Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# संस्कृत

*Rigveda* (padapatha
A 17th-century birch bark manuscript of Pāṇini's grammar treatise from Kashmir

| संस्कृत |
| --- |
| भाषा परिवार | इण्डोयोरोपियन् भाय् परिवार* इण्डोइरानियन् कच्चा
	+ इण्डोआर्यन् उप-कच्चा
		- **संस्कृत**
 |
| भाषा कोड |
| ISO 639-1 | sa |
| ISO 639-2 | san |
| ISO 639-3 | san |

**संस्कृत** । **संस्कृतम्** (IPA: [ˈsɐ̃skr̩tɐm] ( शृणु)) जगतयाउ अतिप्राचीन व समृद्ध शास्त्रीय भाषा ख। भारती, सुरभारती, अमरभारती, अमरवाणी, सुरवाणी, गीर्वाणवाणी, गीर्वाणी, देववाणी, देवभाषा, संस्कृतावाक्, दैवीवाक्, इत्यादि नामँ न प्रसिद्ध जु। थ्व भाय् इण्डोयोरोपियन् भाय् परिवारयागु इण्डोआर्यन् कचाय् ला:। थ्व भासय् हिन्दू धर्म, बुद्ध धर्म व जैन धर्मया यक्व धार्मिक ग्रन्थ च्वयातःगु दु।

संस्कृत भाषां च्वयात:गु लेख:-

सङ्गीतम् इत्येषा कला शब्दैः नादैः शक्त्या च सञ्चाल्यमाना सहजा क्रिया । भावः लयः मेलनं माधुर्यं च उत्तमसङ्गीतस्य मूलन्यासाः भवन्ति । सङ्गीतं मनसि उद्भूयमाना सहजा क्रिया । अतः केनापि नादेन विना अपि मनसि एव सङ्गीतस्य अनुभूतिं कर्तुं समर्थाः मानवाः । यदा एषा क्रिया शास्त्रीशैल्या वाद्यपरिकरैः विशेषकौशलेन प्रदर्शिता भवति तस्याः सङ्गीतकला इति व्यवहारः । सङ्गीतस्य मूलं वेदाः एव । ऋग्वेदादिषु मन्त्राः सस्वराः एव । सङ्गीतं तु स्वरेणनिबद्धम् एव । गानं तु मानवस्य भाषणम् इव स्वाभाविकं भवति । अतः मानवः कदारभ्य गातुम् आरब्धवान् इति निर्णयः दुस्साध्यः एव । किन्तु बहोः कालात् अनन्तरम् अस्य व्यवस्थितं रूपं प्राप्तम् अस्ति । यदा स्वरस्य लयस्य च व्यवस्थितं धारणं भवति तदा कलायाः प्रादुर्भावः भवति ।

## संस्कृत आख:

### मा आख:

| आख: | प् | आइ पि ए(IPA) | !) |
| --- | --- | --- | --- |
| अ | प | /ɐ/ or /ə/ |
| आ | पा | /ɑː/ ) |
| इ | पि | /i/ |
| ई | पी | /iː/ |
| उ | पु | /u/ |
| ऊ | पू | /uː/ |
| ऋ | पृ | /r̩/ |
| ॠ | पॄ | /r̩ː/ |
| ऌ | पॢ | /l̩/ |
| ॡ | पॣ | /l̩ː/ |
| ए | पे | /eː/ |
| ऐ | पै | /əi/ |
| ओ | पो | /oː/ |
| औ | पौ | /əu/ |

## संस्कृत ग्रन्थ व ग्रन्थकार

अभिषेक नाटक - भास

अभिज्ञान शाकुन्तलम् - कालिदास

अविमारक - भास

अर्थशास्त्र - चाणक्य

अष्टाध्यायी - पाणिनि

आर्यभटीयम् - आर्यभट

आर्या-सप्तशती - गोवर्धनाचार्य

उरुभंग - भास

ऋतुसंहार - कालिदास

कर्णभार - भास

कादम्बरी - वाणभट्ट

कामसूत्र - वात्स्यायन

काव्यप्रकाश - मम्मट

काव्यमीमांसा - राजशेखर

कालविलास - क्षेमेन्द्र

किरातार्जुनीयम् - भारवि

कुमारसंभव - कालिदास

बृहत्कथा - गुणाढ्य

चण्डीशतक - वाणभट्ट

चरक संहिता - चरक

चारुदत्त भास

चौरपंचाशिका - बिल्हण

दशकुमारचरितम् - दण्डी

दूतघटोत्कच - भास

दूतवाक्य - भास

न्यायसूत्र - गौतम

नाट्यशास्त्र - भरतमुनि

पञ्चरात्र - भास

प्रतिमानाटकम् भास

प्रतिज्ञायौगंधरायण - भास

बृहद्यात्रा - वाराहमिहिर

ब्रह्मस्फुटसिद्धान्त - ब्रह्मगुप्त

ब्रह्मसूत्र - बादरायण

बालचरित्र - भास

मध्यमव्यायोग भास

मनुस्मृति - मनु

महाभारत - वेद व्यास

मालविकाग्निमित्र - कालिदास

मुकुटतादितक - वाणभट्ट

मेघदूत - कालिदास

मृच्छकटिकम् - शूद्रक

मिमांसा - जैमिनी

योगयात्रा - वाराहमिहिर

योगसूत्र - पतंजलि

रघुवंश - कालिदास

रसरत्नसमुच्चय - वाग्भट्ठ

रसमञ्जरी - शालिनाथ

रसरत्नसमुच्चय - वाग्भट्ठ

राजतरंगिणी - कल्हण

रामायण - महर्षि वाल्मीकि

व्याकरणमहाभाष्य - पतंजलि

वाक्यपदीय - भर्तृहरि

विक्रमोर्वशीय - कालिदास

वैशेषिकसूत्रम् - कणाद

स्वप्नवासवदत्तम - भास

समय-मातृका - क्षेमेन्द्र

साहित्य दर्पण - विश्वनाथ कविराज

सांख्यसूत्र - कपिलमुनि

सिद्धान्त शिरोमणि -

हर्षचरित्र - वाणभट्ट

## स्वयादिसँ

* भाषा
# सिन्धु स्वनिगः लहना

[[Image:Mohenjo-daro.jpg|thumb|right|Ruins of Mohenjo-daro
[[Image:Harappan small figures.jpg|thumb|Miniature votive images or toys from Harappa

सिन्धय् मोहेन्जोदाडोय् हडप्पा संस्कृतिया अवशेष
**सिन्धु स्वनिगः सभ्यता**(३३००-१७०० ई.पू.) हलिमया प्राचीन खुसि स्वनिगः सभ्यताय् छगू मू सभ्यता ख। थ्व हडप्पा सभ्यता व सिन्धु-सरस्वती सभ्यताया नामं नं नांजा। थुकिया विकास सिन्धु व घघ्घर/हकडा (प्राचीन सरस्वती)या सिथय् जूगु ख। मोहनजोदाडो, कालीबङ्गा , चन्हुदाडो , रन्गपुर , लोथल , धोलावीरा , राखीगरी , दैमाबाद , सुत्कन्गेदोर, सुरकोतदा व हडप्पा थ्व सभ्यताया मू केन्द्र ख। भारतया ब्रिटिश राजय् जूगु उत्खननया आधारय् पुरातत्वविद व इतिहासकारतेगु अनुमान दु कि थ्व छगू सिक्क विकसित सभ्यता ख व थ्व नगर यक्व ईले पलिस्था व पतन जूगु दु।

## मू केन्द्र

सिन्धु स्वनिगः लहनाया छुं मू थाय् क्वसं बियातःगु दु

1. हडप्पा (पंजाब, पाकिस्तान)
2. मोहेनजोदाडो (सिन्ध, पाकिस्तानया लरकाना जिला)
3. लोथल (गुजरात)
4. कालीबङ्गा( राजस्थानया हनुमानगढ जिल्ला)
5. बनवाली (हरियाणाया फतेहाबाद जनपदय्)
6. आलमगीरपुर (उत्तर प्रदेशया मेरठ जिल्लाय्)
7. सूत कांगे डोर( पाकिस्तानया बलूचिस्तान प्रान्तय्)
8. कोट दीजी (सिन्ध, पाकिस्तान)
9. सुरकोटदा (गुजरातया कच्छ जिल्लाय्)
10. गनवेरीवाला (पाकिस्तान)

## स्वयादिसँ

* इतिहास
* भारत
# भरतनाट्यम्

भरतनाट्यम् हुलाप्याखँ
**भरतनाट्यम्** वा **चधिर अट्टम** मूलरूपं दक्षिण एसियाया शास्त्रीय नृत्य शैली ख। थ्व भरत मुनिया नाट्य शास्त्र (४०० ईपू)स आधारित हुलाप्याखँ ख। वर्तमान ईलय् थ्व नृत्य शैली मूलरूपय् मिसातेसं ल्हुइगु या। थ्व नृत्य शैलीया प्रेरणास्त्रोत्र चिदंबरमया प्राचीन देगलय् दूगु मूर्ति ख।

 भरतनाट्यमयात दकलय् प्राचीन नृत्यय् छगूया रुपय् काइगु या। थ्व नृत्ययात तमिळनाडुया देवदासीतेसं विकसित व प्रसारित याःगु ख। न्हापाया इलय् थ्व नृत्य देवदासीतेसं विकसित याःगुलिं थुकियात उचित सम्मान यानातःगु खनेमदु। २०गू सदीया शुरूइ ई. कृष्ण अय्यर व रुकमणि देवीया कुतलं थ्व नृत्य हानं स्थापित जुल। भरत नाट्यमय् निगु भाग दै। थुकियात साधारणतः २ अंशय् सम्पन्न याइ गुकिलि प्रथम नृत्य व द्वितीय अभिनय ख। नृत्य म्हया अंगं  उत्पन्न जुइ, गुकिलि रस, भाव व काल्पनिक अभिव्यक्ति दयाच्वनि।

भरतनाट्यम् प्याखनय् शारीरिक प्रक्रियायात को स्वंगु भागय् बायातःगु दु -: समभंग, अभंग, त्रिभंग। भरतनाट्यमय् नृत्य क्रम थ्व कथं जुइ- आलारिपु - थ्व अंशय् चिनाखँ(सोल्लू कुट्टू) दयाच्वनि गुकिया छन्दय् आवृति जुइ। तिश्र वा मिश्र छन्द तथा करताल व मृदंग नापं थ्व अंश अनुष्ठित जुइ, थुकियात नृत्यानुष्ठानया भूमिका धाइ।
जातीस्वरम् - थ्व अंश कला ज्ञानया परिचय बीगु अंश ख। थुकिलि नर्तकं थःगु कला ज्ञानया परिचय बी। थ्व अंशय् स्वर मालिका नाप राग रूप प्रदर्शित जुइ, गुकिलिं उच्च कला ब्वयेगु याइ।
शब्दम् - थ्व तृतीय अंश ख। सकल अंशय् थ्व अंश दकलय् आकर्षक अंश जुइ। शब्दय् अंशय् नाट्यभावतेगु वर्णन यायेगु जुइ। थुकिया निंतिं बहुविचित्र तथा लावण्यमय नृत्य क्यना नाट्यभावतेगु वर्णन यायेगु जुइ।
वर्णम् - थ्व अंशय् नृत्य कलाया थी-थी वर्ण ब्वयेगु जुइ। वर्णमय् भाव, ताल व राग स्वतां पिथनिगु ज्या जुइ। भरतनाट्यम् प्याखँया सकल अंशय् थ्व अंश भरतनाट्यमया दकलय्  थाकूगु अंश खः।
पदम् - थ्व अंशय् ७पू पंक्तियुक्त वन्दना जुइ। थ्व वन्दना संस्कृत, तेलुगु, तमिल भासय् जुइ। थ्व अंशय् नर्तकया अभिनय कौशलताया मू परिक्षा जुइ।
तिल्लाना - थ्व अंश भरतनाट्यमया अन्तिम अंश ख। थ्व अंशय् बहुविचित्र नृत्यनापं नारी सौन्दर्यया थी-थी लावण्य ब्वयेगु जुइ।

## अंग

थ्व प्याखँया स्वया मू अंग दु:

* **नाट्य:** थ्व अंगय् नृत्यया माध्यमं कलाकारं बाखँ कनि।
* **नृत:** थ्व अंगय् तालया प्रयोग जुइ।
* **नृत्य:** यह नृत व नाट्यया मिक्षण ख।

## किपा पुचः

ख्वाया भाव
भरतनात्यय् प्रतीकात्मक चिं
भरतनाट्यम्- भारतीय शास्त्रीय प्याखँ
भरतनाट्यम् गणेश मुद्रा
### ख्वाया भाव
# मिन भाषा

Min dialect groups according to the *Language Atlas of China*

| Min |
| --- |
| 閩語/闽语 |
| Geographic distribution: | Mainland China: Fujian, Guangdong (around Chaozhou-Swatou and Leizhou peninsula), Hainan, Zhejiang-Shengsi, PutuoTemplate:Disambiguation needed and Wenzhou, Jiangsu- Liyang and Jiangyin; Taiwan (Overseas, United States-New York City) |
| Linguistic classification: | चीन-सँदेय् भाषा परिवार* Sinitic
	+ Chinese
		- **Min**
 |
| Subdivisions: | * Min Bei
* Min Dong
* Min Zhong
* Puxian Min
* Min Nan
 |
| Glottolog: | `minn1248` |
|  |

**मिन भाषा** छगू भाषा ख।

## वर्गीकरण

मिन भाषा छगू चिनिया भाषा ख।

## ल्हाइगु थाय्

मिन भाषा भाषा ल्हाइगु मू थाय् चीनया तटीय क्षेत्र ख।

## साहित्य

मिन भाषा भाषाया साहित्य

## भाषाया खँग्वःया दसु

## स्वयादिसँ

* भाषा
* साहित्य

## लिधँसा
# इरावणऩ् (सन् १९९४या संकिपा)

|  |
| --- |
| **इरावणऩ्** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | १९९४ |

**इरावणऩ्**  (तमिल भाषा:இராவணன் ) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९४य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# चीतऩम् (सन् १९९५या संकिपा)

|  |
| --- |
| **चीतऩम्** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | १९९५ |

**चीतऩम्**  (तमिल भाषा:சீதனம் ) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९५य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# कोकुलत्तिल् चीतै (सन् १९९६या संकिपा)

|  |
| --- |
| **कोकुलत्तिल् चीतै** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | १९९६ |

**कोकुलत्तिल् चीतै** (तमिल भाषा:கோகுலத்தில் சீதை) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९६य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# नेचम् (सन् १९९७या संकिपा)

|  |
| --- |
| **नेचम्** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | १९९७ |

**नेचम्**  (तमिल भाषा:நேசம் ) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९७य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# कालमॆल्लाम् कातल् वाऴ्क (सन् १९९७या संकिपा)

|  |
| --- |
| **कालमॆल्लाम् कातल् वाऴ्क** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | १९९७ |

**कालमॆल्लाम् कातल् वाऴ्क** (तमिल भाषा:காலமெல்லாம் காதல் வாழ்க) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९७य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# अण्णऩ् (सन् १९९९या संकिपा)

|  |
| --- |
| **अण्णऩ्** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | १९९९ |

**अण्णऩ्**  (तमिल भाषा:அண்ணன் ) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९९य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# जोटि (सन् १९९९या संकिपा)

|  |
| --- |
| **जोटि** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | १९९९ |

**जोटि**  (तमिल भाषा:ஜோடி ) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९९य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# रिषि (सन् २००१या संकिपा)

|  |
| --- |
| **रिषि** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | २००१ |

**रिषि**  (तमिल भाषा:ரிஷி ) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् २००१य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# चिट्टिचऩ् (सन् २००१या संकिपा)

|  |
| --- |
| **चिट्टिचऩ्** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | २००१ |

**चिट्टिचऩ्** (तमिल भाषा:சிட்டிசன்) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् २००१य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# समुदिरम् (सन् २००१या संकिपा)

|  |
| --- |
| **चमुत्तिरम्** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | २००१ |

**चमुत्तिरम्**  (तमिल भाषा:சமுத்திரம் ) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् २००१य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# उऩ्ऩै निऩैत्तु (सन् २००२या संकिपा)

|  |
| --- |
| **उऩ्ऩै निऩैत्तु** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | २००२ |

**उऩ्ऩै निऩैत्तु** (तमिल भाषा:உன்னை நினைத்து) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् २००२य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# किल्लि (सन् २००४या संकिपा)

|  |
| --- |
| **किल्लि** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | २००४ |

**किल्लि** (तमिल भाषा:கில்லி) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् २००४य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# चिऩ्ऩचिऩ्ऩक्कण्णिले (सन् २०००या संकिपा)

|  |
| --- |
| **चिऩ्ऩचिऩ्ऩक्कण्णिले** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | २००० |

**चिऩ्ऩचिऩ्ऩक्कण्णिले** (तमिल भाषा:சின்னசின்னக்கண்ணிலே) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् २०००य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# पार्त्ताले परवचम् (सन् २००१या संकिपा)

|  |
| --- |
| **पार्त्ताले परवचम्** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | २००१ |

**पार्त्ताले परवचम्** (तमिल भाषा:பார்த்தாலே பரவசம்) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् २००१य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# गुरुभयूर

AKG Gate in Guruvayur
Government School
Government Guest House (Currently demolished to make space for new structure)

|  |
| --- |
| **गुरुभयूर** |
| —  **city**  — |
| **निर्देशाङ्क** |
| **देय्** | भारत |
| **राज्य** | केरला |
| **जिल्ला** | थ्रिस्सुर |
| **जनसङ्ख्या** | २१,१८७ (2001[update]) |
| **ई लागा** | IST (UTC+05:30) |

**गुरुभयूर** (अंग्रेजी:Guruvayoor), भारतयागु केरला राज्ययागु थ्रिस्सुर जिल्लायागु छगु सहर इलाका खः।

## जनसंख्या

भारतयागु दं २००१ यागु जनगणना कथं गुरुभयूर शहरयागु जनसंख्या २१,१८७ खः। थुकिली मिजंत ४६%, व मिसात ५४% दु।

थनयागु साक्षरता प्रतिशत ८५% दु, । मिजंतेगु साक्षरता ८६% दु, व मिसातेगु साक्षरता ८५% दु। सकल भारतयागु साक्षरता प्रतिशत ५९.५%, स्वया गुरुभयूर यागु साक्षरता अप्व दु।

थ्व शहरयगु जनसंख्याय् १०% ६ दं स्वया म्हो जु।

## लिधंसा
# रोजा (सन् १९९२या संकिपा)

|  |
| --- |
| **रोजा** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | १९९२ |

**रोजा**  छगु तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९२य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तेलेगु संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# बीवी नम्बर वन (सन् १९९९या संकिपा)

|  |
| --- |
| बीवी नं॰ 1 |
| किपा:बीवी नम्बर वन.jpg **बीवी नं॰ 1**या पोस्टर |
| निर्देशक | डेविड धवन |
| निर्माता | वाशु भगनानी |
| मू कलाकार | सलमान ख़ान, करिश्मा कपूर, अनिल कपूर, सुष्मिता सेन, तबु |
| संगीत निर्देशक | अनु मलिक |
| पिथना तिथि | 28 मई, 1999 |
| देय् | भारत |
| भासा | हिन्दी |

|  |
| --- |
| **बीवी नम्बर वन** |
| **भाषा** | हिन्दी भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | १९९९ |

**बीवी नम्बर वन** हिन्दी भाषाया छगू नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९९य् पिहांवःगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

* सलमान ख़ान - प्रेम मेहरा
* करिश्मा कपूर - पूजा मेहरा
* अनिल कपूर - लखन
* सुष्मिता सेन - रूपाली
* तबु - लवली
* हिमानी शिवपुरी - प्रेमया माँ
* सैफ़ अली ख़ान - विशेष भूमिका
* गुड्डी मारुति

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* हिन्दी संकिपातेगु धलः

## पिनेया स्वापू

* हिन्दी विकिपिडिया

|  |  |
| --- | --- |
| **हिन्दी संकिपा** |  |
| १९२८ - १९५० | १९५१ - १९६० |
१९६१ | १९६२ | १९६३ | १९६४ | १९६५ | १९६६ | १९६७ | १९६८ | १९६९ | १९७० |
१९७१ | १९७२ | १९७३ | १९७४ | १९७५ | १९७६ | १९७७ | १९७८ | १९७९ | १९८० | १९८१ | १९८२ | १९८३ | १९८४ | १९८५ | १९८६ | १९८७ | १९८८ | १९८९ | १९९० | १९९१ | १९९२ | १९९३ | १९९४ | १९९५ | १९९६ | १९९७ | १९९८ | १९९९ | २००० |२००१ |२००२ | २००३ |२००४ |२००५ |२००६ |२००७ |२००८

 |
# जॉन मथाई

**जॉन मथाई** भारतया संविधान सभाया छम्ह सदस्य ख। वय्‌कः संयुक्त प्रांत क्षेत्रया प्रतिनिधित्त्व याना संविधान सभाया सदस्य जुया दिगु ख।

## स्वयादिसं

* भारत

## पिनेया स्वापू

* भारतया राज्य सभा
# महादेवी वर्मा

Honorary postal stamp released in 1991
**महादेवी वर्मा** छम्ह नांजाम्ह हिन्दी साहित्यकार खः। वय्‌कः हिन्दी साहित्यया छायावादी साहित्यकार ख।

## मू कृतित

महादेवीजी चिनाखँमि जक्क मखुसें विशिष्ट च्वखँमि नं ख। वय्‌कःया कृतित थ्व कथं दु।

पन्थ तुम्हारा मंगलमय हो। महादेवीया ल्हाचिं
किपा:Mahadevi gadya.jpgमहादेवी वर्माया मू च्वखँ रचनात
### चिनाखँ मुना

|  |  |
| --- | --- |
|      १. नीहार (१९३०)
     २. रश्मि (१९३२)
     ३. नीरजा (१९३४)
     ४. सांध्यगीत (१९३६)  |      ५. दीपशिखा (१९४२)
     ६. सप्तपर्णा (अनूदित-१९५९)
     ७. प्रथम आयाम (१९७४)
     ८. अग्निरेखा (१९९०)  |

महादेवी वर्माया अन्य अनेक काव्य संकलन पिथंगु दु, गुकिलि उपर्युक्त रचनां ल्ययातःगु म्ये मुनातःगु दु, दसु आत्मिका, परिक्रमा, सन्धिनी (१९६५), यामा (१९३६), गीतपर्व, दीपगीत, स्मारिका, नीलांबरा व आधुनिक कवि महादेवी आदि।

### गद्य साहित्य

* **रेखाचित्र:** अतीत के चलचित्र (१९४१) व स्मृति की रेखाएं (१९४३),
* **संस्मरण:** पथ के साथी (१९५६) व मेरा परिवार (१९७२ व संस्मरण (१९८३))
* **छुं भाषणतेगु मुना** संभाषण (१९७४)
* **च्वखं:** शृंखला की कड़ियाँ (१९४२), विवेचनात्मक गद्य (१९४२), साहित्यकार की आस्था तथा अन्य निबंध (१९६२), संकल्पिता (१९६९)
* **ललित निबंध:** क्षणदा (१९५६)
* **बाखं:** गिल्लू
* **संस्मरण, रेखाचित्र व च्वखंतेगु मुना:** हिमालय (१९६३),

मेमेगु च्वखँय् संकल्पिता व विविध संकलनय् स्मारिका, स्मृति चित्र, संभाषण, संचयन, दृष्टिबोध उल्लेखनीय जु। वय्‌कलं थःगु ईलय् नांजाःगु पत्रिका ‘चाँद’ तथा ‘साहित्यकार’ मासिकया संपादक नं जुयादिल। हिन्दीया प्रचार-प्रसारया निंतिं वय्‌कलं प्रयागय् ‘साहित्यकार संसद’ व रंगवाणी नाट्य संस्थाया पलिस्था यानादिल।

### महादेवी वर्माया मचा साहित्य

महादेवी वर्माया मचा चिनाखँया निगु संकलन पिथंगु दु-

* ठाकुरजी भोले हैं
* आज खरीदेंगे हम ज्वाला

## लिधंसा
# गोविन्द शंकर कुरुप

Kurup on a 2003 stamp of India

**गोविन्द शंकर कुरुप**|  गोविन्द शंकर कुरुप |
| बूं दिं: | {{{birth\_date}}}  |
| ज्या: | अध्यापन, लेखन, सलाहकार, संसद सदस्य |

**गोविन्द शंकर कुरुप** मलयालम भाषाया छम्ह साहित्यकार ख। वय्‌कः ज्ञानपीठ सिरपा त्यानादिम्ह च्वमि ख।

## प्रकाशित कृति

* **चिनाखँ मुना** - साहित्य कौतुकम् - ४ खण्ड (१९२३-१९२९), सूर्यकांति (१९३२), नवातिथि (१९३५), पूजा पुष्पमा (१९४४), निमिषम्(१९४५), चेंकतिरुकल् मुत्तुकल्(१९४५), वनगायकन् (१९४७), इतलुकल् (१९४८), ओटक्कुष़ल्(१९५०), पथिकंटे पाट्टु(१९५१), अंतर्दाह (१९५५),वेल्लिल्प्परवकल् (१९५५), विश्वदर्शनम् (१९६०), जीवन संगीतम् (१९६४), मून्नरुवियुम् ओरु पुष़युम् (१९६४), पाथेयम् (१९६१), जीयुहे तेरंजेटुत्त कवितकल् (१९७२), मधुरम् सौम्यम् दीप्तम्, वेलिच्चत्तिंटे दूतम्, सान्ध्यरागम्।

* **च्वखँ मुना** - गद्योपहारम् (१९४०), लेखमाल(१९४३), राक्कुयिलुकल्, मुत्तुम् चिप्पियुम (१९५९), जी. युटे नोटबुक, जी युटे गद्य लेखनंगल्।

* **दबू प्याखँ** - इरुट्टिनु मुन्पु (१९३५), सान्ध्य (१९४४), आगस्ट १५ (१९५६)।

* **मचा साहित्य** - इलम् चंचुकल् (१९५४), ओलप्पीप्पि (१९४४), राधाराणि, जीयुटे बालकवितकाल्।

* **आत्मकथा** - ओम्मर्युटे ओलंगलिल् (२ खण्ड)

* **भाय्‌हिला** - स्वंगु बंगालीं, निगु संस्कृतं, छगू अँग्रेजी माध्यमया फारसी कृति व अंग्रेजी माध्यमया निगु फ्रेञ्च कृति। बंगाली कृति- गीतांजलि, एकोत्तरशती, टागोर। संस्कृत कृति- मध्यम व्यायोग व मेघदूत, फारसीया रुबाइयात ए उमर ख़ैयाम व फ़्रेंच कृतितेगु अंग्रेजी नां- द ओल्ड मैन हू डज़ नॉट वांट टु डाय, व द चाइल्ड व्हिच डज़ नॉट वॉन्ट टु बी बॉर्न।

## स्वयादिसँ

* ज्ञानपीठ सिरपा
# मिस्टर् रोमियो (सन् १९९६या संकिपा)

|  |
| --- |
| **मिस्टर् रोमियो** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | १९९६ |

**मिस्टर् रोमियो** (तमिल भाषा:மிஸ்டர் ரோமியோ) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् १९९६य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# मधुमेह

Overview of the most significant symptoms of diabetes
Retinopathy
Autoimmune attack in type 1 diabetes.

|  |
| --- |
| **Diabetes mellitusवर्गीकरण व पिनेया स्रोत* |
|  |
| Universal blue circle symbol for diabetes. |
| ICD-10 | E10.–E14. |
| ICD-9 | 250 |
| MedlinePlus | 001214 |
| eMedicine | med/546  emerg/134 |
| **MeSH** | *C18.452.394.750* |

**डायबिडिज मलाइटस** (मधुमेह, चिनी ल्वे) छगु ल्वेयागु नां ख। थ्व छगु जीवरसायनिक, सिस्टमिक ल्वे ख:। थ्व ल्वे नं छगु स्वया अप्व अंगय् थगु असर याइ। थ्व ल्वेयागु मू लक्षण पोलिडिप्सिया (लःयागु प्यास अप्वैगु), पोलिफेजिया (अप्व नेपित्याइगु) व पोलियुरिया(अप्व च्व फाय् मालिगु) खः। थ्व ल्वे प्यान्क्रियाज नं इन्सुलिन मदेका वा देकुगु इन्सुलिननं ज्यायाय् मफया जुइगु खः। थ्व ल्वेयात ल्वे न्ह्येथनिगु तव व ल्वेयागु मेक्यानिजमयागु आधारे निगु प्रकारय् बाय् छिं। व निगु प्रकार थ्व कथं दु:-

## डायबिटिज मलाइटस प्रकार १

थ्व ल्वे इन्सुलिन मगाना जुइगु खः। थ्व ल्वेय् मनुयात इन्सुलिनयागु सुई म्वाइ बिलेतक्क बिया ते मा। थ्व ल्वे अप्व याना अटोइम्युनिटींयाना जुइ। अटोइम्युनिटीयागु कारणं मनुयागु थगु प्रतिरक्षा प्रणाली नं थगु हे प्यान्क्रियायागु कोषतेत मेगु प्राणीयागु रुपय् काई व उकियात स्याय् त स्वै। प्यान्क्रियायागु इन्सुलिन देकिगु कोषतः सी धुंका मनुनं इन्सुलिन देके फै मखु। अले मनुयात थ्व ल्वे नं ज्वनि। थ्व ल्वे मचाखाचाय् अप्व खनेदै।

## डायबिटिज मलाइटस प्रकार २

थ्व प्रकारयागु ल्वेय् मनुयागु प्यान्क्रियानं इन्सुलिन देका च्वनि तर व इन्सुलिनयागु मात्रा मनुयागु म्हयात मालिगु स्वया म्हो जुइ। थ्व प्रकारयागु डायबिटिज मनुतेसं वास ने माली।

## लिधंसा
# तलैनकरम् (सन् २००६या संकिपा)

|  |
| --- |
| **तलैनकरम्** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | २००६ |

**तलैनकरम्**  (तमिल भाषा:தலைநகரம் ) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् २००६य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# ऎम् मकऩ् (सन् २००६या संकिपा)

|  |
| --- |
| **ऎम् मकऩ्** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | २००६ |

**ऎम् मकऩ्** (तमिल भाषा:எம் மகன்) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् २००६य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |
# राम् (सन् २००५या संकिपा)

|  |
| --- |
| **राम्** |
| **भाषा** | तमिल भाषा |
| **पिहांवगु तिथि** | २००५ |

**राम्**  (तमिल भाषा:ராம் ) छगू तमिल भाषाया नांजागु संकिपा खः। थ्व संकिपा सन् २००५य् पिहांवगु खः।

## बाखँ

थ्व छगू कथानक संकिपा खः।

## मू पात्र

## संकिपा देकिपिं

* निर्देशक :
* निर्माता :

## सिरपा

## स्वया दिसँ

* तमिल संकिपातेगु धलः

## पिनेयागु स्वापू

तमिल विकिपिडिया

| **तमिल संकिपा** |
| --- |
| १९३० | १९४० | १९५० | १९६० | १९७० | १९८० | १९९० | २००० | २०१०
* v
* t
* e
 |