# क्षेप्यास्त्र

A V-1 flying bomb
Signatories of the International Code of Conduct against Ballistic Missile Proliferation
A semi-active missile homing

|  |
| --- |
| **हताः** |
| सैन्य इतिहास |
| Category:युग अनुसारया हताः |
| परापूर्व कालया हताः · प्राचीन हताः · मध्यकालीन हताः गनपाउडर हताः · औद्योगिक हताः · आधुनिक हताः |
| हताः थाय्‌ |
| वायु हताः · सुचं हताः · थल हताः · जल हताः · खगोल हताः |
| दबु हताः |
| आर्क्टिक हताः · साइबर हताः · मरुभूमि हताः जंगल हताः · गूं हताः · नगरीय हताः |
| सश्त्र-अस्त्रs |
| आर्मर्ड हताः · क्षेप्यास्त्र · जैविक हताः · अस्वहताः रसायनिक हताः · इलेक्ट्रोनिक हताः · जनपद हताः · मेक्यानाइज्ड हताः · न्युक्लियर हताः · मानसिक हताः विकिरण हताः · स्की हताः · सबमरिन हताः |
| सैन्य रणनीति |
|
एम्फिबियस हताः · असिमेट्रिक हताः · एट्ट्रिसन हताः अश्वरोही रणनीति · कन्भेन्सनल हताः · फर्टिफिकेसन गुरिल्ला हताः · ह्यान्ड टु ह्यान्ड कम्ब्याट · अतिक्रमण संयुक्त हताः · म्यानुभर हताः · सीज · पूर्ण हताः ट्रेन्च हताः · अनकन्भेन्सनल हताः |
| सैन्य स्ट्र्याटेजी |
|
आर्थिक हताः · ग्र्यान्ड स्ट्र्याटेजी · अपरेसनल हताः |
| सैन्य संघ |
|
चेन अफ कमान्ड · फर्मेसन (हताः) सैन्य पद · सैन्य टुकडी |
| सैन्य लजिस्टिक |
|
सैन्य ज्याभः · म्याटेरियल · आपुर्ति लाइन |
| सैन्य शासण |
|
कोर्ट-मार्सल · हताःया विधान · सैन्य अतिक्रमण सैन्य ट्रिब्युनल · हताः अपराध |
| सैन्य राजनीति |
|
कन्स्क्रिप्सन · कू दे'तात सैनिक सामन्तवाद · सैन्य विधान सैन्यवाद · सैन्य शासण |
| सैन्य ब्वनेज्या |
|
सैन्य ब्वंकुथि · सैन्य शास्त्र पोलेमोलोजी · हताःया दर्शन शान्ति व हताः ब्वनेज्या |
| Category:सैन्य धलः |
| हताःनाप स्वापुदुगु च्वमितः · ल्वापुतेगु सुची · गृहहताःयागु सुची सैन्य कमान्डरतेगु सुची · अतिक्रमणतय्‌गु सुची · मिलिटरी अपरेसन सीज · रेड · मिलिटरी दाउपेचतेगु सुची · मिलिटरी विचारक हताःतय्‌गु धलः · हताः अपराधतेगु सुची · हताः अपराधीतेगु सुची अस्त्रतेगु सुची · सैन्य च्वमितय्‌गु धलः |

**क्षेप्यास्त्र** वा **मिसाइल** छगु कथंया ल्वाभः ख। आधुनिक हताःया झ्वलय् छ्यलीगु मू ल्वाभलय् थ्व छगू मू पुचः ल्वाभः ख। आपालं, थ्व ल्वाभःयात तापाक्क च्वंगु ल्वामितेगु थासय् मुइगु खं/पदार्थ कयेकाः स्यंकेत छ्यलि। थन्याःगु ल्वाभः थमंतुं ब्वयेफइ व आपालं छगू न्ह्याकाज्याभः (प्रोपेलेन्ट) जेट इन्जिन वा रकेट मोटरया ग्वहालिं सनि।

ऐतिहासिक रुपं 'क्षेप्यास्त्र' धइगु छुं नं प्रक्षेप्ययात धाइ गुकियात लक्ष्यपाखे वांछ्वइगु, क्ययेकेगु वा न्ह्याकेगु याइ।

## वर्गीकरण

मिसाइलयात थीथी मापदण्ड गथेकि प्रकार, प्रक्षेपण प्लेटफर्म व लक्ष्य, दूरी, लन्च प्यायतफर्म व मार्गदर्शन प्रणाली आदि कथं वर्गीकृत यायेफइ । मिसाइलयात सामान्यतया रणनीतिक वा सामरिक मिसाइल प्रणालीइ वर्गीकृत याइ। सामरिक मिसाइल प्रणाली धइगु चिधंगु क्षेत्रय् सीमित आक्रमण यायेत छ्यलिगु अल्प दूरीया प्रणाली ख व थुकिलि पारम्परिक वा आणविक वारहेड तयेफु। सामरिक क्षेप्यास्त्र तत्कालया लिक्क स्वया पिने लक्ष्य यायेत छ्येलिगु ताःहाकःगु दूरीया ल्वाभः ख व थ्व क्षेप्यास्त्र अप्व यानाः आणविक वारहेड यंकेगु निंतिं दयेकिगु या यद्यपि मेमेगु वारहेड नं तयेछिं।

### स्त्रातेजिक

स्त्रातेजिक ल्वाभःयात प्रायः क्रुज व ब्यालिस्टिक मिसाइलय् ब्वथलातःगु दु। ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रक्षेपणया इलय् रकेटं सनि व थःगु लक्ष्यय् थ्यनेत कुहां वने न्ह्यः च्वे-पाखे आर्क जुइगु प्रक्षेपणया अनुसरण याइ धाःसा क्रुज मिसाइल निरन्तर रुपं जेट इन्जिनं सनि व अप्व तपेंगु प्रक्षेपणय् ब्वइ।

#### ब्यालिस्तिक

ब्यालिस्तिक मिसाइलयात न्हापां चरणबद्ध रुपं छगू वा यक्व रकेटं संकि। रकेटं संकेधुंका थ्व अन-पावर्द रुपं प्रक्षेपन मार्गय् थाहां वनि व थःगु लक्ष्यय् थ्यंकेत कुहां वनि। थथे ब्यालिस्तिक मिसाइलं छगू आर्कया आकारय् ब्वइ। थुकिं आणविक व पारम्परिक निगुलिं वारहेड कःघाना वनेफु। ब्यालिस्टिक मिसाइल सुपरसोनिक वा हाइपरसोनिक गतिइ थ्यनेफु व प्रायः हाकनं दुहां वये न्ह्यः पृथ्वीया वायुमण्डलं पिहां वनेफु। थ्व आपालं स्वंगु तकिंइ ब्वइ:

* बूस्ट तकिं: प्रक्षेपणया न्हापांगु तकिं गुबलय् रकेट इन्जिनया छगू बाय् यक्व चरणय् मिसाइलयात न्ह्याकी
* दथु-कोर्स तकिं: निगूगु चरण गुबलय् रकेट इन्जिनं फायर याये दिकी अले मिसाइल बियातःगु प्रक्षेपण पथय् च्वय् थाहां वनी।
* टर्मिनल तकिं: वारहेड(त) अलग जुइबलय् व लक्ष्यपाखे कुहां वनीबलय् खनिगु लिपांगु तकिं।

ब्यालिस्टिक मिसाइलयात हाकःया आधारय् थुकथं वर्गीकृत याइ:

* चीहाकःगु दूरी (Short-range) : १,००० किलोमिटर (६२० माइल) स्वयां म्ह्व
* मध्यम-दूरी (Medium-range): १,००० किलोमिटर (६२० माइल) निसें ३,००० किलोमिटर (१,९०० माइल) तक
* दथुया-दुरी (Intermediate-range): ३,००० किलोमिटर (१,९०० माइल) निसें ५,५०० किलोमिटर (३,४०० माइल) तक
* अन्तर-महाद्वीपीय (Inter-continental): ५,५०० किलोमिटर (३,४०० माइल) स्वयां अप्वः

#### क्रूज

क्रुज मिसाइल धइगु वायुमण्डलय् हे च्वनीगु व थःगु उडानया मू भागयात स्थिर गतिइ ब्वयेकीगु गाइडेड मिसाइल खः। थ्व तःधंगु वारहेडयात ताःहाकःगु दूरीइ उच्च परिशुद्धता नापं थ्यंकेगु निंतिं दयेकूगु ख व थ्व जेट इन्जिनं न्ह्याकी। क्रुज मिसाइल यक्व प्लेटफर्मं प्रक्षेपण यायेछिं व प्रायः स्वयं निर्देशित जुइ। थ्व म्हो गतिइ (प्रायः सबसोनिक वा सुपरसोनिक) व पृथ्वीया सतहया लिक्क ब्वइ, गुकिलिं अप्व इन्धन खर्च जुइ तर थुकियात लुइकेत थाकुइ।

### त्याक्तिकल

मिसाइलयात सतहं वायु, सतहं सतह, हवाइ वायु, वायु सतह, जहाज विरोधी व ट्यांक विरोधी लक्ष्यया आधारय् नं वर्गीकृत यायेफइ।

| प्रणाली | संक्षिप्त | प्लेटफर्म पितब्वयेगु | लक्ष्य |
| --- | --- | --- | --- |
| जहाज विरोधी | AShM (एएसएचएम) | फय्/बं/लः | लः |
| ट्यांक विरोधी | ATGM (एटिजिएम) | फय् / बं | बं |
| फसं-फय् | AAM (एएएम) | फय् | फय् |
| फय्-निसें-सतह | ASM (एएसएम) | फय् | बं |
| सतहं फसय् | SAM (साम) | बं | फय् |
| सतह-निसें-सतह | SSM (एसएसएम) | बं | बं |
| भूउपग्रह विरोधी | ASAT (एएसएटी) | फय्/बं/लः | अन्तरिक्ष |

## स्वयादिसँ

* हताः

## लिधंसा