of Rodentia, Lagomorpha, Primates, Artiodactyla, and Carnivora and molecular clocks», i *PNAS*, 87 (1990), v. 17, s. 6703–6707. nettutgåve