# हेरा

Main diamond producing countries
Theoretically predicted phase diagram

| हेरा |
| --- |
|  छगू स्क्याटरिङ चाकःलाःगु-ब्रिलियन्ट कट हेरां यक्व रिफ्लेक्टिङ फसेट क्यनि। |
| साधारण |
| Category | नेटिभ खनिज |
| Chemical formula | C |
| म्हसीकिगु |
| मोलेक्युलर भार | 12.01 u |
| रङ्ग | Typically yellow, brown or gray to colorless. Less often in blue, green, black, translucent white, pink, violet, orange, purple and red. |
| क्रिस्टल ह्याबिट | अक्टाहेड्रल |
| क्रिस्टल व्यवस्था | आइसोमेट्रिक-हेक्साक्टाहेड्रल (क्युबिक) |
| क्लिभेज | १११ (perfect in four directions) |
| Fracture | कङ्कोइडल - स्वाने थें |
| Mohs Scale hardness | १० |
| Luster | एडमन्टिन |
| पलिश लस्चर | एडमन्टिन |
| रिफ्र्याक्टरी इन्डेक्स | 2.4175–2.4178 |
| Optical Properties | Singly Refractive |
| Birefringence | मदुगु |
| Dispersion | .044 |
| Pleochroism | मदुगु |
| फ्लुरोस्सेन्स | रङ्गहीन निसें म्हासुगु पत्थर - inert to strong in long wave, and typically blue. Weaker in short wave. |
| Absorption spectra | In pale yellow stones a 415.5 nm line is typical. Irradiated and annealed diamonds often show a line around 594 nm when cooled to low temperatures. |
| Streak | तुयुगु |
| स्पेसिफिक ग्र्याभिटी | 3.52 (+/- .01) |
| घनत्त्व | 3.5-3.53 g/cm³ |
| Diaphaneity | ट्रान्स्प्यारेन्ट निसें सबट्रान्सप्यारेन्ट निसें ट्रान्सलुसेन्ट |

**हेरा** कार्बोनया छगू एलोट्रोप खः। थुकिलि कार्बोनयागु सकल प्येंगु भ्यालेन्ट एलेक्ट्रोन को-भ्यालेन्ट बन्ड देका च्वनि। थन्यागु बोन्डंयाना थुकिया स्वरूप आइसोमेट्रिक-हेक्सोक्टाहेड्रल क्रिस्टल ल्याटिस जुइ। थुकिया कडापना व तच्वःगु जःया डिस्पर्सनं याना थुकियात औद्योगिक व तिसाय् छ्येलिगु या। हेरा प्रकृतिइ दैगु दक्ले कडा खनिज ख। साधारण हेरायात तच्वःगु प्रेसर व तच्वःगु तापक्रमया कम्बिनेसन बिया टाइप-II हेरा देकेछिं। थन्यागु हेरा मेमेगु हेरा स्वया अप्व कडा जुइ व थुकियात हार्डनेस गजय् छ्येलि। आया ईले मात्र एग्रेगेटेड हेरा नानोरड (C60), अल्ट्राहार्ड फुलेराइट छ्येला देकातःगु वस्तु थ्व स्वया कडा जुगु पुष्टि जूगु दु।

हेराया भौतिक गुणया निंतिं हेरा विशेष कथं नांजाःगु वस्तु ख; हेरां भिंगु एब्रेसिभ देकी छायेधासा हेरायात मेगु हेरा, बोराजोन, अल्ट्राहार्ड फुलेराइट, र्हेनियम डाइबोराइड, वा एग्रेगेटेड हेरा न्यानोरड नं जक्क स्क्र्याच यायेफइ। थुकिया अर्थ थ्व नं खः कि हेरां पालिस बांलाक्क काइ व थःगु लस्चर तया तै। थ्यं-मथ्यं १३० मिलियन क्यारेट हेरा दें-दच्छिं खानिं लिकाइगु जुइ गुकिया सकल मू USD $९ अर्ब जुइ, नापं करीब 100,000 kg (220,000 lb) हेरा वार्षिक रुपय् देकिगु ज्या जुइ।

*हेरा* धाःगु खँग्वः संस्कृत खँग्वः *हिरा* नं वःगु ख। प्राचीन भारतय् थुकियात धार्मिक वस्तुया रुपय् दक्ले न्ह्यः छ्यलातःगु खने दु। अब्लेया ई निसें हे थुकियात जेमस्टोनया कथं छ्येलातःगु खने दु। थुकियात ज्याभःया कथं छ्य्‌लिगु व्यवस्था नं प्राचीनकाल निसें हे जूगु खने दु। १९गु शताब्दी निसें हेराया प्रसिद्धि अप्वया वल। थथे जुगुया मू कारण हेराया अप्वःगु सप्लाइ, बांलाःगु कटिङ व पलिशिङ प्रविधि, हलिम अर्थतन्त्रय् वृद्धि, व इनोभेटिभ व सफल विज्ञापन क्याम्पेन आदि ख। हेरायात साधारण कथं “प्यंगु C”इ जांचेयाइ : *क्या‍रेट*, *क्ल्यारिटी*, *कलर*, व *कट*।

हलिमया करिब ४९% हेरा मध्य व दक्षिणी अफ्रिकां उत्पादन जुइ। हेराया खनिजया तधंगु स्रोत क्यानाडा, भारत, रुस, ब्राजिल, व अस्ट्रेलियाय् नं खने दु। हेराया क्रिस्टल किम्बरलाइट व ल्याम्प्रोइट भोल्क्यानिक पाइन छ्येला पृथ्वीया गर्वं लिकाइ। पृथ्वीया गर्वय् तच्वःगु प्रेसर व तापक्रम दैगुलिं अन हेरा दयाच्वनि। प्राकृतिक हेराया माइनिङ व इनेज्या यक्व वादविवादयअ विषय ख दसुया कथं कन्फ्लिक्ट हेरा वा (*हि हेरा*) मीगु अफ्रिकी अर्धसैन्य पुचःतेत कायेछिं।

## वस्तुया गुण

*स्वया दिसं: हेराया क्रिस्टलोग्राफिक डिफेक्ट*
हेरा व ग्राफाइट कार्बोनया निगु एलोट्रप (संरचना पाःगु छगू हे तत्त्वया निगु शुद्ध प्रकार) ख।
हेरा छगू टेट्राहेड्रल कथं स्वाना च्वंगु कार्बोन अणुया ट्रान्सप्यारेन्ट क्रिस्टल ख। थ्व फेस सेन्टर्ड क्युबिक डायमण्ड ल्याटिसय् क्रिस्टलाइज जुइ। हेराया अद्वितीय भौतिक गुणं याना हेरातेत यक्व ज्याया निंतिं छ्येलिगु या। थुकिया भौतिक गुणय् दक्ले नांजागु गुण थुकिया तच्वगु कडापना, थुकिया तधंगु डिस्पर्सन इन्डेक्स, व सिक्क तच्वगु थर्मल कन्डक्टिभिटी (९०० – २३२० W/m K) आदि ला। १७०० °से (१९७३ के / ३५८३ °फ) स्वया च्वे, हेरा ग्राफाइटय् हिला वनि। प्राकृतिक हेराया घनत्त्व ३.१५ निसें ३.५३ ग्राम/सेमि³ दै, सिक्क शुद्ध हेराया घनत्त्व करिब ३.५२ g/cm³ दै।

## स्वयादिसँ

* नांजाःगु हेरातेगु धलः
* हेरा क्युबिक
* हेरा ड्रिलिङ
* खनिजतेगु धलः
* इमराल्ड
* रुबी
* सफायर

## नोट

## लिधँसा

* David, Joshua (September 2003). "The New Diamond Age". *Wired*, issue 11.09.
* De Beers Group. "De Beers Group". Retrieved March 14, 2005.
* Epstein, Edward Jay (February 1982). "Have You Ever Tried To Sell a Diamond?" (subscription required). *The Atlantic Monthly*.
* Epstein, Edward Jay (1982). "THE DIAMOND INVENTION" (Complete book, includes "Chapter 20: Have you ever tried to sell a diamond?" )
* Chaim Evevn-Zohar (2007). "From Mine to Mistress - Corporate Strategies and Government Policies in the International Diamond Industry" (Second edition of the book on the world diamond industry) Mining Journal Press.
* Eppler, W.F. *Praktische Gemmologie*. Rühle-Diebner-Verlag, 1989
* Government of Gujarat (2004). "Vibrant Gujarat: Sector Profiles". Retrieved March 14, 2005.
* Kjarsgaard, B.A. and Levinson, A. A. (2002). Diamonds in Canada. *Gems & Gemology*, Vol. 38, No. 3, pp. 208–238.
* Kunz, George Frederick, *Curious Lore of Precious Stones*, Lippincott Co., 1913
* Pagel - Theisen, Verena. *Diamond Grading ABC: the Manual* Rubin & Son, Antwerp, Belgium, 2001. ISBN 3-9800434-6-0
* Streeter - *The Great Diamonds of the World* , London, George Bell & Sons, 1882
* Taylor, W.R., Lynton A.J. & Ridd, M., (1990) Nitrogen defect aggregation of some Australasian diamonds: Time-temperature constraints on the source regions of pipe and alluvial diamonds. *American Mineralogist*, 75, pp. 1290–1310.
* Tolkowsky, Marcel (1919). *Diamond Design: A Study of the Reflection and Refraction of Light in a Diamond.* London: E. & F.N. Spon, Ltd. (Web edition as edited by Jasper Paulsen, Seattle, 2001)
* Tyson, Peter (November 2000). "Diamonds in the Sky". Retrieved March 10, 2005.
* United Nations Department of Public Information (March 21, 2001). "Conflict Diamonds". Retrieved March 10, 2005.
* Weiner, K.L., Hochleitner, R., Weiss, S., Voelstadt H. *Diamant*, Lapis, München, 1994.
* Yarnell, Amanda (February 2, 2004). "The Many Facets of Man-Made Diamonds". *Chemical & Engineering News*, vol. 82, no. 5, pp 26–31.
* American Museum of Natural History. "The Nature of Diamonds". Retrieved October 21, 2005.
* Carnegie Institution."Very Large Diamonds Produced Very Fast". Retrieved November 1, 2005.
* Williams, Gardner, *The Diamond Mines of South Africa*, New York, B.F. Buck & Co., 1905
* World Diamond Council. "About The WDC". Retrieved November 19, 2006.
* Wise, Richard W. "Secrets Of The Gem Trade, The Connoisseur's Guide To Precious Gemstones". (2003) Brunswick House Press. Website of book: Secrets of the Gem Trade
* GIA "A Contribution to the Understanding of Blue Fluorescence on the Appearance of Diamonds". (2007) GIA

## पिनेया स्वापू

|  |  |
| --- | --- |
|  | Gemology and Jewelry दबु |

माला दिसं हेरा
विकिस्नरी, सितिंगु खंग्वसफूय्।

* Video: How a Diamond is Cut and Polished at Eurostar Diamonds International
* Diamond formation phase diagrams and geotherms
* Interactive structure of bulk diamond (Java applet)
* PBS Nature: Diamonds
* Smithsonian's Splendour of Diamonds exhibit
* Historical Diamond Books/References, 5000 pages Most of the books mentioned as references, found online here.
*

Template:कार्बोनया एलोट्रोप
Template:तिसा सामाग्री