Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# सन् १९७९

[[Image:Flag of Saint Lucia.svg|thumb|22 February

Restored flag of Iran
[[Image:Flag of Kiribati.svg|thumb|12 July

सन् १९७९ ग्रेगोरियन पात्रोया छगू दँ ख।

## मू झाका

* सन् १९७९: पंक रक खलः सेक्स पिस्टोलया संगीतकार सिड भिसियसया ड्रग ओभरडोजं २१दँय् मृत्यु।

## लिधंसा
# खा (वस्तु)

A glass building facade
The amorphous structure of glassy silica (SiO2)
खा
खाः धयागु छगू अनाकार ठोस वस्तु खः। थ्व पदार्थया पारदर्शी व रासायनिक रुपं निष्क्रिय गुणया कारणं खायात व्यापक व्यावहारिक, प्राविधिक, व ब्वयेगु ज्याय् छ्येलिगु या। दसुया निंतिं झ्याः, तेबल, व अप्टिक्सय् थुकिया छ्येला खनेदु।

खा आपालं गलाः च्वंगु रुप (molten form)यात याकनं ख्वाउँका( क्वेंचिङ ) दयेकी । छुं खा दसु ज्वालामुखीया खा प्राकृतिक रुपं दयाच्वनि, व अब्सिडियनयात प्रस्तर युगंनिसें हे तिमा/बला व पा-भः दयेकेगु निंतिं छ्यलाबुलाय् हःगु दु। पुरातात्विक प्रमाणं मेसोपोटामिया, इजिप्ट वा सिरियाय् खा दयेकेगु ज्या कम्ती नं ईसापूर्व ३६०० निसें जूगु खनेदु । दकलय् न्हापाया ज्ञात खाया वस्तु सम्भवतः धातुया ज्या वा चाया भिंगु प्लेट उत्पादनया झ्वलय् दुर्घटनावश दयेकूगु जुइफु।
# भौ

Skulls of a wildcat (top left), a housecat (top right), and a hybrid between the two (bottom center)

| ?**भौसंरक्षण स्थिति:  छेंय् लहिनातगु प्राणी** |
| --- |
|   |
| **वैज्ञानिक वर्गिकरण** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| किंगडम: | Animalia  |
| फाइलम: | Chordata  |
| क्लास: | Mammalia  |
| अर्डर: | Carnivora  |
| परिवार: | Felidae  |
| जेनस: | *Felis*  |
| प्रजाति: | F. catus  |

 |
| बाइनोमियल नां |
| Felis catus Linnaeus, 1758 |
| मेमेगु नां |
| *Felis silvestris catus* (subjective synonym) *Felis catus domestica* (invalid junior synonym) |

**भौ** छगु प्रकारया प्यपा तुति दूगु स्तनधारी छेँखा लहिनातइगु प्राणी ख।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ

* प्राणी
# अत्तिला हन

Figure of Attila in a museum in Hungary.
A reconstruction of Attila by George S. Stuart
Mór Than

| अत्तिला |
| --- |
| हनिक साम्राज्यया जुजु |
| पुनर्जागरण तक्माय् च्वयातःगु, "Atila, Flagelum Dei" (लातिनय् "अत्तिला, Scourge of God") |
| शासन | 434–453 |
| बुगु तिथि | मस्युगु |
| मदूगु तिथि | 453 |
| समाधि | मस्युगु |
| पूर्वाधिकारी | ब्लेदा व रुगिला |
| उत्तराधिकारी | एल्लाक |
| Consort | क्रेका |
| अबु | मुन्ज्रुक |
| धर्म | मस्युगु |

**अट्टिला** छम्ह हनजुजु ख:। वय्‌कलं पूर्वीय व पश्चिमी रोमन साम्राज्ययात कमजोर याना रोमन साम्राज्यया पतनय् ग्वाहालि यानादिल| रोमयात छचाख्यलं थःगु सेनां घेरा तया वय्‌कलं रोमय् आक्रमण यायेत्यंबिले पोप लियो प्रथमया मध्यस्तताय् जूगु खँल्हाबल्हाया लिच्वया कथं रोम नगर गबिलें नं वय्‌कःया अधीनय् मलात|वय्‌कया साहस व नीतिं पश्चिमी युरोपय् रोमया अधिपत्य म्हो जूवन| थुकिया लिच्वःया कथं लिपा गःथ (जाति), भ्याण्डल (जाति) व मेमेगु बर्बरीय जातितयेसं रोमन साम्राज्ययात ध्वस्त यानाबिल व युरोपय् छगु एकिकृत नियन्त्रण मदया युरोप हाकु ईय् थ्यन।

## स्वयादिसँ

* युरोपया इतिहास
# सान मरिनो

Illustration of Saint Marinus, the founder of the Republic of San Marino and prominent cultural figure
The Statutes of 1600 are a core part of the Sammarinese constitution

Serenissima Repubblica di San MarinoMost Serene Republic of San Marino**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ध्वांय
 | Coat of arms
 |

 |
| म्ये: *Inno Nazionale della Repubblica* *National Anthem of the Republic* |
| San Marinoयागु नक्सा |
| **राजधानी** | City of San Marino 2 (23.6 sq mi)) 43°56′N 12°26′E |
| **तधंगु सहर** | Dogana |
| **औपचारिक भाय** | Italian |
| **सरकार** | Parliamentary republic |
|  - Captains Regent | * Teodoro Lonfernini
* Denise Bronzetti
 |
| **Independence** |   |
|  - from the Roman Empire | 3 September 301a  |
|  - Constitution | 8 October 1600  |
| **क्षेत्रफल** |   |
|  - फुकं | 61.2 km2 (23.6 sq mi) किमि² (219th) |
|   | ({{{areami²}}} वर्ग माइल)  |
|  - लयागु प्रतिशत (%) | 0 |
| **जनसंख्या** |   |
|  - 2012 (31 July) एस्टिमेटेड | 32,404 (213th) |
|  - जनघनत्व | {{{population\_density}}}/किमि² ([[जनघनत्व|]]) ({{{population\_densitymi²}}}/वर्ग माइल)  |
| **कुल ग्राहस्थ उत्पादन** (पि पि पि) | 2008 एस्टिमेट |
|  - फुकं | $1.17 billion (177th) |
|  - प्रति छ्यं | $35,928 (24th) |
| **मुद्रा** | Euro (`EUR`) |
| **ई क्षेत्र** | CET (UTC+1) |
|  - वर्खा (DST) | CEST (UTC+2) |
| **इन्टरनेट TLD** | .sm |
| **कलिंग कोड** | `++378` |
| Sources:  |

**सान मरिनो** छगू इतालीया एन्क्लाभ देय् ख। थ्व देय्‌या जनसंख्या ३०,००० दु।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ

* इताली
# जुलाई १७

थ्व दिं ग्रेगोरियन पात्रोयागु दिं खः। थ्व दिं खुनु जुगु ऐतिहासिक घटनातः थु कथं दु:

## मू घटनातः

### न्हापा न्हापा

### १९औं शताब्दी

### २०औं शताब्दी

### २१औं शताब्दी

|  |
| --- |
|  |
| **दंयागु ला व दिंत:** |
| ज्यानुवरी | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| फेब्रुवरी | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ (२९) (३०)  |
| मार्च | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| अप्रिल | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० |
| मे | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| जुन | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० |
| जुलाई | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| अगस्ट | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| सेप्टेम्बर | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० |
| अक्टोबर | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
| नोभेम्बर | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० |
| डिसेम्बर     | १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९ २० २१ २२ २३ २४ २५ २६ २७ २८ २९ ३० ३१ |
# शाङ्ग राजवंश

चीनया शाङ्ग राजवंशया शासन क्षेत्र (म्हासु रंग)
शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया किपालिपि - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।
**शाङ्ग राजवंश** (चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty) प्राचीन चीनय् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य ह्वाङ्ग हो (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश शिया राजवंशया राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् झोऊ राजवंश सत्ताय् वल। चीनया हेनान प्रान्तया सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व कँय्, हरिताश्म (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।

## चिनिया किपालिपिया च्वखँ

थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व काबल्याया कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।

## स्वयादिसँ

* चीनया राजवंश
* शिया राजवंश
* झोऊ राजवंश

## लिधंसा
# सन् ७०६

The Great Mosque of Damascus
**७०६** ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु साधारण दँ खः।

## झाकातः

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर

## मस्युगु तिथियागु झाका

## बुगु

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर

## मदुगु

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर
# सन् ८९२

Emir Isma'il ibn Ahmad
**८९२** ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु लीप दँ खः।

## झाकातः

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर

## मस्युगु तिथियागु झाका

## बुगु

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर

## मदुगु

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर
# न्हसिक्वाः

लेना न्हसिक्वाः रुस
अमेजन खुसिया न्हसिक्वाः
नाइल न्हसिक्वाःया नासां काःगु किपा
**न्हसिक्वाः** (Delta) धइगु खुसि समुद्र, पुखू वा मेगु शान्त जलशय् स्वाइबलय् थःनाप हःगु ध्याचः, फि, चा (Silt/Sediment) मुनाः दयेकीगु चकं बँ खः। थुकिया आकार आपालं ग्रीक आखः 'डेल्टा' बाय् स्वकुं जुइ, गुकिं यानाः थुकियात अंग्रेजीइ 'डेल्टा' धाइ।

## उत्पत्ति व भौगोलिक प्रक्रिया

न्हसिक्वाः दयेकीगु मू अवस्थात थ्व खः:

1. **गति म्हो जुइगु:** खुसि समुद्रय् स्वाइबलय् खुसिया बाहाःया गति (Velocity) याकनं हे म्हो जुइ।
2. **निक्षेपण (Deposition):** गति म्हो जूगुलिं खुसिं हःगु चा, फि, ध्याचः व ल्वहँया कुचा खुसिया न्ह्यःने हे मुनि।
3. **वितरिका (Distributaries):** मुंवःगु चाया धी (Deposits) पाखें खुसि छगू हे बाहाः मजुसें यक्व चिधं- बाहाः (Distributaries) य् बायाः समुद्रय् दुहाँ वनी।

## न्हसिक्वाःया प्रकार

पदार्थ व आकारकथं न्हसिक्वाःत थथे बाये फइ:

* **धनुषाकार(Arcuate Delta):** थुकिया आकार बला थें च्वं। (दसु: नाइल खुसिया न्हसिक्वाः)
* **झंगः पालि थें च्वंगु (Bird's-foot Delta):** खुसिया बाहाःत प्यखें वंसें झंगःया तुति थें च्वनी। (दसु: मिसिसिपी न्हसिक्वाः)
* **वा थें च्वंगु (Cuspate Delta):** तच्वःगु कुं दूगु न्हसिका।

## आर्थिक व पर्यावरणीय महत्त्व

* **अत्यधिक उर्वरता:** न्हसिक्वाःया चा तसकल हे उर्बर जुइ। बुँज्याया निंतिं थ्व हलिंया दकलय् बांलाःगु थाय् खः।
* **जैविक विविधता:** न्हसिक्वाः क्षेत्रय् लः व बँ स्वाइगु जूगुलिं थन म्यानग्रोभ (Mangrove) सिमापुचः व थी-थी जलचर प्राणीत च्वनि।
* **सहर विकास:** व्यापारिक सुबिधा व उत्पादकत्वं यानाः तःधंगु सहरत न्हसिक्वाः क्षेत्रय् लाः। (दसु: कोलकाता, कायरो, न्यु अर्लिन्स)

## चुनौती

* **बाः (Flood):** समुद्री सतह थहां वइबलय् व खुसिइ बाः वइबलय् थ्व क्षेत्र याकनं क्वबायेफु।
* **तटीय क्षय:** बाँध (Dam) दयेकेबलय् खुसिया लं पनिगु जुइ, गुकिं यानाः न्हसिक्वाः बिस्तारं म्हो जुया वनेफु।

## ब्वनादिसँ

* Bhattacharya, J. P. (2006). *Deltaic Facies*.
* National Geographic - Earth Science: Deltas.

## लिधंसा
# ताओवाद

The birthplaces of notable Chinese philosophers from the Hundred Schools of Thought
*Bagua* diagram from Zhao Huiqian's (趙撝謙) *Liushu benyi* (六書本義, c. 1370s).
Sima Chengzhen
**ताओवादी दर्शन** वा **ताओवाद** (चिनिया भासय्: 道家; पिन्यिन: Dàojiā, अर्थ. 'ताओया विद्यालय') वा ताओलोजी चीनय् उत्पत्ति जूगु छगू प्रचलित परम्परा व विचाः खः। थ्व दर्शनय् 'दाओ (Dao)' नाप सुमधुर स्वापू तसें म्वायेगु विचाः कनातःगु दु। दाओ धइगु छगू रहस्यमय व गहन सिद्धान्त खः। थ्व विचाः कथं दाओ हे हे सम्पूर्ण ब्रह्माण्डया उत्पत्ति, प्रवृति व मूल तत्व ख।

ताओवादी विचारया शुरुवाती चरण निसें हे थ्व दर्शनया थीथी परस्पर उप-दर्शन खंगु दु। नापं, थ्व दर्शन कन्फ्यूशियसवाद व बुद्ध धर्म थेंज्याःगु मेमेगु दार्शनिक परम्परापाखें प्रभावित जूगु व परस्पर सम्बाद याःगु खँ खनेदु। ताओवाद कन्फ्यूशियस स्वया शारीरिक तथा आध्यात्मिक विकासया निंतिं ज्या यायेगु कुतः व राजनीतिक संगठनयात कम ध्यान बिइगु परम्पराया कारणं पा। थ्व दर्शनया इतिहासय्, ताओवादी दर्शनया केन्द्रय् दूगु छुं विचाःत थ्व कथं दु: वुवेइ ("प्रयन्त यायेम्वाःगु कार्य effortless action"), झिरान (अर्थ. 'स्वयं-सा' वा "प्राकृतिक यथार्थता वा natural authenticity"), कि ("आत्मा") वुउ ("non-being वा मदूगु अवस्था"), वुजि" ('गैह्र-द्वैध non-duality"), ताइजी ("ध्रुवीत्त्व वा polarity") व यिनयाङ्ग (अर्थ तेल्लाः व ख्युं); बिआन्हुआ (परिवर्तन); फान (fǎn वा "विपरिणम वा reversal"), तथा ध्यान वा मेमेगु आध्यात्मिक अभ्यासपाखें व्यक्तिगत विकास ।

विज्ञतेसं "ताओवादी दर्शन" व 'ताओवादी धर्म'यात अलग यायेगु कुतः याःसां थथे विभाजन थ्व परम्पराय् खनेमदु। ताओवादी ग्रन्थ, साहित्य व ताओवादय् विश्वास यानाच्वंपिं पुजारीतय्सं "धर्म" लिसे 'दर्शन'यात बायेगु ज्या याःगु मदु। विशेष यानाः अध्यात्म व नीति सम्बन्धित विचारत धर्म व दर्शन नापं वंगु खनेदु [2]।

थ्व वैचारिक परम्पराया मू ग्रन्थय् दाओदेजिङ्ग व झुआङ्गजी ला। हान राजवंशया समयय् थ्व नितां ग्रन्थ स्वाना थ्व स्वागू ग्रन्थयात दाओजिया धकाः म्हसीकल। आइ चिङ्ग ग्रन्थयात कालान्तरय् वाङ्ग बि थेंन्याःपिं विद्वानतय्सं दाओजियाय् समाहित यात।[1] नापं ताओवादी ग्रन्थ दाओजाङ्ग(Dàozàng)य् करिब १,४०० मेमेगु ग्रन्थ मुंकातःगु दु।

## स्वयादिसँ

* सच्छि विचाः
* ताओ धर्म
# युआन राजवंश

Kublai Khan
Empire of the Great Khan ("*Catayo*" for Cathay

大元Great Yuan**|
Sinicized nomadic empire Conquest Dynasty in China |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  ←  | **1271 – 1368** |  →
 |

 |
|  |
| Location of Yuan dynastyYuan dynasty in 1294 |
| **राजधानी** | Khanbaliq (Beijing) 39°54′N 116°23′ |
| **भाषा(तः)** | Chinese Mongolian |
| **धर्म** | Buddhism - Chinese and Tibetan Taoism Confucianism Chinese folk religion Tengriism Christianity Islam |
| **Government** | *Value specified for "government\_type" does not comply* |
| **Emperor** |  |
|  - 1260–1294 | Kublai Khan |
|  - 1333–1370 (Cont.) | Ukhaatu Khan |
| **Historical era** | Postclassical Era |
|  - Genghis Khan founds Mongol Empire | Spring, 1206 |
|  - Formal proclamation of the Yuan dynasty | 18 December 1271 |
|  - Battle of Xiangyang | 1268-1273 |
|  - Conquest of Southern Song | 4 February 1276 |
|  - Battle of Yamen | 19 March 1279 |
|  - Fall of Khanbaliq | 14 September |
|  - Formation of Northern Yuan dynasty | 1368-1388 |
| **क्षेत्रफल** |
|  - 1310 | १४,०००,००० km2 ५,४०५,४३० sq mi |
| **जनसंख्या** |
|  - 1290 est. | ७७,०००,०००  |
|  - 1293 est. | ७९,८१६,०००  |
|  - 1330 est. | ८३,८७३,०००  |
|  - 1350 est. | ८७,१४७,०००  |
| **मुद्रा** | Predominantly Paper Currency (Chao), with a small amount of Chinese cash in use |
| **थौंयागु इले** | Template:Country data Myanmar  China   Hong Kong  Template:Country data Macau  India  North Korea  South Korea Template:Country data Laos  Mongolia  Russia |

मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ।

## स्वयादिसँ

* चीन
# सन् ६०८

The Column of Phocas
**६०८** ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु लीप दँ खः।

## झाकातः

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर

## मस्युगु तिथियागु झाका

## बुगु

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर

## मदुगु

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर
# हक्का भाषा

ताइवानय् हक्का भाय्
"I speak Hakka. Hakka-language-friendly environment."
(𠊎講客。客語友善環境, Ngài kong Hak. Hak-ngî yû-san fàn-kín)
हक्का हानजी

| हक्का |
| --- |
| 客家話/客家话 |
| Hak-kâ-fa/Hak-kâ-va (*Hakka/Kejia*) written in Chinese characters |
| मू भाषी जनसंख्या | चीन, थाइल्यान्द, मलेसिया, ताइवान, जापान, सिंगापोर, इन्दोनेसिया, मरिसस, सुरिनाम, दक्षिण अफ्रिका, भारत a |
| Region | in चीन: पूर्वी गुआंग्दोंग प्रान्त; व नापंया फुजियान व जियांग्शी प्रान्त |
| जाति | हक्का जाति (हान चिनिया) |
| Native speakers |  |
| भाषा परिवार | चीन-सँदेय् भाषा परिवार
* Sinitic
	+ Chinese
		- Gan–Hakka
			* **हक्का**
 |
| भाषा कोड |
| ISO 639-3 | hak |
| Glottolog | hakk1236 |
|  |

**हक्का भाषा** छगू चिनिया भाषा ख। थ्व भासा दक्षिणपूर्वी चीनय् व चीनं मेमेगु थासय् थ्यंगू हक्का जाति (दसु अमेरिका, अस्त्रेलिया, ब्रिटेन, मलेसिया आदि) थ्यंगु थासय् नं ल्हाइगु या। मन्दारिन, मिन, यु, शियांग आदि नापं मू चिनिया भासिक कचाय् छगू ख।

## वर्गीकरण

थ्व छगू चिनिया भाय् ख। थ्व भाय्‌यात हक्का चिनिया नं धाइगु या।

## ल्हाइगु थाय्

हक्का भाषा भाषा ल्हाइगु मू थाय् चीन ख। थाय् भाय् पूर्वी गुआंग्दोंग क्षेत्रय् ल्हाइगु या।

## साहित्य

हक्का भाषा भाषाया साहित्य

## भाषाया खँग्वःया दसु

## स्वयादिसँ

* भाषा
* साहित्य

## लिधँसा
# याङ्जे खुसि

The "Great River" (大江) with its entrance to the East China Sea
Afternoon in the jagged mountains rising from the Yangtze River gorge
A map of the Warring States

|  |
| --- |
| याङ्जे खुसि (*长江*) |
| Chang Jiang, Yangzi |
|  Dusk on the Yangtze River  Dusk on the Yangtze River  |
| Country | China |
|  |
| **Tributaries** |
|  - left | Yalong, Min, Tuo, Jialing, Han |
|  - right | Wu, Yuan, Zi, Xiang, Gan, Huangpu |
| Cities | Yibin, Luzhou, Chongqing, Wanzhou, Yichang, Jingzhou, Yueyang, Wuhan, Jiujiang, Anqing, Tongling, Wuhu, Nanjing, Zhenjiang, Nantong, Shanghai |
|  |
|  |
| Source | Geladaindong Peak |
|  - location | Tanggula Mountains, Qinghai |
|  - elevation | ५,०४२ m (१६,५४२ ft) |
|  - coordinates | ﻿ / ﻿ |
| Mouth | East China Sea |
|  - location | Shanghai, and Jiangsu |
|  - coordinates | ﻿ / ﻿ |
|  |
| Length | ६,३०० km (३,९१५ mi)  |
| Basin | १,८०८,५०० km² (६९८,२६६ sq mi)  |
| Discharge |  |
|  - average | ३०,१६६ m³/s (१,०६५,३०२ cu ft/s)  |
|  - max | ११०,००० m³/s (३,८८४,६१३ cu ft/s)  |
|  - min | २,००० m³/s (७०,६२९ cu ft/s) |
|  |
|

 The course of the Yangtze River through China

 |

| Chang Jiang |
| --- |
| **Lua error in Module:Infobox\_multi-lingual\_name at line 136: attempt to call field '\_xlit' (a nil value).** |

**याङ्जे खुसियाङत्से** वा **याङजी** (सरलीकृत चिनियाँ लिपि: 长江; परम्परागत चिनियाँ लिपि: 長江; पिनिन: Cháng Jiāng चाङ जियाङ; अर्थ. 'ताःहाकःगु खुसि') युरेसियाया दकलय् ताःहाकःगु खुसि ख व हलिमय् स्वंगुगु दकलय् ताःहाकःगु खुसि ख। थ्व खुसि सँदेय् पठारया ताङगुला पर्वतया जारी पर्वतं न्ह्यथना सामान्यतया पूर्वी दिशाय् ६,३०० किमि (३,९१५ माइल) जुसें पूर्वी चीन सागरय् थ्यनि। बाहावनिगु लःया मात्रा ल्याखं थ्व हलिमय् न्यागूगु दकलय् तःधंगु प्राथमिक खुसि ख। थुकिया ड्रेनेज बेसिन चीनया भूभागया न्याब्वया छब्व भूभागय् दयाच्वंगु दु। थ्व खुसिया बेसिन क्षेत्रय् चीनया करिब छगू तिहाई जनसंख्या च्वनि।

चीनया इतिहास, तजिलजि व अर्थतन्त्रय् याङत्सेया मू भूमिका दु। द्वलंद्वः दँ न्ह्यःनिसें थ्व खुसियात लः, सिँचाइ, सरसफाइ, यातायात, उद्योग, सीमाना, व युद्धया निंतिं छ्यलाबुलाय् हःगु दु। याङत्से डेल्टां चीनया जीडीपीया २०% तक्क उत्पादन याइ व याङत्सेया थ्री गर्जेज ड्याम हलिमय् दकलय् तःधंगु जलविद्युत केन्द्र ख। सन् २०१४या मध्यय् चीन सरकारं खुसिया सिथय् न्हुगु आर्थिक बेल्ट दयेकेगु निंतिं रेल, सतक व विमानस्थल दूगु बहुस्तरीय यातायात नेटवर्क दयेकेगु घोषणा यात।

## लिधंसा

## स्वयादिसँ

* चीन
# चु युआन

**चु युआन** (Qu Yuan; ३४०–२७८ इपू) प्राचीन चीनया 'झुगो' (Warring States period) ईया छम्ह महान् देशभक्त चिनाखँमि व राजनीतिज्ञ खः। वय्‌कःयात चिनियाँ साहित्यया 'कवि शिरोमणि' व दक्षिण चिनियाँ रोमान्टिक साहित्यया प्रवर्तकया कथं हनिगु या। वय्‌कःया जीवन व मृत्यु नाप 'ड्रागन बोट फेस्टिभल' (Dragon Boat Festival) या तःधंगु स्वापू दु।

## ऐतिहासिक व राजनीतिक पृष्ठभूमि

चु युआन 'चु' (Chu) राज्यया छम्ह उच्च ओहोदाया मन्त्री खः।

* **देशभक्ति:** वय्‌कलं 'चिन' (Qin) राज्यया तच्वयावःगु शक्ति विरुद्ध थःगु राज्ययात सतर्क यायेगु कुतः यानादिल।
* **निर्वासन (Exile):** लाय्कू षड्यन्त्र व मेमेगु मन्त्रीतयगु विरोधया कारणं जुजुं वय्‌कःयात राज्यं पितिनाछ्वत (निर्वासन)। थ्व हे निर्वासनया ईलय् वय्‌कलं थःगु दकलय् बांलाःगु चिनाखँ च्वयादिल।

## साहित्यिक योगदान

चु युआनया चिनाखँ 'चु सी' (Chuci) वा 'चुया म्ये' धकाः म्हसीकी।

1. **ली साओ (Li Sao):** थ्व वय्‌कःया दकलय् प्रसिद्ध महाकाव्य खः, गुकिया अर्थ 'दुःख विसर्जन' (Encountering Sorrow) खः। थुकी वय्‌कलं थःगु देशभक्ति, नैतिकता, व राजनीतिक निराशायात कलात्मक ढङ्गं क्यनादीगु दु।
2. **तिआन वेन (Tian Wen):** 'ब्रह्माण्डया न्ह्यसः' धकाः म्हसीकीगु थ्व च्वसुइ वय्‌कलं आकाश, पृथ्वी, व इतिहास सम्बन्धी १७० स्वया अप्वः न्ह्यसःत न्यनादीगु दु।

## ड्रागन बोट फेस्टिभल (Duanwu Festival)

चु युआनया मृत्यु नाप स्वापू दूगु छगू मार्मिक बाखं दु:

* **मृत्यु:** थःगु प्रिय राज्य 'चु' शत्रु राज्यं कब्जा याःगु खँ न्यनेवं वय्‌कः तसकल हे मछिं जुयाः 'मिलुओ' (Miluo) खुसिइ तिंन्हुयाः आत्मदाह यानादिल।
* **बचावटया कुतः:** स्थानीय मनूतय्सं वय्‌कःयात लखं पित हयेत खुसिइ नाउचा न्ह्याकल। न्यातय्सं वय्‌कःया आत्माया शान्तिया निंतिं 'जोङ्जी' (Zongzi) धाःगु नसा वांछ्वयेगु चलन न्ह्यथन।
* **परम्परा:** थ्व हे घटनाया लुमन्तिइ न्हिथं दँय्-दँय् 'ड्रागन बोट' कासा म्हितेगु व जोङ्जी नयेगु चलन न्ह्याकल।

## सांस्कृतिक प्रभाव

चु युआनया आदर्शवाद व चिनाखँ हान चिनियाँ सभ्यताया साहित्यिक जगतय् अमिट छाप लाकातःगु दु। वाङ सिझी थेंज्याःगु लिपाया ईया लिपिकारतय्सं नं चु युआनया विचाःयात थःगु कलाय् उधृत याःगु दु।

## लिधंसा

* Schneider, Laurence A. (1980). *A Madman of Ch'u: The Chinese Myth of Loyalty and Dissent*.
* Hawkes, David (1959). *Ch'u Tz'u: The Songs of the South*.
# इ॰ पू॰ ७२०

**इ॰ पू॰ ७२०** ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु दँ खः।

## झाकातः

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर

## मस्युगु तिथियागु झाका

## बुगु

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर

## मदुगु

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर
# इ॰ पू॰ ३१४

**इ॰ पू॰ ३१४** ग्रेगोरियन पात्रो यागु छगु दँ खः।

## झाकातः

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर

## मस्युगु तिथियागु झाका

## बुगु

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर

## मदुगु

### ज्यानुवरी-मार्च

### अप्रिल-जुन

### जुलाई-सेप्टेम्बर

### अक्टोबर-डिसेम्बर
# लाओजी

Carving of Laozi at Ping Sien Si Temple in Perak

Laozi
 老子| बूगु | Zhou Dynasty |
| मदूगु | Zhou Dynasty |
| कालखण्ड | प्राचीन दार्शनिक |
| क्षेत्र | पश्चिम एसिया |
| विचारधारा | ताओ धर्म |
| नांजागु विचाः | वु वेइ |

**लाओजी** चिनिया धर्म ताओ धर्मया प्रवर्तक ख। वय्‌कःया धर्मय् प्रकृतिवादयात विशेष महत्त्व बियातःगु दु। जीवनया अन्तय् वय्‌कः जंगलय् झाःगु धइगु कथन दु। बुद्ध धर्मया गौतम बुद्ध, कन्फ्युसियस धर्मया कन फुत्सु नापं वय्‌कः चिनिया धर्मया मू स्वम्ह मनुइ छम्ह ख। वय्कःया जन्म कुरेनली, लिक्सियाङ, कु काउन्टी , छु राज्य, पूर्वी झोउ राजवंशय् जूगु ख। थ्व थाय् न्हापा चेन राज्यया भाग ख धाःसा आः लुयी काउन्टी, हेनान प्रान्तय् ला। वय्कलं शाङ रोङया अधीनय् अध्ययन यानादिल। पूर्वी झोउ राजवंशया वसन्त व शरद ऋतुया ईलय् वय्कलं झुक्सियाशी (कोषया रक्षक)या ज्या यानादिल। वय्कः चीनया वसन्त व शरद ऋतुया ईलय् छम्ह दार्शनिक जुयादिल, व वय्कः ग्वाङयाङ पर्वत, जिङताइइ एकान्तय् च्वनादिल। वय्कःया दर्शनया कृतियात "ताओ ते चिङ"या नामं व्यापक रुपं म्हसीकिगु या, गुगु ताओ धर्म व ताओवादया मू ग्रन्थय् छगू ख।

लाओजीया दर्शनयात लिपा झुआङजी, याङ झु, लि युकौ आदि मनुतेसं लिपा विकास यात व लिपाया पुस्तां वय्कःयात ताओवादी दर्शनया संस्थापकया रुपय् कायेगु यात। "रेकर्ड्स अफ द ग्रान्ड हिस्टोरियन: बायोग्राफीज अफ लाओजी एण्ड हान फेइ"य् कन्फ्युसियसं लाओजीयात शिष्टाचारया विषयया बारेय् न्यंगु अभिलेख दु। लाओजीं गैर-क्रिया (non-action) , मनु व प्रकृतिया एकता , व शान्ति व गैर-क्रियाया शासकीय दर्शनया वकालत यात। वय्कः व झुआङजी निम्हं ताओ धर्मया महत्त्वपूर्ण व्यक्ति ख, व वय्कःपिन्त सामूहिक रुपं " लाओ झुआङ "या नामं म्हसीकिगु या।

## परिवार

* अबु: लि जिङ्ग (झोउया जुजु डिंगया अधीनय् इम्पेरियल सेन्सरया रुपय् ज्या याम्ह)।
* मां: छु धाःगु थाय्या मूलवासी यिशोउ कुलयाम्ह
* सन्तान
	+ लि जोंग : लाओजीया काय् ।
	+ लि झु : लि जोङया काय्, लाओजीया छेय्।
	+ लि गोंग : लि झुया काय्।
	+ लि जिया : लि गोंगया वंशज, हानया सम्राट जिओवेनया अधीनय् सेवा यानादिम्ह।
	+ लि जिए : लि जियाया काय्, वय्कः जिओसीया जुजु आङया ग्रान्ड ट्युटर जुयादिल, व चीइ च्वनादिल।

## स्वयादिसँ

* ताओ धर्म
* ताओ-ते-चिङ
# विद्रोह

The storming of the Bastille
**विद्रोह** धइगु थःगु सरकार विरुद्ध प्रतिरोध याइगु व संगठित जुइगु ज्या खः । **विद्रोही** धयागु विद्रोहय् संलग्न जुइम्ह मनू खः । **विद्रोही पुचः** धइगु छगू थन्याःगु विद्रोहीतेगु सचेत समन्वयात्मक पुचः खः गुकिं छगू मुक्कं राज्य वा छगू राज्यया छगू भागय् राजनीतिक नियन्त्रण कायेत स्वइ। विद्रोह प्रायः राजनीतिक, धार्मिक वा सामाजिक गुनासोया कारणं जुइ गुकिलिं छगू अनुभूत असमानता वा सिमान्तकरणं उत्पन्न जुइ। *विद्रोह* या अंग्रेजी खँग्वः रिबेलियन ख। थ्व खँग्वः ल्याटिन *re* व *bellum*, निसें वःगु ख व लकियन दर्शनय् अन्यायपूर्ण सरकारयात क्वथलेगु जनताया जिम्मेवारीयात संकेत याइ।

## वर्गिकरण

 फ्रान्सेली क्रान्तिया इलय् १४ जुलाइ १७८९ खुन्हु बास्टिलया धावा
 ग्रीक स्वतन्त्रता युद्ध, (१८२१–३०), ओटोमन साम्राज्य दुने ग्रीकतेगु विद्रोह, छगू संघर्ष गुकिया लिच्वः कथं स्वतन्त्र ग्रीसया पलिस्था जुल।
**विप्लव वा दनेज्या (Uprisings)** विद्रोहया छगू प्रकार ख गुकिलि प्रतिरोध याइगु व छुं अधिकार, कानून वा नीतिया विरुद्ध संगठित रुपय् प्रत्यक्ष कारवाही याइ।

**राजद्रोह (insurrection)** धयागु सरकार हिलेत जुइगु विद्रोह खः। यदि छुं सरकारं विद्रोहीतय्त युद्धरत शक्ति धकाः मान्यता मबिल धाःसा उपिं राजद्रोही विद्रोह जुइ । तःधंगु द्वन्द्वय् थन्याःपिं विद्रोहीतय्सं थःगु सरकारया स्थापना यायेगु गुकियात दयाच्वंगु सरकारं मान्यता मबी फु। अथे जूगु युद्धरत अवस्थायात गृहयुद्ध धाइ।

**नागरिक प्रतिरोध** आन्दोलनं प्रायः सरकार वा राष्ट्रप्रमुखया पतन यायेगु लक्ष्य जुइ। थुकियात छुं अवस्थाय् विद्रोहया छगू रुपया रुपय् कायेछिं। आपालं नागरिक प्रतिरोध अभियानय् विपक्षी आन्दोलित खलकं थःत अहिंसक जक मखु, गैरकानूनी सरकारया विरुद्ध थःगु देय्या संवैधानिक व्यवस्थायात कायम यानाच्वंगु कथं नं दाबी यायेफै। दसुया निंतिं यदि सत्ताय् दयाच्वंगु खलकं चुनावय् थःगु पराजय स्वीकार मयासा अथे जुइ फु।  थुकथं जुइगु *विद्रोहं* न्ह्याबलें कानूनया शासन व संवैधानिकतावादया रक्षा यायेगु निंतिं ज्या यायेगु मजुइ नं फु।

थुकिया विपरीत छगू सरकारयात सत्ताच्युत यायेगु कुतः, व छगू सीमित पुचःया मनूतय्सं थःगु पुचःया सत्ता स्थापना याइगु ज्यायात तख्तापलट (coup d’état) धाइ।

यदि समाजया विद्यमान व्यवस्था, गथेकि सरकार वा उकिया स्वरुप हिलेगु खःसा, थुकियात अप्वः धइथें क्रान्ति धाइ ।

## लिधंसा

Cite error: `<ref>` tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding `<references group="lower-alpha"/>` tag was found.