# पश्चिम बंगाल

Coin of the King Shashanka
The Pala Empire

| पश्चिमबङ्ग পশ্চিমবঙ্গ |
| --- |
| —  **राज्य**  — |
|

|  |
| --- |
|  **Seal** |

 |
| Nickname(s): N.A. |
| भारतय् पश्चिमबङ्गया स्थानभारतय् पश्चिमबङ्गया स्थान |
| पश्चिमबङ्गया मानकिपापश्चिमबङ्गया मानकिपा |
| देश |  भारत |
| अञ्चल | पूर्व भारत |
| पलिस्था | १ नभेम्बर, १९५६ |
| राजधानी | कलकाता |
| बृहत्तम शहर बृहत्तम महानगर | कलकाता |
| जिल्ला | १९गु |
| **Government** |
|  - राज्यपाल | एम के नारायणन  |
|  - मुख्यमन्त्री | ममता बन्द्योपाध्याय |
|  - विधानसभा | छगू सदन (२९५ट क्षेत्र) |
| **Area** |
|  - Total | ८८,७५२ km2 (३४,२६७.३ sq mi) |
| Area rank | 13th |
| **Population** (2011) |
|  - Total | ९१,३४७,७३६ |
|  **- Rank** | 4th |
|  **- Density** | १,०२९.२/km2 (२,६६५.७/sq mi) |
| Time zone | भारतीय समय (UTC+०५:३०) |
| ISO 3166 code | IN-WB |
| मनु विकास परिसूचक |  ०.६२५ (मध्यम) |
| मनु विकास परिसूचक स्तर | १९तम (२००५) |
| साक्षरता | ७७.१% (16th) |
| सरकारी भाषा | बंगाली · अंग्रेजी |
| Website | wbgov.com |
| **^\ २९४ जन निर्बाचित, १ जन मनोनीत |

**पश्चिमबङ्ग** भारतया पूर्बाञ्चलया छगू राज्य ख। थ्व राज्य भारतया ४गु दक्ले अप्व जनसंख्या दूगु राज्य ख। पश्चिमबङ्ग भारतया जिडिपिया ३गु दक्ले अप्व अवदानकारी राज्य ख। थ्व राज्यया पूर्वय् बंगलादेश, उत्तरपूर्वय् आसाम, उत्तरय् भुटान व सिक्किम, उत्तरपश्च्मिय् नेपाः पश्चिमय् बिहार व झारखण्ड व दक्षिणपश्चिमय् उडिसा ला।

अधुनिक "पश्चिमबङ्ग" नामं परिचित भूखण्ड बिगत २ द्व दँ निसें थीथी राज्य व साम्राज्यया अन्तरगत दयाच्वनय। १७५७ सालय् पलाशीर युद्ध त्याना ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनी नं थ्व थासय् थःगु आधिपत्य बिस्तार यात। थ्व बिले कलकाता ब्रिटिश भारतया राजधानी जुवन। २०गु शताब्दीया प्रथमार्धय् बेङ्गल प्रेसिडेन्सि भारतया स्वाधीनता आन्दोलनया छगू मू थासय् परिणत जुल। १९४७ सालय् धर्मया आधारय् बङ्गालयात द्विखण्डित यान हिन्दुप्रधान पश्चिमबङ्ग भारतीय प्रजातन्त्रया छगू राज्यया रुपय् अधिभुक्त जुवन। थ्व धुंकाय दशकय् पश्चिमबङ्गया अर्थ-राजनैतिक ब्यबस्थायात मार्क्सबाद, नक्शलवाद व ट्रेड युनियन आन्दोलन मती बामपन्थी कार्यकलापं थःगु नियन्त्रणय् काल।

आया ईले पश्चिमबङ्गया अर्थतन्त्र बमला। थुकिया प्रधान कारण थ्व राज्यया राजनैतिक अस्थिरता, प्रशासनिक ब्यर्थता व भ्रान्त सरकारी नीति खनेदु। हड्ताल, म्हो मानब विकास परिसूचक,
स्बास्थ्यब्यबस्था व चिकित्साया बांमलागु अवस्था,
ब्यापक सामाजिक अस्थिरता, निम्न इन्फ्रास्ट्रक्चर ब्यबस्था, सर्बब्यापी दुर्नीति व राजनैतिक हानाहानि पश्चिमबङ्गया दीर्घदिंया समस्या जुयाच्वंगु दु। अर्थविदतयेगु विचारय् भारतया सिक्क म्हो उन्नति यानाच्वंगु राज्यय् थ्व छगू ख।

पश्चिमबङ्ग छगू कृषिनिर्भर राज्य ख। थ्व राज्य भारतया सकल क्षेत्रफलया २.७ प्रतिशत जक्क क्षेत्रफल दुसां थन भारतया ७.८ प्रतिशत मनुतयेसं बसोबास याइ। अतः, पश्चिमबङ्ग भारतया सर्वाधिक जनघनत्त्व दूगु राज्य ख। १९७७ साल निसें २०११ साल तक्क पश्चिमबङ्गय् भारतीय कम्युनिष्ट पार्टि (मार्क्सवादी) (सिपिआइ(एम)) नेतृत्त्वया बामफ्रन्ट सरकारय् प्रतिष्ठित जुयाच्वन। थ्व सरकार सकल हलिमया इतिहासय् दीर्घतम लोकतान्त्रिक पद्धतिय् निर्वाचित कम्युनिष्ट सरकार ख। वर्तमानय् बामफ्रन्टयात पराजित याना दक्षिणपन्थी दल तृणमूल कंग्रेस सरकारय् वःगु दु।

पश्चिमबङ्गय् निगु युनेस्को विश्व सम्पदा धलः स्मारक दु- दार्जिलिङ हिमालयन रेल व सुन्दरवन राष्ट्रिय उद्यान।

## पश्चिम बंगालया प्रशासनिक विभाग

पश्चिम बंगालया विभाग
पश्चिम बंगालया १९गु जिल्लायात स्वंगु विभागय् विभक्त यानातःगु दु। थ्व स्वंगु विभाग ख-

* प्रेसिडेन्सी विभाग
* बर्धमान विभाग
* जलपाइगुडि विभाग

विभाग कथंया जिल्ला थ्व कथं दु

| **प्रेसिडेन्सी विभाग** | **बर्धमान विभाग** | **जलपाइगुडि विभाग** |
| --- | --- | --- |
| * कोलकाता जिल्ला
* उत्तर २४ परगणा जिल्ला
* दक्षिण २४ परगणा जिल्ला
* हावडा जिल्ला
* नदीया जिल्ला
* मुर्शिदाबाद जिल्ला
 | * पुरुलिया जिल्ला
* बीरभूम जिल्ला
* बाँकुडा जिल्ला
* बर्धमान जिल्ला
* हुगली जिल्ला
* पूर्व मेदिनीपुर जिल्ला
* पश्चिम मेदिनीपुर जिल्ला
 | * कोचबिहार जिल्ला
* दार्जिलिङ जिल्ला
* जलपाइगुडी जिल्ला
* उत्तर दिनाजपुर जिल्ला
* दक्षिण दिनाजपुर जिल्ला
* मालदह जिल्ला
 |

## संस्कृति

थनया मू नसाय् मरिइ चमचम, पंटुआ, पीठा, रसगुल्ला, शौन्देश, लवंग लतिका, मुड़ी, झाल-मुड़ी, मोआ, नमकीनय् आलू फूलकोपीर दालना, आलू पोस्तो, आलुतुआ, आमेर चटनी, आमेर मिष्टी अचार, अनारसेर चटनी, बेगुन भाजा, माछेर झोल, चनार बारा, चनार दालना, चिंगड़ी पकोड़ा, चिंगड़ी माछेर कोफ्ता, छोलार दाल, गुरेर पायेश, खस्ता पोरोंठा, खिचुरी, कोराइशुतीर कोचुरी, कोझी थेंगाइ कोझाम्बु, कुचो आमेर अचार, माछेर कोचुरी, मेथी बैंगन, मिष्टी अचार, नार्कोल नाडु, पिस्ता संदेश, ताउक दाल, टमाटर चटनी आदि ला।

थनया मू प्याखँय् काठी, कीर्तन, गम्भीरा, जात्रा, ढाली, बाउल, मरसिया, रामवेश आदि ला।

## लिधंसा