# उपन्यास

Madame de Pompadour
Paper as the essential carrier: Murasaki Shikibu
The *You Xian Ku*
**उपन्यास** धइगु सामान्यतया गद्यय् च्वयाः सफूया रुपय् पिदनीगु आख्यानात्मक बाखंया विस्तारित कृति खः। उपन्यासयात अंग्रेजीइ नोभेल (Novel) धाइ। थ्व खँग्वः इटालियन भाषां वःगु ख: novella "न्हुगु", "समाचार", वा "चीहाकःगु बाखं (छुं न्हुगु)" खँग्वलं वःगु ख। कनेदियन विज्ञ मार्गरेट डुडीया कथं उपन्यासया "थ्यं-मथ्यं निद्वः दँया निरन्तर व व्यापक इतिहास" दु, गुकिया उत्पत्ति प्राचीन ग्रीक व रोमन उपन्यास, मध्यकालीन शिभालरिक रोमान्स, व इटालियन पुनर्जागरण उपन्यासया परम्पराय् दु। प्राचीन रोमान्सया रुप रोमान्टिकवादं पुनर्जीवित यात। थुकिया दसिं वाल्टर स्कट व गोथिक उपन्यासया ऐतिहासिक रोमान्सय् खनेदु। छुं उपन्यासकारत, दसु नथानिएल हथोर्न, हरमन मेलभिल, एन रेडक्लिफ, व जोन काउपर पोविस तेसं "रोमान्स" खँग्वःयात ययेकल। थन्यागु "रोमान्स" विधा बाखं रोमान्स उपन्यास नाप अलमल यायेमज्यू , गुकिलि रोमान्टिक मतिनाय् केन्द्रित दु। एमएच अब्राम्स व वाल्टर स्कटया तर्क दु कि उपन्यास धइगु छगू समाजया अवस्थाया यथार्थवादी चित्रण क्यनीगु काल्पनिक आख्यान खःसा रोमान्सय् अद्भुत वा असामान्य घटनायात बः बीगु छुं नं काल्पनिक आख्यानयात कःघाइ। अद्भुत वा असामान्य घटनात दुथ्याःगु बाखंया कृतियात सामान्यतया उपन्यास नं धाइ, गुकिलि मेरी शेलीया फ्रेन्कस्टाइन, जेआरआर टोल्किनया द लर्ड अफ द रिंग्स, व हार्पर लीया टु किल ए मकिङ्गबर्ड आदि ला।

## गुण

उपन्यास साहित्यया दकलय् ताःहाकःगु व विस्तृत गद्य (Prose) विधा खः। थुकिलि बाखं, पात्र, व वातावरणया विस्तृत चित्रण दइ। उपन्यासय् च्वमिं मानव जीवनया जटिलता, समाजया अवस्था, व मनूया भावनायात गहिराइ नाप क्यने फइ। थ्व चिबाखं स्वया यक्व ताःहाकः जुइगुलिं थुकिलि यक्व उप-कथात (Sub-plots) व यक्व पात्रत दयेफु।

उपन्यासया इतिहास ग्रीक व रोमन काल निसें खने दु, तर आधुनिक उपन्यासया विकास १८गु शताब्दीइ युरोपय् जूगु खः। उपन्यासयात "साहित्यया जुजु" नं धाइ। थुकिलि च्वमिं स्वतन्त्र रुपं थःगु शैली व संरचना छ्यले फु। उपन्यास काल्पनिक जुइ, तर थ्व प्रायः यथार्थवादी (Realistic) जुइ, अले ब्वंमिपिंसं थःगु जीवन नाप तुलना याये फइ।

उपन्यास ब्वनेगु छगु ताःहाकःगु अनुभव खः, गुकिं ब्वंमिपिन्त बाखंया हलिमय् दुत यंकी। थुकिया यक्व विधा दु, गथेकि ऐतिहासिक उपन्यास, सामाजिक उपन्यास, व मनोवैज्ञानिक उपन्यास।

| तत्व | लिखँ |
| --- | --- |
| प्लत | घटनातय्गु झ्वः व बाखंया संरचना। |
| पात्र | मू पात्र (Protagonist) व विरोधी पात्र (Antagonist)। |
| वातावरण (Setting) | बाखं जुइगु थाय् व ई। |
| दृष्टिकोण | बाखं सुं कनाच्वंगु दु? (प्रथम पुरुष वा तृतीय पुरुष)। |
| विषय (Theme) | बाखंया दुनेया मू सन्देश वा विचाः। |

## नेपालभाषाय् उपन्यास

नेपालभासय् उपन्यास छगू न्हूगु विधा ख। थ्व विधा आधुनिककालय् वयाःतिनि शुरु जूगु ख। नेपालभासय् च्वयातःगु छुं उपन्यास थ्व कथं दु-

* अगति (सफू)
* आकाझाका (सफू)
* आङ्‌ल्हामो (सफू)
* कतांमरि (सफू)
* कीर्तिलक्ष्मी (सफू)
* खोंमोह (सफू)
* ख्युं नाया वनाच्वंगु सुथ
* ख्वाउंहि (सफू)
* गंकी (सफू)
* गुं पुलेवं
* गुंसिघांय् (सफू)
* छ धन्य खः
* छि स्याना हत्या
* जःया दुने
* जन्ति न्ह्यात
* जि भ्वातिं जि सतः
* ज्वाला (सफू)
* डाक्टरया कला
* तिसा (सफू)
* थःथःगु भाग्य
* थौंया परिवेशय् यग्गानाच्वंगु जीवन
* थ्याङ्‌क्यू मिस्टर ग्लाड (१)
* थ्याङ्‌क्यू मिस्टर ग्लाड (२)
* दीपक (सफू)
* दीपा (सफू)
* द्योलानी (सफू)
* धकिं (सफू)
* नचुयावंपिं मनूत
* नसंचा (सफू)
* नसंफाःगु चा
* नसना (सफू)
* निभाः (सफू)
* न्याफो स्वाँ
* न्याल्ल ब्यां
* न्हाय्‌कं (सफू)
* न्ह्यानाच्वंगु पलाः
* न्ह्यानाच्वंगु लः खुसि जुइ
* पथिक (सफू)
* पलाःख्वांय् (सफू)
* पल्पसा (सफू)
* पासा (सफू)
* फिसःया लिसः
* बीनिभाः (सफू)
* बुंबाली (सफू)
* ब्वइच्वंगु सुपः
* ब्वाला (सफू)
* भाजंमिखा (सफू)
* भृकुटी (सफू)
* मंगाः (सफू)
* मतिना (सफू)
* मय्‌जु (सफू)
* मय्‌जु पल्पसा
* मां (सफू)
* माखा (सफू)
* माखापिखा (सफू)
* मिं मनः पौ
* मिपुसा (सफू)
* मिलाखों (सफू)
* मिसा (सफू)
* मूस्वाँ (सफू)
* मैजु (सफू)
* म्ह्याय्‌मचा (सफू)
* यःम्ह म्ह्याय्
* यक्षी (किचकन्या)
* यमि गामाः येँ शहर
* यांमिखा (सफू)
* योम्ह शत्रु
* लंजुवा (सफू)
* लंय्‌लूम्ह (सफू)
* लः हंय्
* लक्ष्मी व सरस्वती
* लिथू (सफू)
* लुफिं (सफू)
* व गमला थ्व खैथल
* व ल्वहं जि झ्वाला
* वंचुमिला (सफू)
* वंय्‌ बुराया न्हि सफू
* वंय्‌पाजु (सफू)
* विपात्र (सफू)
* शैली (सफू)
* सर्ग्तय कुनातःम्ह न्या
* सिलुम्ये (सफू)
* सिलुस्वां (सफू)
* सुपाचं भुंगु सर्गः
* स्वःनुगः (सफू)
* स्वम्हम्ह मनू
* हकुतां (सफू)
* हलिंया सिथय्
* हसिना (सफू)
* हिं प्याःगु सः
* हिं बुलातःगु पौ
* हिसिला (सफू)
* ह्याउँ स्वाँ (सफू)
* ह्याउंस्वां (सफू)

## स्वयादिसँ

* च्वसु
* नेपालभाषा साहित्य