# पिक्सेल

**पिक्सेल (Pixel)** धाःगु डिजिटल किपा वा डिस्प्लेया दकलय् चिधंगु इकाइ खः। थ्व खँग्वः 'पिक्चर' (Picture) व 'एलिमेन्ट' (Element) या संक्षिप्तरुप खः। कम्प्युटर, मोबाइल वा टेलिभिजनया स्क्रिनय् छुं नं किपा लखौं-लख चिधंगु पिक्सेलतय्‌सं दयेकातःगु जुइ। सकल पिक्सेलया थःगु हे रङ्ग व चहक (brightness) दइ। डिजिटल फोटोग्राफीइ पिक्सेलया ल्याखं नं किपाया स्पष्टता वा रिजोलुसन (resolution) निर्धारण याइ। गुबले छगू स्क्रिनय् पिक्सेलया घनत्व (density) अप्व दइ, उबले किपा अझ बांलाक व स्पष्ट खनेदइ। पिक्सेलतयेगु व्यवस्थापन ग्रिड (grid) कथं यानातइ, गन थुपिं झ्वः (rows) व थां (columns) य् च्वनाच्वंगु दइ। आधुनिक प्रविधिइ पिक्सेलया आकार तसकं चिधं जुइगुलिं मिखां छग्वः जक पिक्सेल स्वये थाकुइ। थ्व डिजिटल युगया दृश्य संचारया आधारभूत मान खः। पिक्सेल मदेक डिजिटल किपाया अस्तित्व सम्भव मदु। छगू किपायात तःधं (zoom) याना स्वयेबले खनेदइगु चिधंगु प्यकूं (square) हे पिक्सेल खः।

## पिक्सेलया संरचना व ज्या

पिक्सेल छगू जक रङ्गया खनेदःसां थुकिया दुने उप-पिक्सेल (sub-pixels) दइ। साधारणतया छगू पिक्सेल ह्यांगु/रेड (R), वांगु/ग्रीन (G), व वचूगु/ब्लु (B) रङ्गया स्वंगु उप-पिक्सेलं दयाच्वनि। थ्व स्वंगु रङ्गया मिश्रणं कोटीकोटी कथंया रङ्ग तयार यायेफइ। प्रत्येक पिक्सेलया थःगु विशिष्ट स्थान (coordinate) दइ। थ्व थासं कम्प्युटरयात गन छु रङ्ग क्यनेगु धकाः निर्देश बी। पिक्सेलया थ्व व्यवस्थापनयात 'बिटम्याप' (Bitmap) नं धायेगु याः।

पिक्सेलया आधारभूत रङ्ग मिश्रण (RGB)| रङ्ग | प्राथमिक मिश्रण | डिजिटल मान (8-bit) |
| --- | --- | --- |
| ह्याउँगु (Red) | पूर्ण R, शून्य G/B | (255, 0, 0) |
| वाउँगु (Green) | पूर्ण G, शून्य R/B | (0, 255, 0) |
| वंचूगु (Blue) | पूर्ण B, शून्य R/G | (0, 0, 255) |
| तुयु (White) | सकल पूर्ण | (255, 255, 255) |
| हाकु (Black) | सकल शून्य | (0, 0, 0) |

उप-पिक्सेलतयेगु तच्वःगु हिलाबुलां यानाः झीसं स्क्रिनय् थीथी रङ्ग खनेफइ। एलसीडी (LCD) व ओलेड (OLED) डिस्प्लेय् थ्व प्रविधि बांलाक प्रयोग जुइ। ओलेडय् धाःसा प्रत्येक पिक्सेल थःमं हे जः बीफइ। थुकिं यानाः स्क्रिनया गुणस्तर अझ बांलाइ। किपाया गुणस्तर पिक्सेलया ल्याखय् आधारित जुइ। पिक्सेलत याकनं हिलाच्वनीगु जूगुलिं झीसं भिडियो खनेफइ। थुकियात रिफ्रेस रेट (refresh rate) धकाः नं म्हसीकिगु याः।

## रिजोलुसन व पिक्सेल घनत्व

रिजोलुसनं छगू स्क्रिनय् कुल गुलि पिक्सेल दु धइगु क्यनी। दसुया निंतिं, 'Full HD' रिजोलुसनय् १९२०x१०८० पिक्सेल दइ। थुकिया अर्थ १९२० पिक्सेल ब्या व १०८० पिक्सेल जा खः। पिक्सेल प्रति इन्च (PPI) धाःगु मेगु महत्वपूर्ण मापन खः। थुकिं छगू इन्चया क्षेत्रय् गुलि पिक्सेल दु धकाः क्यनी। पीपीआई (PPI) अप्व जुसा किपा अझ भिंगु जुइ। छगू उच्च रिजोलुसन किपाय् विवरण (detail) अप्व दइ।

उच्च पीपीआई दुगु डिस्प्लेयात 'रेटिना डिस्प्ले' नं धायेगु याः। स्मार्टफोनतयेगु स्क्रिनय् साधारणतया पीपीआई तसकं अप्व दइ। थुकिं यानाः आखःत व किपाया एज (edges) म्हसीकेगु जुइ। कम्प्युटर मनिटरय् धाःसा पीपीआई सापेक्षरुपं म्हो जुइ। प्रिन्टरया क्षेत्रय् पिक्सेलया थासय् डट्स प्रति इन्च (DPI)या छ्यला जुइ। डिजिटल क्यामेराया क्षमता मेगापिक्सेल (Megapixel) य् लनिगु जुइ। छगू मेगापिक्सेल धाःगु झि-लख पिक्सेल खः। क्यामेराया सेन्सरय् गुलि अप्व पिक्सेल दइ, उलि हे तःधं गु किपा ध्वाये छिं। थुकिं किपा तःधं यायेबले विवरण क्यनी।

## डिजिटल किपा व पिक्सेल मान

प्रत्येक पिक्सेलया मान (value) बाइनरी ल्याखनय् स्वथनातइ। ८-बिट (8-bit) किपाया छगू पिक्सेल नं २५६ गू थीथी रङ्गया तहः क्यनेफइ। १६-बिट वा ३२-बिट किपाय् पिक्सेल मान अझ विस्तृत जुइ। थुकिं किपायात अझ वास्तविक (realistic) क्यनेत ग्वाहालि याइ। पिक्सेल मानय् 'अल्फा च्यानल' (Alpha channel) नं थप यायेछिं। थ्व च्यानलं पिक्सेलया पारदर्शिता (transparency) क्यनी। ग्राफिक डिजाइनय् थ्व तसकं महत्वपूर्ण जुइ। पारदर्शी किपाय् पिक्सेलया थ्व मान तसकं छ्यलि।

पिक्सेल आर्ट (Pixel Art) छगू कलाया विधा खः गन पिक्सेलतयेत सिकः-सिकं खनेदयेक छ्यलि। थ्व विधा पुलांगु भिडियो गेम कासाय् तसकं प्रचलित दु। थौंकन्हय् नं नस्टाल्जिया व शैलीया निंतिं थुकिया प्रयोग जुइ। डिजिटल किपायात 'रास्टर' (Raster) इमेज नं धाइ। रास्टर इमेज पिक्सेलं दैगु जूगुलिं थुकियात तःधं याना स्वयेबले किपा 'पिक्सेलेटेड' (pixelated) जुइ। थ्व पिक्सेलय् आधारित किपाया छगू सीमितता खः। भिक्टर (Vector) इमेज धाःसा पिक्सेलय् आधारित जुइमखु। पिक्सेलय् आधारित ग्राफिक्स सम्पादन यायेत फोटोशप थेंजाःगु सफ्टवेयर प्रयोग जुइ।

## पिक्सेल प्रविधिया विकास

न्हापाया कम्प्युटर स्क्रिनय् पिक्सेलत तसकं तःधं खनेदइगु या। सन् १९६० व ७० या दशकय् डिस्प्ले प्रविधि सीमित जुयाच्वन। उबले छगू पिक्सेल जक नं तसकं थिके जुइगु जुल। आःया इलय् ४के (4K) व ८के (8K) प्रविधिं पिक्सेलया ल्याखंयात करोडौंया ल्याखय् थ्यंकूगु दु। ४के स्क्रिनय् करिब ८० लख पिक्सेल दइ। थ्व ल्याखं दृश्य अनुभवयात तसकं परिष्कृत याइ। भर्चुअल रियालिटी (VR) य् पिक्सेल घनत्व अझ अप्व दयेमाः। न्ह्यःने च्वंगु स्क्रिनय् पिक्सेल खनेदत धाःसा 'स्क्रिन डोर इफेक्ट' (screen door effect) जुइ। अथे जूगुलिं वैज्ञानिकत अझ चिधंगु पिक्सेल दयेकेगु ज्याय् जानाच्वंगु दु। सूक्ष्म पिक्सेल प्रविधिं भविष्यया डिस्प्लेयात झन् बांलाकी। थ्व प्रविधिइ माइक्रो-एलइडी (Micro-LED) छगू न्हुगु विधा खः।

## उप-पिक्सेल रेन्डरिंग

सफ्टवेयरया माध्यमं पिक्सेलया स्पष्टता बांलाकेत उप-पिक्सेल रेन्डरिंग (Sub-pixel rendering) याइ। थुकिं विशेष यानाः आखः (fonts) ब्वनेबले मिखाया निंतिं अःपुकाबी। माइक्रोसफ्टया 'ClearType' थुकिया छगू दसु खः। थ्व प्रविधिं पिक्सेलया रङ्गया सीमायात छ्यलाः आखःया कूयात ल्ह्वनी। थुकिं कम रिजोलुसन दुगु स्क्रिनय् नं आखः बांलाक खनेदइ। ग्राफिक्स कार्ड (GPU) नं पिक्सेल गणना यायेत विशेषरुपं डिजाइन यानातइ। छगू सेकेन्डय् अर्बौं पिक्सेल प्रक्रिया यायेगु क्षमता आधुनिक जीपीयूय् दइ। पिक्सेल शेडर (Pixel Shader) धाःगु प्रोग्रामं पिक्सेलया रङ्ग व झःझः नंगु गुण गणितीय रुपं हिसाब याइ। थुकिं यानाः थौंकन्हय्या कासा (games) वास्तविक खनेदइ।

## पिक्सेल दिफेक्त (Pixel Defects)

छुं इलय् स्क्रिनय् 'डेड पिक्सेल' (Dead Pixel) वा 'स्टक पिक्सेल' (Stuck Pixel) दयाच्वनेफइ। डेड पिक्सेल धाःगु गुबले छगू पिक्सेल पूवंक हाकु जुइ व ज्या याइमखु। स्टक पिक्सेल धाःसा छगू हे रङ्ग (ह्याउँगु, वाउँगु वा वंगु) य् थानाच्वनी। थ्व म्यानुफ्याक्चरिङ समस्या वा भौतिक क्षतिं यानाः जुइ। थन्यागु समस्यां डिस्प्लेया लू अनुभव बांमलाकी। टिएफटी (TFT) स्क्रिनय् थन्यागु समस्या अप्व खनेदइगु। आःया न्हुगु गुणस्तर नियन्त्रण प्रविधिं थ्व समस्या म्हो याःगु दु। थ्व छगू डिजिटल उपकरणया आयु नाप नं स्वापू दइ। न्हूगु ल्यापटप वा टिभी न्यायेबले पिक्सेल टेष्ट यायेगु चलन दु।

## स्वापू दुगु च्वसुत

* डिजिटल इमेज
* रास्टर ग्राफिक्स
* आरजीबी रङ्ग मोडल
* डिस्प्ले रिजोलुसन
* मेगापिक्सेल