Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Biologisk klassifisering

Skjematisk framstilling av korleis ein art høyrer til i stadig meir omfattande grupper.
**Biologisk klassifikasjon** er det å dela inn organismer i grupper etter eit system. Moderne biosystematikk tek for seg den evolusjonære slektskapen til organismane og bruker denne til å laga hierarkiske slektstre. Tradisjonell taksonomi brukte visse likskapar til å gruppera organismar.

I antikken arbeidde særleg Aristoteles med å kartleggja og gruppera alt som var til. Moderne taksonomi blei særleg grunnlagd av Carl von Linné, som brukte fysiske likskapar til å setja organismar i same grupper. Nyare genetikk har gjort det mogleg å gruppera organismar etter felles avstamming, såkalla kladistikk.

## Taksonomiske nivå

I biologisk klassifikasjon er organismane tradisjonelt organiserte i sju obligatoriske ulike taksonomiske nivå eller kategoriar. Det er også vanleg å dela desse nivåa inn i mellomnivå, det vil seie at til dømes ein familie ofte har fleire underfamiliar (delgrupper).

Dei sju obligatoriske kategoriane, frå lite omfattande til meir omfattande:

| Namn | Latin | Døme |
| --- | --- | --- |
| art | *species* | *Homo sapiens* (menneske) |
| slekt | *genus* | *Homo* |
| familie | *familia* | *Hominoidea* (menneskeapar) |
| orden | *ordo* | *Primates* (primatar) |
| klasse | *classis* | *Mammalia* (pattedyr) |
| rekkje | *phylum* | *Chordata* (ryggstrengdyr) |
| rike | *regnum* | *Animalia* (dyr) |

## Naturlege og kunstige grupper

Ei gruppe som bygger på evolusonær avstamming blir kalla naturleg, eller monofyletisk. Grupper som er danna gjennom likskapstrekk men ikkje omfattar alle artar med felles avstamming blir kalla kunstige. Desse kan anten omfatta artar med ulikt evolusjonært opphav (polyfyletisk gruppe), eller berre utvalde artar som stammar frå same opphav (parafyletisk gruppe). Mange taksonomiske grupper basert på likskapar har vist seg å vera naturlege, medan andre er blitt omgrupperte etter analysar med mellom anna molekylærgenetikk.

## Kjelder

* «klassifikasjon – biologi» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Biologisk klassifikasjon» frå Wikipedia på bokmål, og «Biological classification» frå Wikipedia på engelsk den 23. november 2010.*
# Biologisk rike

**Rike** er ein kategori nytta i den biologiske systematikken. Eit rike omfattar ein eller fleire skylde rekkjer. Blant dei obligatoriske kategoriane er riket den høgaste, men nokre systematikarar samanfattar eitt eller fleire skylde rike som domene.

Likt andre kategoriar (med unnatak av arten) er det eit rent skjønsspørsmål kva gruppe ein vel å kalle eit rike. Av denne grunnen er svaret på spørsmålet om kor mange rike av organismar som finst vilkårleg.

Ulike systematikarar opererer med ulike system. Desse systema har stort sett mellom tre og tolv rike.
I dag er systematikken derfor meir opptatt av slektskapen mellom organismane eller stamtre enn av kategoriar.
Den følgjande tabellen over ulike system er derfor hovudsakleg av historisk interesse:

|   | Linné (1758) To *biologiske* rike | Haeckel (1894) Tre rike | Sopp (1911) Tre rike | Whittaker (1959) Fem rike | Woese (1977) Seks rike |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | Plantar | Plantar | Soppar | Soppar | Soppar |
|   | Plantar | Prokaryotar | Bakteriar |
|   | Arkebakteriar |
|   | Plantar | Plantar |
|   | Protoktistar | Protoktistar |
|   | Dyr | Protistar | Dyr |
|   | Dyr | Dyr | Dyr |
|   | Mineral |   |

Fem-rike-systemet er framleis nokså vanleg i lærebøker.
Men alle fem systema er akkurat like rette eller gale, nettopp fordi utdelinga av kategorien «rike» er et skjøns- og ikkje noko vitskapeleg spørsmål.
I samtlege system er dessutan minst eitt av rika ei kunstig gruppering.
(Dette gjeld for nokre [tidlege] definisjonar av dyr, plantar og sopp, og for alle definisjonar av prokaryotar, protistar og protoktistar.)

## Sjå òg

* biologisk liv

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Rike (biologi)» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2006.*
# Biologisk rekkje

**Rekkje** er ein kategori nytta i den biologiske systematikken. Ei rekkje kan omfatte ein eller fleire nærskylde klassar, og ei eller fleire nærskylde rekkjer kan samanfattast som rike. I botanikken blir rekkjer av og til omtala som **avdelingar** eller **divisjonar**. Av og til blir og **fylum** (etter den latinske omgrepet for rekkje, *phylum*) brukt.

I likskap med andre biologiske takson (med mogleg unnatak av arten) er det eit rent skjønsspørsmål kva gruppe ein vel å kalle rekkje. Innanfor dagens systematikk er ein derfor meir opptatt av slektskapen mellom organismane eller stamtre enn av kategoriar.

I botanikken blir det vitskapelege namnet for ei rekkje danna ved at rota av namnet på typusslekta får endinga -phyta (for alger og landplantar) eller -mycota (for soppar).
Dei tilsvarande endingane for underrekkjer er -phytina og -mycotina.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Rekke (biologi)» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2006.*
# Ryggstrengdyr

|  |
| --- |
| **Ryggstrengdyr** |
|  Laks (*Salmo salar*) |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Rekkje:** | **Ryggstrengdyr** Chordata Bateson, 1885 |

**Ryggstrengdyr** (*Chordata*) er ei dyrerekkje som omfattar virveldyr og dei nærmaste virvellause slektningane, kappedyr og lansettfiskar. Av utdøydde representantar kan conodontane nemnast.

Ryggstrengdyra har namnet sitt etter ryggstrengen (*chorda dorsalis* eller *notokord*). Dette er ein elastisk støttestav som ligg over tarmkanalen. Funksjonen er sannsynlegvis å halde lengda til dyret konstant under rørsle, noko som kan forklare korfor ringmuskellaget (som oppstod i stamarten til bilateriane) gjekk tapt, i og med at dette muskellaget hadde same funksjon. Ryggstrengen er hos pattedyr berre bevart som små væskefylte «puter» i brusken i mellomvirvelskivene. Over ryggstrengen ligg ryggmergen, som på dette stadiet blir kalla *nevralrøyret*, fordi det bli danna som eit einskilt væskefylt røyr. Opphavet til dette røyret er usikker, men ein teori går ut på at røyret har opphavet sitt i ei fjern larveform kledd med ciliehår. Med unntak av einskilde hemichordatar er dette eit trekk ryggstrengdyra er åleine om, og som har gjort ei sterk utvikling av nervesystemet mogleg.

Ryggstrengdyr deler nok ein eigenskap med dei fleste hemichordatar, men ingen andre nolevande dyr, Det er ein gjelletarm med gjellespalter. Korleis gjelletarmen oppstod, er ikkje kjent, men før han tok til å ta seg av gassutvekslinga mellom dyret og omgjevnaden som ein tilleggsfunksjon, var rolla å filtrere vatnet for næringspartiklar. Dette tyder på eit levesett som viser at forfedrane til ryggstrengdyra stort sett levde som passive filtrerarer. Dette gjeld truleg for heile stamforma til deuterostomiane. Hos einskilde ryggstrengdyr finst det ei innvendig bukfure ventralt i gjelletarmen, *endostyl*. Det er ei ciliekledd og slimproduserande renne som speler ei viktig rolle ved filtreringa av partiklar frå vatnet. Hos hemichordatane har nokre artar ei byrjing på denne strukturen, som er fullt til stades hos kappedyra og lansettfiskane. Også hos niaugelarver finst det ein tilsvarande struktur, men det er ikkje heilt sikkert om dette er eit opphavleg trekk eller om det har oppstått sekundært. I alle fall viser den felles funksjonen av denne bukfura hos såpass ulike grupper at ho er eit opphavleg trekk ved bygningen til ryggstrengdyra. Hos resten av medlemmene av Chordata er denne anatomiske detaljen blitt vidareutvikla til skjoldbruskkjertelen.

Ein annan særmerkt eigenskap ved ryggstrengdyra er at anatomien er snudd opp–ned i høve til andre bilaterale dyr. Dette gjer at nervesystemet ligg på ryggsida og blodkarsystemet på buksida, stikk motsett av kva som er tilfellet hos andre dyr. Ei mogleg forklaring er at ein stamart ein gong i fjern fortid tok til å leve «med buken i veret», utan at det er kjent korfor.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Chordata» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2006.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Ryggstrengdyr**
# Biologisk klasse

**Biologisk klasse** er ein kategori nytta i den biologiske systematikken. Ein klasse kan omfatte ein eller fleire skylde ordenar, og ein eller fleire skylde klassar blir samanfatta som ei rekkje.

I likskap med andre kategoriar (med unnatak av art) er det eit reint skjønnsspørsmål kva gruppe ein vel å kalle ei klasse.
I dag er systematikken derfor meir opptatt av slektskapet mellom organismar eller stamtre enn av kategoriar.

I botanikken blir det vitskapelege namnet for ein klasse danna ved at rota til namnet på typusslekta får endinga -phyceae (for algar), -opsida (for landplanter) eller -mycetes (for soppar). Dei tilsvarande endingane for underklasser er -phycidae, -idae og -mycetidae.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Klasse (biologi)» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juni 2006.*
# Biologisk orden

Ulike biologiske kategoriar i høve til kvarandre.
**Orden** (lat. *ordo*) er ein kategori nytta i den biologiske systematikken. Ein orden kan omfatte ein eller fleire skylde familiar, og ein eller fleire nærskylde ordenar kan samanfattast som ein klasse.

Som for andre kategoriar (med unnatak av arten) er det eit reint skjønsspørsmål kva gruppe ein vel å kalle orden.
Innanfor systematikken er ein derfor no meir opptatt av slektskapen mellom organismane eller stamtre enn av kategoriar.

Vitskapelege namn for planteordenar blir danna ved at rota av namnet på typeslekta får endinga *-ales*, underordenar har endinga *-ineae*. I zoologien finst det ikkje tilsvarande reglar, sjølv om mange insektordenar sluttar på *-ptera* og mange virveldyrordenar på *-formes*.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Orden (biologi)» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2006.*
# Biologisk familie

**Familie** viser i biologien til ei eining sett saman av ei eller fleire biologiske slekter. Ein familie kan òg delast inn vidare i underfamiliar og stammar. Overordna vil ein eller fleire familiar delast inn i ordenar.

Som i andre kategoriar (bortsett frå arten) er det eit skjønnsspørsmål kva gruppe ein vel å kalla familie. Dagens systematikk er derfor meir oppteken av slektskap mellom organismar eller stamtre enn av kategoriar.

Tabellen under viser tilknytinga mellom biologiske familiar og dei næraste inndelingane, i tillegg til dei ulike suffiksa ein vil finna i kvart familienamn.

| Inndeling | Plantar | Alger | Soppar | Dyr |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Overfamilie |
-acea |
-acea |
-acea |
-oidea |
| Familie |
-aceae |
-aceae |
-aceae |
-idae |
| Underfamilie |
-oideae |
-oideae |
-oideae |
-inae |
| Stamme (Tribus) |
-eae |
-eae |
-eae |
-ini |
| Understamme |
-inae |
-inae |
-inae |
-ina |

('ae' blir ofte òg skrive 'æ')
# Musefamilien

|  |
| --- |
| **Musefamilien** |
|  |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Gnagarar Rodentia |
| **Underorden:** | Myomorpha |
| **Overfamilie:** | Muroidea |
| **Familie:** | **Musefamilien** Muridae Illiger, 1811 |

**Musefamilien** (Muridae) er ein familie av små pattedyr. Det er litt over 600 artar fordelt på dei 77 slektene i familien.

Familien er utbreidd i Afrika, Eurasia, Japan, Australia, Tasmania og Mikronesia. I tillegg har menneske spreidd han til Amerika.

Dyra varierer i storleik frå 5-48 cm og 5-1500 g. Dei har lang, oftast naken, hale kledd med skjel. Augene, øyrene og bakføtene er forholdsvis store. Dei er aktive heile året. Dyra er altetarar, men lever for det meste av frø og frukter.

I Noreg har me artane:

* Husmus *Mus musculus*
* Brunrotte *Rattus norvegicus*
* Svartrotte *Rattus rattus*
* Storskogmus *Apodemus flavicollis* (stor skogmus)
* Småskogmus *Apodemus sylvaticus* (lita skogmus)

## Kjelder

Fotnotar
## Bakgrunnsstoff

* Arne Semb-Johansen: *Norges dyr: Pattedyrene*, Cappelen 1990
* (no) *musefamilien* hos Artsdatabanken
* (en) *musefamilien* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasen
* (en) *musefamilien* i Catalogue of Life
* (en) *musefamilien* i Encyclopedia of Life
* (en) *musefamilien* i Global Biodiversity Information Facility
* (sv) *musefamilien* hos Dyntaxa
* (en) *musefamilien* hos Fauna Europaea
* (en) *musefamilien* hos Fossilworks
* (en) *musefamilien* hos ITIS
* (en) *musefamilien* hos NCBI
* (en) *Kategori:Muridae* – bilete, video eller lyd på Wikimedia Commons
# Ørkenrotte

|  |
| --- |
| **Ørkenrotte** |
|  |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Gnagarar Rodentia |
| **Overfamilie:** | Muroidea |
| **Familie:** | Musefamilien Muridae |
| **Underfamilie:** | **Ørkenrotte** Gerbillinae Gray, 1825 |

**Ørkenrotter** (Gerbillinae) er ein underfamilie av små gnagarar som omfattar rundt 110 artar fordelt på 16 slekter. Dei lever i Afrika og Asia og er tilpassa tørre, opne område. Ørkenrotter er vanlegvis dagaktive og altetande. Dei er gjerne sosiale dyr som lever saman i små grupper i holer og gangar.

Mongolsk ørkenrotte *Meriones unguiculatus* er kjend som eit kjæledyr.
Den mongolske ørkenrotta *Meriones unguiculatus* er utbreidd som kjæledyr og har også vore brukt som forsøksdyr.

## Skildring

*Rhombomys opimus*
Ørkenrotter blir typisk mellom 150 og 300 mm lange, med hale, som utgjer rundt ein tredel av lengda.
Dei kan vega mellom 10 og 227 gram. Den store ørkenrotta *Rhombomys opimus* frå Sentral-Asia kan bli over 400 mm lang.

Dyra kan ha ulike pelsfarge, som grå, brun, raudleg eller gulaktig med ei lysare underside. Halen er som regel pelsdekt og kan ha ein dusk i enden. Dei kan ha lange eller korte øyre og har lange klør. Bakføtene er lange og tynne, og er saman med halen tilpassa hoppande rørsler. Nokre ørkenrotter kan hoppa opptil 3,5 meter. Andre går på alle fire.

## Leveområde

Habitat kan vera sand- eller grassletter, steppe, ørken eller fjellsider. Nokre artar finn ein i våtare skogar eller åkrar.

## Slekter

* *Ammodillus*
* *Brachiones*
* *Desmodilliscus*
* *Desmodillus*
* *Gerbillurus*
* *Gerbillus*
* *Meriones*
* *Microdillus*
* *Pachyuromys*
* *Psammomys*
* *Rhombomys*
* *Sekeetamys*
* *Tatera*
* *Taterillus*

## Kjelder

* «Gerbillinaegerbils, jirds, and relatives», animaldiversity.org
* «Introducing Gerbils to Each Other», peteducation.com

---

* *Denne artikkelen bygger på «Gerbil» frå Wikipedia på engelsk, og «Ørkenrotter» frå Wikipedia på bokmål den 8. april 2015.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Ørkenrotte**

Wikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Gerbillinae**
# Biologisk slekt

**Slekt** (latin *genus*) er ein kategori brukt i den biologiske systematikken. Ei slekt kan omfatta éin eller fleire artar, medan éi eller fleire slekter høyrer til i ein familie.

Slektsnamnet er det fyrste ordet i eit binomisk vitskapleg namn på ein art. Det vitskaplege slektsnamnet har alltid stor førebokstav, og er alltid skrive i kursiv. Om slektsnamnet har vore brukt tidlegare i ein tekst, kan ein forkorta det til førstebokstaven.

## Kjelder
# Art

**Arten** (latin *species*) er ei av dei mest grunnleggjande einingane inna biologisk systematikk. Ein art er ei gruppe liknande individ og blir gjerne definert som organismar som kan formeira seg med kvarandre og få forplantingsdyktig avkom.

Eit levande vesen høyrer til ein, og berre ein art. Denne har eit særskild vitskapleg namn sett saman av slektnamnet og det særeigne artsnamnet. Mennesket har til dømes artsnamnet *Homo sapiens*, der *Homo* viser til heile slekta av menneskeliknande menneskeapar som har eksistert tidlegare, medan *sapiens* berre viser til menneskja.

## Definisjon

Hannen og hoa av stokkand ser ikkje ut som om dei høyrer til same art.
Opphavleg var ein art definert som ei gruppe organismar som var like. Dette skapte problem, ettersom det alltid vil finnast variasjonar innan ein art. Det finst òg mange døme på at hoer og hannar ser heilt ulike ut. I tillegg kan populasjonar som ikkje er i slekt i det heile tatt likna på kvarandre.

Omgrepet art har vore heftig diskutert gjennom tidene, og det er framleis sterk usemje og diskusjonar kring kva kriterium ein skal leggje til grunn for omgrepet. Usemja synes så stor at det er lite truleg at ein nokon sinne vil komme fram til ein definisjon som er universell for alle organismar, inkludert hybridar, polyploidar og asexuelle organismar.

Definisjonen av ein art som organismar som kan få forplantingsdyktig avkom saman blei først lagt fram av Ernst Mayr i 1942. Dette er det biologiske artsomgrepet. Denne definisjonen er ein av dei som er brukt i dag, men han er òg problematisk. For det første gjeld han berre for kjønna formeiring. For organismar som reproduserer seg utan kjønn er ikkje art definert i dette artsomgrepet. For det andre kan kryssingar skje mellom svært ulike organismar under særskilde høve; nokre av desse hybridane kan forplanta seg vidare. Eit døme på dette er kryssinga av tiur og orrfugl; rakkelhøns.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Art» frå Wikipedia på dansk, og «Species» frå Wikipedia på engelsk den 30. januar 2006.*

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Art Om rakkelhøns på Sørlandet
# Verdas naturvernunion

|  |
| --- |
| Verdas naturvernunion |
|  |
|  |
| Type | sveitsisk forening |
| Skipa | 1948 |
| Hovudkontor | Gland |
| Leiar | Razan Khalifa Al Mubarak |
| Verkeområde | verdsfemnande |
| Tenester | Global raudliste, IUCN Red List of Ecosystems |
| Omsetjing | 196 873 000 sveitsarfranc (2024)  |
| Tilsette | 1 089 (2024)  |
| Nettstad |   |

**Verdas naturvernunion** eller **Den internasjonale naturvernorganisasjonen (IUCN)** (**I**nternational **U**nion of **C**onservation of **N**ature, **IUCN**) er ein internasjonalt organisasjon for naturvern. Han vart skipa i 1948 og har hovudsete i Gland i Sveits.

Oppgåva for IUCN er å oppmuntre og påverke avgjerder og å assistere verdssamfunnet til å ta vare på heilskapen og variasjonen i naturen, og å tryggje at utbytting av naturressursar er rettferdig og berekraftig. Han organiserer eit nettverk for miljøarbeidet i meir enn 80 regjeringar, meir enn 110 offentlege byrå og meir enn 800 ikkje-statlege organisasjonar. Nettverket kan engasjere 10 000 frittståande ekspertar og vitskapsfolk i meir enn 180 land.

IUCN tilrår nye medlem på UNESCO si verdsarvliste over natur- og kulturminne. Organisasjonen er òg kjent for arbeidet med å redigere ei global raudliste over trua plante- og dyreartar. Den nasjonale raudlista frå 1998 og Norsk Raudliste 2006 er sett opp ut frå kriteria til IUCN.

### Namnet

På engelsk har dei brukt namnet *World Conservation Union* sidan 1990, men det fulle namnet og akronymet er ofte brukte ved sida av kvarandre sidan mange kjenner organisasjonen som IUCN. På norsk er namna *IUCN*, *Verdas naturvernunion* og *Den internasjonale naturvernorganisasjonen* brukte i media.

## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «World Conservation Union» frå Wikipedia på engelsk, den 6. august 2005.*
* IUCN offisiell nettstad

## Bakgrunnsstoff

 Commons har multimedium som gjeld: **Verdas naturvernunion Offisiell nettstad
# Livskraftig

Purpurhegre er ein livskratig fugleart som lever i Asia og Europa.
**Livskraftig**, standardforkorting **LC** for engelsk *Least concern*, er eit omgrep brukt innan raudlisting av artar. At ein art er «livskraftig» tyder at han er vurdert og ikkje rekna som truga. Global raudliste frå 2006 hadde 15 636 oppføringar under «livskraftig».

Artar som ikkje er rekna som livskraftige kan anten vera truga i ein eller annan grad, eller ein kan mangla data på dei. I nokre høve kan også «livskraftige» artar likevel vera truga, anten innanfor eit mindre område (som Noreg), eller fordi tilstanden deira har endra seg sidan siste vurdering (som i nokre høve kan gå tilbake til 2000) og ikkje blitt oppdatert.

## Nær truga artar

Nokre artar kan ikkje kallast truga, men er heller ikkje heilt livskraftige. Desse blir kalla «nær truga» (NT, Near Threatened). Artar som ligg nær nokre av kriteria for sårbare artar, eller artar som er avhengige av tiltak for ikkje å bli truga, kan reknast som nær truga.

## Sjå òg

Kategorioversyn over livskraftige artar
Kategorioversyn over nær truga artar
## Kjelder

* *Denne artikkelen bygger på «Least Concern» frå Wikipedia på svensk, og «Least Concern» frå Wikipedia på engelsk den 15. juli 2010.*
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Near Threatened» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juli 2010.*

## Bakgrunnsstoff

* Least Concern species ved iucnredlist.org
# Eritrea

| ሃግሬ ኤርትራ Hagere Ertra
(norsk: Eritrea, eritreisk) |
| --- |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flagg | Riksvåpen |

 |

 |
| **Nasjonalsong** | «Ertra, Ertra, Ertra» |
| **Motto** | Har ikkje |
|  |
| **Offisielle språk** | Tigrinja, arabisk og engelsk |
| **Hovudstad** | Asmara |
| **Styresett** President | Republikk Isaias Afewerki |
| **Flatevidd**  – Totalt  – Andel vatn |   117 600 km² (100.) 0 % |
| **Folketal**  – Estimert (2017)  – Folketeljing (2002)  – Tettleik |   5 918 919 (105.) 4 298 269 50,3 /km² (123.) |
| **Sjølvstende** frå Etiopia | 24. mai 1993 |
| **Nasjonaldag** | 24. mai |
| **BNP**  – Totalt (2015)  – Per innbyggjar |   7 938 mill. USD (156.) 1 300 USD (189.) |
| **Valuta** | Nakfa |
| **Tidssone** | UTC +3 |
| **Telefonkode** | +291 |
| **Toppnivådomene** | .er

  |

**Eritrea** er ein stat i nordaust Afrika. Landet har kyst mot Raudehavet i aust og grense mot Sudan i nord og vest og mot Etiopia og Djibouti i sør. Eritrea er rekna som eitt av dei minst utvikla landa i verda.

## Geografi

Satellittbilete over Eritrea, frå mai 2003
Kart over Eritrea
Eritrea ligg ved Afrikas horn og grensar imot Raudehavet i nord og nord-aust. Utanfor kysten ligg Dahlakøyene. Det høgaste fjellet er Soira i sentrale Eritrea, 3 018 meter over havet.

Høglandet i nord er ein del av det nordetiopiske platået eller Det etiopiske høglandet. Platået går her nesten heilt ut til kysten av Raudehavet. Langs den nordlege delen av kysten er det ei smal stripe sletteland før fjella reiser seg nesten loddrett opp til platået.

Dei største byane er hovudstaden Asmara, hamnebyen Assab i sør-aust, og byane Keren og Massawa.

Utanfor kysten er det fleire øyar, mellom anna Dahlak-arkipelet og Hanishøyane og korallrev.

Låglandet i sør er ein del av Danakilørkenen, som til dels ligg under nivået til havet. Einskilde høgare parti finst i innlandet i sør.

### Klima

Klimaet i dei vestlege høgdedraga er forfriskande med kjølige vind og om lag 1150 mm nedbør kvart år, i tillegg til ein god del sol og små endringar i temperaturen gjennom året.

Denakilørkenen dekker derimot det meste av kysten og den sørlege delen av landet, og er ein av dei varmaste stadane på jorda, og temperaturen kan tidvis stige opp til nesten 50 °C. I tillegg er det i praksis ikkje noko regn her.

### Regionar

Eritrea er delt inn i 6 regionar:

* Sentral
* Anseba
* Sørlege Raudehavet
* Nordlege Raudehavet
* Sør
* Gash-Barka

## Geologi

Berggrunnen i Eritrea består av prekambriske bergartar som vart deformert under den panafrikanske orogenesen og intrudert av granitt i byrjinga av paleozoikum. Det var omfattande forkastingsaktivitet ved danninga av Raudehavet i oligocen- og miocen-tida.

Eritrea har rike førekomstar av gull, kopar og sink. Utanfor kysten finst førekomstar av olje og gass.

## Kjelder

* Eritreas landformer. (2013, 12. januar). I Store norske leksikon. Henta 21. januar 2014 frå
* Askheim, Svein. (2013, 12. januar). Eritreas geologi. I Store norske leksikon. Henta 21. januar 2014 frå

## Bakgrunnsstoff