# लातिन भाषा

The linguistic landscape of central Italy at the beginning of Roman expansion
The Lapis Niger
The Latin Malmesbury Bible from 1407

| ल्याटिन भाषा |
| --- |
| lingua latina |
| उच्चारण | /ˈlætɪn/ |
| मू भाषी जनसंख्या | भेटिकन सिटी |
| Region | इटालियन पेनिन्सुला व युरोप |
| लोप भाषा | भल्गर ल्याटिन यक्व रोमान्स भाषाय् ६गु शताब्दीय् हिलावन |
| भाषा परिवार | भारोपेली भाषा परिवार
* इटालिक भाषात
	+ Latino-Faliscan
		- **ल्याटिन भाषा**
 |
| आधिकारिक अवस्था |
| आधिकारिक मान्यता | भेटिकन सिटी आधिकारिक कथलं छ्येलि, न्हि-न्हियागु खँल्हागुलि छ्येलिमखु |
| भाषा कोड |
| ISO 639-1 | la |
| ISO 639-2 | lat |
| ISO 639-3 | lat |

**ल्याटिन** (Latina *लातीना*) प्राचीन रोमन साम्राज्य व प्राचीन रोमन धर्मया राजभाषा खः। थौं-कन्हे थ्व भासा जनबोलीइ मदयेधुंकल। थथेकथं थ्व भाय् मृत भाषा जुसां थ्व भाय् रोमन क्याथोलिक चर्चया धर्मभाषा व भेटिकन सिटीया आधिकारिक राजभाषाया कथं आधिकारिक भाषाया रुपय् दयाच्वंगु दु। संस्कृत थें हे थ्व छगु शास्त्रीय भाषा खः। थ्व भाषा भारोपेली भाषा परिवारयागु रोमान्स कचाया अन्तर्गतय् ला। थ्व भासं हे फ्रेञ्च, इटालियानो, इस्पान्योल, रोमानियन व पोर्तुगेस भासात बुयावःगु खः। युरोपय् [ख्रिस्टी धर्म]]या प्रभुत्वया कारणं ल्याटिन मध्ययुगीन व पूर्व-आधुनिक कालय् सकल युरोपय् अन्तर्राष्ट्रीय भाषाया कथं चलनचल्तीइ स्थापित जुल। तत्कालीन युरोपया सकल धर्म, विज्ञान, उच्च साहित्य, दर्शन व गणितया सफू थ्व हे भासय् च्वयातःगु खँ थुकिया आधिकारिकता व प्रचलनया दसु ख।

## लिपि

थ्व भासाया थःगु हे लिपि, ल्याटिन लिपि, दु। थ्व लिपिया सकल आखःतेगु न्ह्याबिलें थें निश्चित उच्चारण जुइ। पूर्व-प्राचीन रोमन लिपि थ्व कथं दु

थ्व लिपिइ सःया च्वे समतल हाकः (Macron)या अर्थ दीर्घ सः जुइ, तर म्याक्रन न्ह्याबिलय् नं च्वयेमाःगु नियम धाःसा मदु। लिपा युनानी भाषाया पाहाँ-खँग्व आयातित यासें युनानी लिपिया थी-थी आखः थ्व लिपिइ दुथ्यातः। थथे दुथ्याःगु आखः थ्व कथं दु : K (क), Y (इयु), Z (ज)। बाआखः "उ"या लागि V प्रयुक्त जुल व सः "उ"या लागि U। थ्व धुंका J (य) व W (व) तनिगु ज्या जुल। लोअरकेस आखः (a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z) मध्ययुगय चलनचल्तीइ वल। पश्चिम व मध्य युरोपया दक्वं भाय् च्वयेत रोमन लिपि छ्येलीगु या।

## भाषिका

शास्त्रीय ल्यातिन साहित्यिक ल्यातिनया छगू रुप ख। थ्व रुपयात लिपांगु रोमन गणराज्य व प्रारम्भिक रोमन साम्राज्यया च्वमितेसं साहित्यिक मानकया रुपय् मान्यता बियातःगु दु। थ्व पुलांगु ल्याटिनं ईसापूर्व ७५या आसपास भल्गर ल्याटिनया समानान्तर रुपय् दयावल व ईस्वीया ३गु शताब्दी तक्क लिपांगु ल्याटिनय् विकशित जुल । थ्व भाषाया मूल काल स्वया लिपाया ईलय्, न्हापाया थ्व भाषायात बांलाःगु वा उचित ल्याटिनया रुपय् कायेगु यात। लिपाया ल्यातिन खँयात क्वत्यलातःगु, अशुद्ध वा भ्रष्ट कथं स्वयेगु जुल। वर्तमानय् ल्यातिन भाषा धाइबिले स्वभाविक कथं "क्लासिकल ल्याटिन" थुइगु या। आधुनिक ल्यातिन पाठ्यसफुतिइ आपालं पाठ शास्त्रीय ल्यातिनया हे दु।

सिसेरो व वय्कःया लिपांगु गणतन्त्रया समकालीनतेसं ल्याटिन भाषायात ग्रीक थें न्याःगु मेमेगु भाषा स्वया पृथक यायेत थ्व मानक भाषायात लिंगुआ लाटिना वा सर्मो लाटिनस धका म्हसीकिगु यात। इमिसं सामान्य कथं ल्हाइगु ल्यातिन भाषायात भल्गर ल्याटिन ( sermo vulgaris व sermo vulgi) धकाः धाइगु यात।

### मू च्वमि

#### गणतन्त्र काल

थ्व साहित्यिक इतिहासया कालखण्डय् क्यानोनिकल निसें सिसेरोनियन युग तक्कया सकल च्वमित ला। छुं मू च्वमि(सिसेरो, सिजर, भर्जिल व क्याटुलस,)तेत त्वःता मेपिं च्वमितेसं थ्व कालया न्यायशास्त्री व वक्तातेगु प्रशंसा व प्रशस्ति यक्व लुसां इमिगु आपालं च्वखँ मदयावने धुंकल व इमिगु थी-थी शैलीया विश्लेषणयात प्रमाणित कथं कायेमफु। एक्विलियस ग्यालस, क्विन्टस होर्टेन्सियस होर्टलस , लुसियस लिसिनियस लुकुलस , व मेमेपिं यक्व च्वमितेगु नां उपलब्ध जुसां इमिगु कृति वर्तमानय् मदु। थ्व ईया च्वमिपिनिगु धलः गुम्हेसिया ज्या पूवंक बाय् आंशिक म्वानाच्वंगु दु, थन क्यनातःगु दु:

* मार्कस टेरेन्सियस वारो (११६–२७ ईसापूर्व), तसकं प्रभावशाली व्याकरणविद्
* टाइटस पोम्पोनियस एटिकस (११२/१०९ – ३५/३२), सिसेरोया प्रकाशक व संवाददाता
* मार्कस टुलियस सिसेरो (१०६–४३ ईसापूर्व), वक्ता, दार्शनिक, च्वखँमि, गुम्हेसिया ज्यां स्वर्णिम ल्यातिनया गद्ययात परिभाषित याइ। वय्कःया च्वखँयात वर्तमानय् प्राथमिक तह स्वया उच्च ल्याटिन पाठ्यक्रमय् छ्यलिगु या।
* सर्वियस सल्पिसियस रुफस (१०६–४३ ईसापूर्व), कानूनविद्, चिनाखँमि
* डेसिमस लेबेरियस (१०५–४३ ईसापूर्व), मिम्सया च्वमि
* मार्कस फुरियस बिबाकुलस (न्हापांगु शताब्दी ईसापूर्व), लुडिक्राया च्वमि
* गायस जुलियस सीजर (100-44 ईसापूर्व), जनरल, राजनेता, इतिहासकार
* गायस ओपियस (न्हापांगु शताब्दी ईसापूर्व), जुलियस सिजरया सचिव, सिजरया नामं सम्भावित च्वमि
* गायस माटियस (न्हापांगु शताब्दी ईसापूर्व), सार्वजनिक व्यक्तित्व, सिसेरोलिसे संवाददाता
* कर्नेलियस नेपोस (१००–२४ ई.पू), जीवनी च्वमि
* पुब्लिलियस साइरस (न्हापांगु शताब्दी ईसापूर्व), मिम्स व म्याक्सिमया च्वमि
* क्विन्टस कोर्निफिसियस (न्हापांगु शताब्दी ईसापूर्व), सार्वजनिक व्यक्तित्व व बयानबाजीया च्वमि
* टाइटस लुक्रेटियस कारस (लुक्रेटियस; ९४–५० ईसापूर्व), चिनाखँमि, दार्शनिक
* पब्लिउस निगिडियस फिगुलस (९८–४५ ईसापूर्व), सार्वजनिक अधिकारी, व्याकरणविद्
* औलस हिर्टियस (९०–४३ ईसापूर्व), सार्वजनिक अधिकारी, सैनिक इतिहासकार
* गायस हेल्वियस सिन्ना (प्रथम शताब्दी ईसापूर्व), चिनाखँमि
* मार्कस सिलियस रुफस (८७–४८ ईसापूर्व), वक्ता, सिसेरोलिसे संवाददाता
* गायस सल्लुस्टियस क्रिस्पस (८६–३४ ई.पू), इतिहासकार
* मार्कस पोर्सियस क्याटो यूटिसेन्सिस (काटो द यंगर; ९५–४६ ईसापूर्व), वक्ता
* पुब्लिउस भलेरियस क्याटो (प्रथम शताब्दी ईसापूर्व), चिनाखँमि, व्याकरणविद्
* गायस भलेरियस क्याटुलस (कैटुलस; ८४–५४ ईसापूर्व), चिनाखँमि
* गायस लिसिनियस मेसर क्याल्भस (८२–४७ ईसापूर्व), वक्ता, चिनाखँमि

#### अगस्तन काल

ल्यातिनया स्वर्णिम युगयात जुलियस सिजरया हत्यां विभाजित याइ। वयां लिपाया हःतालय् रिपब्लिकन साहित्यिक व्यक्तित्वया छगू पुस्ता तनावन। सिसेरो व वय्कःया समकालीनतय्गु थासय् न्हूगु पुस्तां पुलांगु साहित्य अन्तर्गत थःगु प्रारम्भिक दँ व्यथित यात। नापं, न्हूम्ह सम्राटया सतर्क मिखाय् थःगु थाय् दयेकेत भक्तिभावया च्वखँ च्वयेत बाध्य यात। राजतन्त्रय्
समाजय् जुयाच्वंगु खँ कनिपिं भिंगु वक्तातय्गु आवश्यकता मदयावन। थुकिया थासय् चिनाखँया विकास जुल। इतिहासकार लिभीयात त्वताः थ्व ईया दकलय् उल्लेखनीय च्वमिपिं दसु: भर्जिल, होरेस व ओभिड सकल हे चिनाखँमि ख। अगस्टसं गणतान्त्रिक सहानुभूतिवादीतेत छुं सहिष्णुताया प्रमाण ब्युसां ओभिडयात देशनिकाला याना निर्वासित यात, व जुलियो-क्लाउडियन राजवंशया निरन्तरता नापं शाही सहिष्णुता क्वचाल।

अगस्टन कालया च्वमिपिं थथे दु:

* पब्लिउस भर्जिलियस मारो (भर्जिल, भर्जिल धकाः नं च्वइ; ७० – १९ ईसापूर्व),
* क्विन्टस होराटियस फ्लाकस (६५ – ८ ई.पू), म्ये, चिनाखँ व ध्याचूया निंतिं नांजाःम्ह
* सेक्स्टस ऑरेलियस प्रोपर्टियस (५० – १५ ई.पू), चिनाखँमि
* एल्बियस टिबुलस (५४–१९ ई.पू), एलेजियाक चिनाखँमि
* पुब्लिउस ओविडियस नासो (४३ ई.पू – ई. १८), चिनाखँमि
* टाइटस लिवियस (६४ ईसापूर्व – ई. १२), इतिहासकार
* ग्राटियस फालिस्कस (ओभिडया समकालीन), चिनाखँमि
* मार्कस मनिलियस (प्रथम शताब्दी ईसापूर्व व ई.), ज्योतिष, चिनाखँमि
* गायस जुलियस हाइजिनस (६४ ई.पू - ई. १७), पुस्तकालयया ज्याकःमि, चिनाखँमि, पौराणिककार
* मार्कस वेरियस फ्लाकस (५५ ईसापूर्व – ई. २०), व्याकरणविद्, भाषाविद्, पात्रोविद्
* मार्कस विट्रुवियस पोलियो (८०–७० ईसा पूर्व — १५ ईसापूर्व), इन्जिनियर, वास्तुकार
* मार्कस एन्टिस्टियस लाबेओ (म. ई. १० या ११), न्यायशास्त्री, भाषाविद्
* लुसियस सेस्टियस पायस (न्हापांगु शताब्दी ईसापूर्व व ईस्वी), लाटिन शिक्षाविद्
* ग्नियस पोम्पियस ट्रोगस (१ शताब्दी ईसापूर्व), इतिहासकार, प्रकृतिविद्
* मार्कस पोर्सियस लात्रो (१ शताब्दी ईसापूर्वया अन्त – ई. १ शताब्दीया प्रारम्भिक), रेतोरिसियन
* गायस वाल्जियस रुफस (कन्सुल १२ ई.पू), चिनाखँमि
## स्वयादिसँ

* शास्त्रीय ल्यातिन

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **आखः** : | A | B | C | D | E | F | G | H | I | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | V | X
 |
| **उच्चारण** : | अ (आ) | ब | क | द | ए | फ | ग | ह | इ (ई, य) | ल | म | न | ओ | प | क्व | र | स | त | उ (ऊ, उअ) | क्स
 |