Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# श्रमण

कश्मीरी हिन्दु पुजारीहरू धार्मिक ग्रन्थहरू लेख्दै
**श्रमण**को (संस्कृत: 𑀲𑀫𑀦) अर्थ "कहिले उच्च वा धार्मिक उद्देश्यका लागि परिश्रम गर्ने, परिश्रम गर्ने वा आफूलाई परिश्रम गर्ने" वा "साधक, तपस्या गर्ने व्यक्ति, तपस्वी" भन्ने बुझिन्छ।

श्रामणिक परम्पराहरूमा आत्माको अवधारणालाई स्वीकार गर्ने वा अस्वीकार गर्नेदेखि लिएर, नियतिवाददेखि स्वतन्त्र इच्छासम्म, चरम तपस्याको आदर्शकरणदेखि पारिवारिक जीवन, त्याग, कठोर अहिंसा र मासु खानको स्वीकृतिसम्मका विभिन्न प्रकारका विश्वासहरू छन्।

श्रमण शब्दको प्रारम्भिक लेखिएको मध्ये एक, पुरुषार्थीको अर्थमा, बृहदारण्यक उपनिषदमा छ। आधुनिक हिन्दु धर्मलाई वैदिक र श्रमण परम्पराहरूको संयोजनको रूपमा मान्न सकिन्छ किनभने यो दुवै परम्पराहरूबाट पर्याप्त रूपमा प्रभावित छ। हिन्दु धर्मका अस्तिक विद्यालयहरू मध्ये, वेदान्त, सांख्य र योग दर्शनहरू श्रमण दर्शनबाट प्रभावित थिए।

## यो पनि हेर्नुहोस्

* भिक्षु
* महाजनपद
* साधु

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)

| जम्मु र कश्मीर |
| --- |
| केन्द्र शासित प्रदेश |
|  |
| देश | भारत |
| केन्द्र शासित प्रदेश | ३१ अक्टोबर २०१९ |
| राजधानी | श्रीनगर जम्मु |
| जिल्लाहरू | २० |
| क्षेत्रफल |
|  • जम्मा | ४२२४१ किमी२ (१६३०९ वर्ग माइल) |
| उच्चतम उचाई | ७१३५ मिटर (२३४०९ फिट) |
| न्यूनतम उचाई | २४७ मिटर (८१० फिट) |
| जनसङ्ख्या (२०११) |
|  • जम्मा | १२२६७०१३ |
|  • घनत्व | २९०/किमी२ (७५०/वर्ग माइल) |

**जम्मु र कश्मीर** एक केन्द्र शासित क्षेत्रको रूपमा भारतद्वारा प्रशासित क्षेत्र हो र ठुलो कश्मीर क्षेत्रको दक्षिणी भाग मिलेर बनेको छ, जुन १९४७ देखि भारत र पाकिस्तान र सन् १९६२ देखि भारत र चीन बीचको विवादको विषय भएको छ। नियन्त्रणले जम्मू र कश्मीरलाई पश्चिम र उत्तरमा आजाद कश्मीर र गिलगिट-बाल्टिस्तानको पाकिस्तान-शासित क्षेत्रहरूबाट अलग गर्दछ। यो भारतीय राज्य हिमाचल प्रदेश र पन्जाबको उत्तरमा र लद्दाखको पश्चिममा अवस्थित छ जुन भारतद्वारा प्रशासित केन्द्र शासित प्रदेश हो।

## इतिहास

जम्मू कश्मीर राज्यलाई भारतीय संविधानको अनुच्छेद ३७० द्वारा विशेष दर्जा प्रदान गरिएको थियो। भारतका अन्य राज्यहरूको विपरीत, जम्मू र कश्मीरको आफ्नै संविधान, झन्डा र प्रशासनिक स्वायत्तता थियो। अन्य राज्यका भारतीय नागरिकहरूलाई जम्मु कश्मीरमा जग्गा वा सम्पत्ति किन्न अनुमति थिएँन।

जम्मु र कश्मीरका तीन अलग क्षेत्रहरू थिएँ: हिन्दु बहुल जम्मू क्षेत्र, मुस्लिम बहुल कश्मीर उपत्यका, र बौद्ध बहुल लद्दाख। काश्मिरी उपत्यकामा अशान्ति र हिंसा जारी रह्यो र सन् १९८७ मा एक विवादित राज्य चुनाव पछि, स्वायत्तता र अधिकारको विरोधमा विद्रोह जारी रह्यो।

भारतीय जनता पार्टी २०१४ को भारतीय आम चुनावमा सत्तामा आयो र पाँच वर्ष पछि जम्मू र कश्मीरलाई अन्य राज्यहरूसँग समान स्थितिमा ल्याउनको लागि, भारतीय संविधानको धारा ३७० को खारेज गर्ने आफ्नो २०१९ चुनाव घोषणापत्रमा समावेश गरियो।

## भूगोल

जम्मू र कश्मीर कश्मीर उपत्यका, तवी उपत्यका, चेनाब उपत्यका, पुन्च उपत्यका, सिन्ध उपत्यका, र लिडर उपत्यका जस्ता धेरै उपत्यकाहरूको घर हो। कश्मीर उपत्यका १०० किमी (६२ माइल) चौडा र क्षेत्रफलमा १५,५२०.३ किमी २ (५,९९२.४ वर्ग मील) छ। हिमालयले कश्मीर उपत्यकालाई तिब्बती पठारबाट विभाजन गर्दछ जबकि पीर पन्जाल दायरा, जसले उपत्यकालाई पश्चिम र दक्षिणबाट घेर्छ, यसलाई सिन्धु-गङ्गा मैदानको पन्जाब मैदानबाट अलग गर्दछ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# भारतमा रेल यातायात

मानिसहरू र सामानहरूको लागि यातायातको एक महत्त्वपूर्ण माध्यम हो। इण्डियन रेलवे (इ.रे) देशभर रेल सञ्चालनको प्राथमिक अपरेटर हो। इ.रे. रेलवे मन्त्रालयको राज्य-स्वामित्वको संस्था हो, जसको ऐतिहासिक रूपमा आफ्नै सरकारी बजेट थियो। २०१९ र २०२० बीच, २२.१५  लाखौं यात्रुहरूले दैनिक भारतीय रेल नेटवर्क प्रयोग गर्छन्। सोही अवधिमा ३.३२ इ.रे. नेटवर्कमा दैनिक लाखौं मेट्रिक टन भाडा पनि पठाइयो।

अन्य स्थानीय स्वामित्वमा रहेका सार्वजनिक निगमहरूले चेन्नई मेट्रो र कलकाता मा ट्रामहरू जस्ता देशभर विभिन्न उपनगरीय र शहरी रेलहरू सञ्चालन गर्छन्। निजी क्षेत्रका सञ्चालनहरू हाल मालवाहक रेलहरू र रेलमार्गहरूका लागि मात्र अवस्थित छन्, विशेष गरी गैर-यात्रु प्रयोगका लागि, तर २०२० मा यात्रु ट्रेनहरू चलाउन निजी क्षेत्रको संलग्नतालाई प्रोत्साहित गर्न नयाँ प्रयासहरू भएका थिए।
# गैर-द्वयसांख्यिक लैङ्गिक पहिचान

महिला र पुरुष बाहेक अरू सबै लैङ्गिक पहिचानहरूलाई समेट्ने एउटा छाता शब्दका रूपमा गैर- द्वयसांखिक लैङ्गिक पहिचान (non-binary gender identities) भनिने गरिन्छ । गैर-द्वयसांखिक लैङ्गिक पहिचान नभनेर ‘लैङ्गिक क्वयेर’ (genderqueer) पनि भनिने गरिन्छ।

## सन्दर्भ

## थप

| यौन अभिमुखिकरण, लैङ्गिक पहिचान र यौन विशेषता |
| --- |
| **यौन विशेषता** |
| यौनाङ्ग  •  पुलिङ्गी  •  स्त्रीलिङ्गी  •  अन्तरलिङ्गी |
| **लैङ्गिकता** | **लैङ्गिक पहिचान** |
| पुरुष  •  महिला  •  त्याचलैङ्गिक व्यक्ति  •  पारलैङ्गिक व्यक्ति  •  पारलैङ्गिक महिला  •  पारलैङ्गिक पुरुष  •  मिश्रितलैङ्गिक व्यक्ति  •  अलैङ्गिक व्यक्ति  •  दुईलैङ्गिक व्यक्ति  •  द्रवलैङ्गिक व्यक्ति  •  लैङ्गिक गैर-अनुरूपी व्यक्ति  •  लैङ्गिक क्वयेर  •  अर्धलैङ्गिक व्यक्ति  •  गैर-द्वयसांख्यिक लैङ्गिक पहिचान  •  विषुलिङ्गी  •  तेस्रोलिङ्गी  •  सांस्कृतिक लैङ्गिक पहिचानका शब्दहरू |
| **लैङ्गिक अभिव्यक्ति** |
| विषुपहिरणी  •  फेम् पुरुष  •  माएस्क महिला |
| **यौनिकता** | **यौन अभिमुखिकरण** |
|  •  विषमयौनिक  •  समयौनिक  •  द्वियौनिक  •  अयौनिक  •  द्रवयौनिक  •  सर्वयौनिक  •  खैर्याउनिक |
| उत्सव, दिवस र प्रतीकहरू |
| गौरव यात्रा  •  गौरव महिना  •  गौरव झण्डा  •  |
| अधिकार |
| योग्याकार्ता सिद्धान्त  •  देश वा राज्य अनुसार क्वयेर अधिकार |
| विविध |
| लैङ्गिक विविधता समावेशी नेपाली भाषा

 |
# भारत सरकार

**भारत सरकार**, जो आधिकारिक रूपमा **सङ्घीय सरकार** अनि **केन्द्रीय सरकार**को नामले जानिन्छ, २८ राज्यहरू तथा सात केन्द्र शासित प्रदेशहरूको सङ्घीय एकाई जो संयुक्त रूपले **भारतीय गणराज्य** भनिन्छ, भारतीय संविधानद्नारा स्थापित **भारत सरकार** नयाँ दिल्ली, दिल्लीबाट कार्य सञ्चालन गरिन्छ.

भारतका नागरिकहरूसित सम्बन्धित बुनियादी दीवानी र फौजदारी कानुन जस्ता नागरिक प्रक्रिया संहिता, भारतीय दंड संहिता, अपराध प्रक्रिया संहिता, आदि मुख्यतः संसदद्नारा बनाइन्छ. सङ्घ र प्रत्येक राज्य सरकार तीन वटै अङ्गहरू कार्यपालिका, विधायिका अनि न्यायपालिकाका अन्तर्गत काम गर्दछ। सङ्घीय र राज्य सरकारहरूमाथिर लागू कानुनी प्रणाली मुख्यतः अङ्ग्रेजी साझा र वैधानिक कानुनमा आधारित छ। . भारत केही अपवादहरूका साथ अन्तरराष्ट्रिय न्यायालयको न्याय अधिकारितालाई स्वीकार गर्छ। स्थानीय स्तरमा **पंचायती राज प्रणाली**द्वारा शासनको विकेन्द्रीकरण गरिएकोछ।

भारत का संविधानले भारतलाई एक सार्वभौमिक, समाजवादी गणराज्यको उपाधि दिन्छ। भारत एक लोकतांत्रिक गणराज्य हो, जसओ द्विसदनात्मक संसद वेस्टमिन्स्टर शैलीको संसदीय प्रणालीद्वारा संचालित छ। यसको शासनमा तीन मुख्य अङ्ग हुन्। न्यायपालिका, कार्यपालिका र व्यवस्थापिका।

## सांवैधानिक विशेषता

सविंधानको प्रस्तावनाको अनुसार भारत एक **सम्प्रुभतासम्पन्न**, **समाजवादी**, **धर्मनिरपेक्ष**, **लोकतांत्रिक**, **गणराज्य** हो।
# नेपाली विकिपिडिया

नेपाली विकिपिडिया|  |
| पर्दा चित्रण
नेपाली विकिपिडिया मुख्य पृष्ठको चित्र |
| साइटको प्रकार | इन्टरनेट विश्वकोश परियोजना |
| उपलब्ध भाषा | नेपाली |
| मालिक | विकिमिडिया फाउन्डेसन |
| युआरएल | एनइ.विकिपिडिया.ओर्ग |
| व्यवसायिक | होइन |
| दर्ता | वैकल्पिक |
| चालु भएको मिति | जुन ३, २००२ (२००२-०६-03) |
| वर्तमान स्थिति | सक्रिय |
| सामग्री इजाजतपत्र | क्रिएटिभ कमन्स एट्रिब्युसन/सेयर-अलाइक अनुमति पत्र ३.0 |

**नेपाली विकिपिडिया** एक स्वतन्त्र विश्वकोश हो। हाल नेपाली विकिपिडियामा २९,९०५ लेखहरू रहेका छन् भने यस विकिपिडियामा ५ जना प्रबन्धकहरू र एक जना प्रशासक रहेका छन्।

नेपाली, देवनागरी लिपि प्रयोग गरेर, उपकरणहरूमा टाइप गर्न जटिल ट्रान्सलिटेरेशन एड्स चाहिन्छ। तसर्थ, यसमा कुनै विशेष नेपाली टाइपिङ सफ्टवेयर प्रयोग नगरी नेपालीमा फोनेटिक ल्याटिन वर्णमाला कन्भर्टर छ।

## इतिहास

नेपाली भाषाको विकिपिडिया सन् २००२ जुन ३ मा आरम्भ गरिएको थियो।

## प्रयोगकर्ता र सम्पादनकर्ता

नेपाली विकिपिडिया तथ्याङ्क| प्रयोगकर्ताहरू | लेखहरू | फाइलहरू | प्रबन्धकहरू |
| --- | --- | --- | --- |
| ७८,६८३ | २९,९०५ | १,४८६ | ५ |

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू

* नेपाली विकिपिडिया आधिकारिक वेबसाइट
* विकिमिडिया फाउन्डेसन
# वाष्पीकरण

पानीको बाफ; हावा जस्तै भएर नदेखिने भए पनि घामका किरणका ठक्करका कारण देखिन्छ ।
पानी वा कुनै तरल पदार्थ निश्चित तापक्रम नाघिसकेपछि वाफमा परिवर्तन हुने प्रकृया वाष्पीकरण हो ।

## सिद्धान्त

## वाष्पीकरणलाई असर पार्ने तत्वहरू

## प्रयोग

* घाममा धोइसकेका लुगा सुक्न मुख्यतः यही प्रकृया लागू हुन्छ ।
* कुनै तरल पदार्थबाट ठोस पदार्थ निकाल्न यसैको प्रयोग हुन्छ ।

वाष्पीकरण भएपछि ठोस पदार्थ मात्र बाँकी हुन्छ ।
* गर्मीयाममा शितल बनाउनका लागि केही उपकरणहरू वाष्पीकरण अनुसार काम गर्छन् । (जस्तै:इभापोरेटिभ कुलरस्)
* माटाका भाँडाहरू बनाइसके पछि घाममा सुकाउनका कारण चिसो भाँडामा रहेको सुकोस् भनेर हो ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# मानव इतिहास

## प्राचीन सभ्यताहरू

### आदिमानवका अवशेषहरू

## मिश्रको सभ्यता

## चिनियाँ सभ्यता

ऐतिहासिक अभिलेखहरू अनुसार **चीनको इतिहास** करिब ५,००० वर्ष पुरानो छ । इ.पू. १६ औँ सताब्दीमा उत्खनन गरिएका अभिलेखहरूले यो ऐतिहासीक वास्तविकतालाई पुष्टि गर्ने गर्दछन् । चीन संसारको सबैभन्दा पुरानो सभ्यता मध्येको एक हो । शाङ वंशको समयमा कछुवाको हड्डीमा लेखिएका चीनीया लेखहरूको अध्ययन गर्दा तिनीहरू इ.पू. १,५०० तीरको भएको पत्ता लागेको छ । चीनीया सभ्यता ह्वाङ हो (पहेलो नदी) नदीको उपत्यकामा अवस्थित कुनै नगर राज्यबाट सुरू भएको मानिन्छ । इ.पू. २२१मा चीन एक ठूलो साम्राज्यको रूपमा उदय भएको भन्ने मान्यता धेरैले राख्दछन् । चीनीया सम्राटहरूले बलियो सार्वजनिक प्रशासन विकाश गरेका कारणले चीनीया साम्राज्यले पूर्वी एसियाको ठूलो भाग आफ्नो नियन्त्रणमा राख्न सफल भयो ।

चीन बंश (秦) का शासकहरूले चीनलाई एकै राज्यको रूपमा विकशित गर्ने जगहरू बसाले । इ.पू. ३००मा एकै प्रकारको लेखन प्रणाली लागू गराउनु तथा इ.पू. २००मा कन्फ्युसियाली दर्शन (धर्म) लाई राष्ट्रिय आदर्शको रूपमा स्थापित गरे । चीन इतिहासको समय चक्र सँगै एकीकृत तथा विभाजित हुनुका साथै समय समयमा बिदेशीहरूबाट पनि शासित हुन पुग्यो । ती मध्ये धेरैजसो चीनीया जनसङ्ख्यामा विलिन भए ।

* मेसोपोटामियाको सभ्यता
* भारतीय सभ्यता
* अमेरिकी सभ्यता

## युनानी सभ्यता

## कालखण्डहरू

### पुनर्जागरण

**पुनर्जागरण (Renaissance)**को शाब्दिक अर्थ हुन्छ- पुनरुत्थान वा पुनर्जिवन। चौधौँ देखि सत्रौँ शताब्दीसम्म यूरोपेली जातिहरूले कला, साहित्य, ज्ञान, विज्ञान, धर्म, दर्शन आदिमा जुन अभूतपूर्व प्रगति हासिल गरे त्यसैलाई पुनर्जागरणको रूपमा चित्रण गर्न सकिन्छ। पुनर्जागरणको सुरुवात इटालीको फ्लोरेन्स सहरबाट सुरू भएको मानिन्छ।

## विभिन्न युद्धहरू

## यो पनि हेर्नुहोस्

## स्रोत
# आत्मसमर्पण (सैन्य)

लेफ्टिनेन्ट जनरल १९ ७१ को भारत-पाकिस्तान युद्धमा भारतको विजयपछि १६ डिसेम्बर १९७१ मा AAK नियाजीले ढाकामा आत्मसमर्पणको पाकिस्तानी उपकरणमा हस्ताक्षर गर्दै
**आत्मसमर्पण**, सैन्य शब्दमा, क्षेत्र, लडाकू, किल्ला, जहाज वा हतियार माथिको नियन्त्रण अर्को शक्तिमा त्याग्नु हो। आत्मसमर्पण शान्तिपूर्ण रूपमा पूरा हुन सक्छ वा यो युद्धमा हारको परिणाम हुन सक्छ।एक सार्वभौम राज्यले युद्धमा पराजय पछि सामान्यतया शान्ति सन्धि वा सन्धिपत्र सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेर आत्मसमर्पण गर्न सक्छ। युद्धभूमिमा आत्मसमर्पण, या त व्यक्तिहरु द्वारा वा अधिकारीहरु द्वारा आदेश दिएपछि हुन सक्छ। सामान्यतया आत्मसमर्पण गर्नेहरु युद्ध बन्दी बन्न सक्छन्।

## सेतो झन्डा

 दोस्रो विश्व युद्ध को समयमा सिंगापुरमा जापानी सेनाहरूसमक्ष मित्र राष्ट्रहरू आत्मसमर्पण गर्छन्।
## यो पनि हेर्नुहोस्

* युद्धको घोषणा
# सवारी साधन

बस यातायातको लागि प्रयोग हुने प्रमुख सवारी साधन हो।
**सवारी साधन** (अङ्ग्रेजी: Vehicle, रोमन: *vehiculum* बाट) यात्रु तथा माल सामान परिवहन गर्नको लागि निर्माण गरिएका यान्त्रिक साधन हुन ।

## सन्दर्भ सूची
# फोस्फरस

**फोस्फरस** (मराठी: फॉस्फरस) एक रसायनिक तत्त्व हो जसको रसायनिक सङ्केत P हो। यसको आण्विक संख्या (यटोमिक नम्बर) १५ हो। यो मुख्यतया स्वेत फॉस्फरस र रक्त फॉस्फरसको रूपमा पउन सकिन्छ। यो अतिनै प्रतिक्रियाशील हुने भएकोले शुद्धरूपमा भेटाउन सकिन्न।

## रसायनिक गुणहरू

## भौतिक गुणहरू

ढाँचा:Infobox फोस्फरस

**रसायनिक तत्व**

|  |
| --- |
|
हाइड्रोजन  •  हेलियम  •  लिथियम  •  बेरिलियम  •  बोरोन  •  कार्बन  •  नाइट्रोजन  •  अक्सिजन  •  फ्लोरिन  •  नियोन  •  सोडियम  •  म्याग्नेसियम  •  एल्युमिनियम  •  सिलिकन  •  फोस्फरस  •  सल्फर  •  क्लोरिन  •  आर्गन  •  पोटासियम  •  क्याल्सियम  •  स्क्यान्डियम  •  टाइटानियम  •  भेनेडियम  •  क्रोमियम  •  म्याङ्गनिज  •  फलाम  •  कोबल्ट  •  निकेल  •  तामा  •  जस्ता  •  ग्यालियम  •  जर्मेनियम  •  आर्सेनिक  •  सेलेनियम  •  ब्रोमिन  •  क्रिप्टन  •  रुबिडियम  •  स्ट्रन्सियम  •  इट्रियम  •  जर्कोनियम  •  नियोबियम  •  मलिब्डेनम  •  टेक्निसियम  •  रुथेनियम  •  रोडियम  •  प्यालेडियम  •  चाँदी  •  क्याड्मियम  •  इन्डियम  •  राङ  •  एन्टिमोनी  •  टेलुरियम  •  आयोडिन  •  जेनन  •  सिजियम  •  बेरियम  •  ल्यान्थनम  •  सिरियम  •  प्रेजियोडिमियम  •  नियोडिमियम  •  प्रोमिथियम  •  समेरियम  •  युरोपियम  •  ग्याडोलिनियम  •  टर्बियम  •  डिस्प्रोजियम  •  होल्मियम  •  अर्बियम  •  थुलियम  •  इटर्बियम  •  लुटिशियम  •  ह्याफ्नियम  •  ट्यान्टलम  •  टङ्स्टेन  •  रिनियम  •  अज्मियम  •  इरिडियम  •  प्लेटिनम  •  सुन  •  पारो  •  थ्यालियम  •  सिसा  •  बिस्मथ  •  पलोनियम  •  एस्टटिन  •  रेडन  •  फ्रान्सियम  •  रेडियम  •  एक्टिनियम  •  थोरियम  •  प्रोट्याक्टिनियम  •  युरेनियम  •  नेप्ट्युनियम  •  प्लुटोनियम  •  एमरिशियम  •  क्युरियम  •  बर्क्लियम  •  क्यालिफोर्नियम  •  आइन्स्टाइनियम  •  फर्मियम  •  मेन्देलिभियम  •  नोबेलियम  •  लरेन्सियम  •  रदर्फोर्डियम  •  दुब्नियम  •  सिबोर्गियम  •  बोरियम  •  ह्यासियम  •  माइट्नेरियम  •  डार्मश्टाटियम  •  रेन्टगेनियम  •  उनुन्बियम  •  उनुन्ट्रियम  •  उनुन्क्वाडियम  •  उनुन्पेन्टियम  •  उनुन्हेक्सियम  •  उनुन्सेप्टियम  •  उनुनक्टियम |

## रसायनिक गुणहरू

## भौतिक गुणहरू

## यो पनि हेर्नुहोस्

* रसायन शास्त्र
* भौतिक शास्त्र
* जीव शास्त्र
# इन्डोनेसियाली भाषा

| इन्डोनेसियाली |
| --- |
| *बहासा इन्डोनेसिया* |
| मूलभाषी | इन्डोनेसिया
पुर्वी तिमोर (as a "working language") |
| मातृभाषी वक्ता | २३ करोड |
| भाषा परिवार | अस्ट्रोनेसियाली भाषा परिवार
* मलय पोलिनेसियाली
	+ Nuclear Malayo-Polynesian
		- Sunda–Sulawesi
			* Malayic
				+ Malayan
					- Malay
						* Malacca ("Riau") Malay
							+ **इन्डोनेसियाली**
 |
| लिपि | Latin (Indonesian alphabet) |
| सरकारी दर्जा |
| आधिकारिक भाषा | Indonesia |
| नियामक संस्था | Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa |
| भाषा सङ्केतहरू |
| आइएसओ ६३९-१ | `id` |
| आइएसओ ६३९-२ | `ind` |
| आइएसओ ६३९-३ | `ind` |
|  |
|

**इन्डोनेसियाली भाषा** (Bahasa Indonesia) इन्डोनेसियाको अधिकारिक भाषा हो। यो मलाय भाषा, एक अष्ट्रोनेशियाई भाषाको एक उत्कृष्ट बोली हो जुन सदियौं देखि इन्डोनेसियाली द्वीपसमूहको लोकभाषाको रूपमा प्रयोग हुँदै आइरहेको छ।
इन्डोनेसिया विश्वको चौथो सबैभन्दा बढि जनसङ्ख्या भयेको मुलूक हो। यसको ठुलो जनसङ्ख्या, जो धाराप्रवाह इन्डोनेसियाली भाषा बोल्छन धेरै छिटो १००% पुग्नै लागेको छ, जसले इन्डोनेसियाली भाषालाई विश्वमा धेरै बोलीने भाषा मध्य एक बनाउछ।

धेरै इन्डोनेसियाली छन जो राष्ट्र भाषा संग-संगै अर्को क्षेत्रीय भाषाहरुमा पनि धाराप्रवाह छन। (उदाहरणार्थ जावानी, सुंडानी र मदुरी) जुन साधारणत: घरमा र स्थानीय समुदाय भित्र प्रयोग गरिन्छ। औपचारिक शिक्षा, लगभग सबै राष्ट्रीय मीडिया र सञ्चारको अन्य रुपहरु इन्डोनेसियाली भाषामा आयोजित हुने गर्छन। पुर्वी तिमोर, जुन १९७५ देखि १९९९ बीच इन्डोनेसियाको एक प्रान्त थियो, इन्डोनेसियाली भाषालाई कार्यकारी दुई भाषा मध्य एक भाषाको रूपमा स्वीकार गरी सकेको छ त्याहाँको संविधानमा यस भाषाले मान्यता पनि प्राप्त गरी सकेको छ। (दुई भाषा मध्य अर्को मान्यता प्राप्त कार्यकारी भाषा अड्रेजी हो), यी संग-संगै त्याहाँ अधिकारिक भाषा तेतुम र पोर्चुगली पनि छन्।
इन्डोनेसियाली भाषाको इन्डोनेसियाली नाम हो *बहासा इन्डोनेसिया* (Bahasa Indonesia) जसको शाब्दिक अर्थ हो "इन्डोनेसियाको भाषा"। बहासा (Bahasa) चैं संस्कृतबाट लियेको हुनु पर्छ र **भाषा**को अपभ्रंश हुनु पर्छ।

मानचित्र जहाँ इन्डोनेसियाली भाषा मुख्य रूपमा बोलिन्छ। गहिरो नीलो: मुख्य रूपमा बोलिने भाषा. हल्का नीलो: वैकल्पिक रूपमा बोलिने भाषा
## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# दीपावली

| दीपावली |
| --- |
| दीपावलीको समयमा रंगीन धूलो वा बालुवा प्रयोग गरेर बनाइएका रङ्गोली सजावटहरू लोकप्रिय छन्। |
| वैकल्पिक नाम | लक्ष्मी पुजा |
| अनुयायी | हिन्दू, सिख,जैन तथा बौद्ध |
| प्रकार | धार्मिक निष्ठा, उत्सव |
| उत्सव | सार्वजनिक सजावट , खानपिन, पूजा, उपहार थथा मिठाइ |
| प्रारम्भ | धनतेरस, दीपावलीभन्दा दुइ दिन अघि |
| समापन | भाईटिका, दीपावलीभन्दा दुइ दिन पछि |
| मिति | कार्तिक शुक्ल चतुर्दशी |
| सम्बन्धित | काली पूजा, दीवाली (जैन), तिहार |

तिहारको बेलामा दिपावली गरिएको घर
**दिपावली** भनेको बत्ति बालेर घर, पसल आदि सजाउने भन्ने बुझिन्छ । तिहारको बेलामा नेपाल, भारत तथा संसारभरीका हिन्दूहरूले दिपावली गर्ने गर्दछन् । **दीवाली** वा **दीपावली** अर्थात "रोशनीको पर्व" शरद ऋतु (उत्तरी गोलार्द्ध) मा हरेक वर्ष मनाइने एक प्राचीन हिन्दू पर्व हो । दीवाली भारतको सबै भन्दा ठूलो तथा प्रतिभाशाली पर्व मध्ये एक हो । यो पर्व आध्यात्मिक रूपले अन्धकारमा प्रकाशको विजयको दर्शाउँछ ।

## नेपालमा दिपावली एवं भाइटीका

तिहारलाई नेपालमा दोस्रो ठूलो पर्वको रूपमा मनाइन्छ । पाँच दिन लामो यस पर्वलाई यम पञ्चक पनि भनिन्छ । यो पर्वमा मुख्य रूपमा काग, कुकुर, गाई, गोरु र लक्ष्मीको पूजा गरिन्छ । कागलाई सन्देशवाहक, कुकुरलाई सुरक्षा, गाईलाई समृद्धि, र लक्ष्मीलाई धन र ऐश्वर्यको प्रतीक मानेर पूजिन्छ । यसले मानव र प्रकृति बीचको आपसी सन्तुलन र सम्मानको सन्देश दिन्छ ।

तिहारको मूल मर्म दिपावली र प्रकाशको माध्यमबाट जीवनमा उज्यालो ल्याउनु हो । घरघरमा दियो बाली दिपावली मनाइन्छ । अज्ञानको अन्धकारलाई हटाएर ज्ञानको प्रकाश फैलाउने सन्देश तिहारबाट पाइन्छ । साथमा देउसी भैलो खेल्ने प्रचलन छ, जसले सामाजिक र सांस्कृतिक सम्बन्धलाई अझ नजिक बनाउँछ ।

पाँचौं दिन भाईटिका मनाइन्छ, जसमा दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइलाई स्नेहपूर्वक सप्तरङ्गी टीका लगाई मखमली माला लगाइदिन्छन् । यस अवसरमा विशेष परिकार खुवाएर भाईबहिनीबीचको प्रेमको झल्को दिने गरिन्छ । भाईटिकाको पौराणिक कथा अनुसार, यमराजलाई आफ्नी बहिनी यमुनाले घरमा आमन्त्रण गरेकी थिइन् । बहिनीले टिका र माला लगाएर सत्कार गर्दा यमराजले प्रसन्न भई बहिनीको घरमा वर्षेनी आउने वचन दिए । यस परम्परा अनुसार, भाईटिकाले भाईबहिनीबीचको प्रेमलाई प्रगाढ बनाउन मद्दत पुर्‍याउँछ ।

## यो पनि हेर्नुहोस्

* तिहार

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# विनिमयदर

थाइल्याण्डमा देखाइएको विनिमय दरहरु
**विनिमय दर** (अङ्ग्रेजी: Exchange Rate) भन्नाले एउटा मुद्राको अर्को मुद्रामा विनियम गर्दा प्रयोग हुने दरलाई बुझाउँदछ । दुई मुद्रा विचको यस्तो दर हो जस अनुसार एक मुद्रा अर्कोमा साट्ने गरिन्छ अर्थात एउटा मुद्रालाई अर्को मुद्रामा साट्नको लागि प्रयोग गरिने दरलाई विनिमय दर भनिन्छ । उदाहरणको लागि नेपालमा अमेरिक डलको विनिमय दर १०० नेपाली रुपैया भन्नुको मतलव एक अमेरिक डलरको मुल्य नेपाली १०० रुपैया बरावर हुन्छ भन्ने बुझिन्छ । नेपालमा विदेशी मुद्राको विनिमय दरको निर्धारण गर्दछ तथा विदेशी मुद्राको कारोबारको सुपरिवेक्षण नेपाल राष्ट्र बैङ्कले गर्दछ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## थप हेर्नुहोस्

* वासलात
# सुन उत्पादनको आधारमा देशहरूको सूची

२०१२ विश्व सुन उत्पादन (किलोग्राम मा)
यो २०२२ मा **सुन उत्पादनको आधारमा देशहरूको सूची** हो

२००६ सम्म, दक्षिण अफ्रिका संसारको सबैभन्दा ठूलो सुन उत्पादक थियो। २००७ मा , अन्य देशहरूबाट उत्पादन बढ्दै र दक्षिण अफ्रिकाबाट उत्पादन घट्दै गयो , यद्यपि कुनै पनि देशले १९६० को दशकको उत्तरार्ध र १९७० को शुरुमा दक्षिण अफ्रिकाको उच्चतम उत्पादन अवधिको मापनमा पुग्न सकेको छैन। १९७० मा, दक्षिण अफ्रिकाले ९९५ टन वा ३२ मिलियन औंस सुन उत्पादन गर्यो, जुन विश्वको ४७.५ मिलियन औंसको उत्पादनको दुई तिहाई थियो। उत्पादन तथ्याङ्क प्राथमिक खानी उत्पादन को लागी हो। अमेरिकामा, उदाहरणका लागि, सन् २०११ को लागि, माध्यमिक स्रोतहरू (नयाँ र पुरानो स्क्र्याप) प्राथमिक उत्पादनभन्दा बढी छन्।

## सूची

| २०२२ स्थान | देश | सुन उत्पादन (टन) | % | Reserves (tonnes) | % of total |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| — |   *World* | ३,१०० | १००.० | ५२,००० | १००.० |
| १ |  चीन | ३३० | १०.६ | १,९०० | ३.७ |
| २ |  अष्ट्रेलिया | ३२० | १०.३ | ८,४०० | १६.२ |
| ३ |  रसिया | ३२० | १०.३ | ६,८०० | १३.१ |
| ४ |  क्यानडा | २२० | ७.१ | २,३०० | ४.४ |
| ५ |  संयुक्त राज्य | १७० | ५.५ | ३,००० | ५.८ |
| ६ |  Mexico | १२० | ३.९ | १,४०० | २.७ |
| ७ |  कजाख्स्तान | १२० | ३.९ | १,२०० | २.३ |
| ८ |  दक्षिण अफ्रिका | ११० | ३.५ | ५,००० | ९.६ |
| ९ |  पेरू | १०० | ३.३ | २,९०० | ५.६ |
| १० |  उज्बेकिस्तान | १०० | ३.३ | १,८०० | ३.५ |
| ११ |  घाना | ९० | २.९ | १,००० | १.९ |
| १२ |  इन्डोनेसिया | ७० | २.३ | २,६०० | ५.० |
| १३ |  बुर्किना फासो | ७० | २.३ | उपलब्ध छैन | — |
| १४ |  ब्राजिल | ६० | १.९ | २,४०० | ४.६ |
| १५ |  कोलोम्बिया | ६० | १.९ | उपलब्ध छैन | — |
| १६ |  तान्जनिया | ६० | १.९ | उपलब्ध छैन | — |
| १७ |  पपुवा न्युगिनी | ५० | १.६ | १,१०० | २.१ |
| १८ |  माली | ५० | १.६ | ८०० | १.५ |
| १९ |  सुडान | ५० | १.६ | उपलब्ध छैन | — |
| — |   *Rest of the World* | ६३० | २०.३ | ९,४०० | १८.० |

## यो पनि हेर्नुहोस्

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# प्रशा अधिराज्य

**प्रशिया राज्य** वा प्रशा अधिराज्य) (Kingdom of Prussia ; जर्मन : Königreich Preußen) एक जर्मन अधिराज्य थियो। यो १७०१ देखि १९१ ८ सम्म प्रशाको हिस्सा थियो। प्रशिया राज्यमा वर्तमान जर्मनी, पोल्याण्ड, रूस, लिथुआनिया, डेनमार्क, बेल्जियम र चेक गणतन्त्रका केही भागहरू सम्मिलित थिए।

सन् १८७१ मा जर्मनीको एकीकरण पछाडि यस राज्यको ठूलो भूमिका थियो। सन् १९१८मा जर्मन साम्राज्यको विघटन नभएसम्म यो प्रमुख राज्य थियो। यसको नाम 'प्रशा' भन्ने क्षेत्रबाट आएको हो, यद्यपि यो ब्रान्डनबर्गको मार्ग्राभेटमा अवस्थित थियो। यसको राजधानी बर्लिन थियो। बर्लिन यसको राजधानी थियो ।

प्रशियाको राज्यको स्थापनाकाल देखि नै एक महान शक्ति थियो।

## यो पनि हेर्नुहोस्

* जर्मन साम्राज्य

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# भोल्गा

**भोल्गा** (/ˈvɒlɡə, ˈvoʊlɡə/ ; रुसी: Во́лга) युरोपको सबैभन्दा लामो नदी हो। मध्य रूस देखि दक्षिण रुस हुँदै क्यासपियन समुद्रमा बग्ने यो नदिको लम्बाई ३,५३१ किमी (२,१९४ माइल) छ र यसको जलग्रहण क्षेत्र १३,६०,००० किमी२ (५,३०,००० वर्ग माइल) ओगटेको छ।

यो बहाव र जलाधार क्षेत्रको आधारमा पनि युरोपको सबैभन्दा ठूलो नदी हो। भोल्गा नदीलाई व्यापक रूपमा रूसको राष्ट्रिय नदीको रूपमा मानिन्छ। यसको भौगोलिक अवस्थाका कारण भोल्गाले पूर्वी र पश्चिम (एशियादेखि युरोप) बीच र साथसाथै दक्षिण र उत्तर बीचको आवागमनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। पुरानो रूसी राज्य, रूस 'खगनाट, भोल्गा नदीको वरिपरि विकसित भएको थियो। ऐतिहासिक रूपमा, यो युरेसियन सभ्यताको महत्वपूर्ण मिलनबिन्दु थियो।

यो नदी रूसमा जङ्गल, स्टेप्पहरू र स्टेप्प घाँसे मैदानहरू हुँदै बग्दछ । राजधानी मस्को सहित रसियाका बीस ठूला शहरहरू मध्ये ११ वटा शहरहरू भोल्गाको जलाधार/ सिंचित क्षेत्रमा अवस्थित छन्।

संसारका केही ठूला जलाशयहरू भोल्गाको आसपासमा अवस्थित छन्। रूसी संस्कृतिमा यो नदीको एक प्रतीकात्मक अर्थ छ र अक्सर रूपमा रूसी साहित्य र भोल्गालाई लोकगीत Волга-матушка *भोल्गा-मतुस्का* (भोल्गा माता)को रुपमा उल्लेख गरिन्छ।

भोल्गा डेल्टाको उपग्रह दृश्य
## वर्णन

भोल्गा युरोपको सबैभन्दा लामो नदी हो, र यसको जलग्रहण क्षेत्र लगभग पूर्ण रूपमा रूस भित्र छ, जबकि रूसको सबैभन्दा लामो नदी ओब - इरतिश नदी प्रणाली हो। यो क्यासपियन सागरको बेसिनमा पर्छ, बन्द खोलामा बग्ने सबैभन्दा लामो नदी भएकोले। समुद्री सतहबाट २२५ मिटर (७३८ फिट) माथि वाल्दाई हिल्स, मास्कोको पश्चिमोत्तर र सेन्ट पीटर्सबर्गको करिब ३२० किलोमिटर (२०० माइल) दक्षिणपूर्व, मा उत्पत्ति भएर भोल्गा पूर्वतर्फ स्टर्ज ताल, टभेर, डुबना, राइबिन्स्क, यारोस्लाभल, निजनी नोभगोरोड र काजानको पूर्वतिर जान्छ। त्यहाँबाट यो दक्षिणतिर फर्कन्छ, उल्यानोवस्क, टोल्याट्टी, सामारा, सेराटोभ र भोल्गोग्राड हुँदै बग्छ र समुन्द्री सतहभन्दा २८ मिटर (९२ फिट) मुनी अस्ट्रखानको मुनि क्यास्पियन सागरमा निकास हुन्छ। यसको सबै भन्दा रणनीतिक बिन्दुमा, यो डन (ठूलो मोड) तिर मोडिन्छ )। भोल्गोग्राड, पहिले स्टालिनग्राद, त्यहाँ अवस्थित छ।

भोल्गाले पश्चिमी रूसको अधिकांश भाग सिंचित गर्छ । यसका धेरै ठूला जलाशयहरूले सिंचाइ र जलविद्युत उर्जा प्रदान गर्दछ। मस्को क्यानाल, भोल्गा – डोन नहर, र भोल्गा बाल्टिक जलमार्गले मस्कोलाई सेतो सागर, बाल्टिक सागर, क्यास्परियन सागर, आजोभको समुद्री किनार र कृष्ण समुद्रसंग जोड्ने समुद्री जलमार्ग बनेको छ। उच्च स्तरको रासायनिक प्रदूषणले नदी र यसका वासस्थानमा प्रतिकूल असर गरेको छ।

उर्वरा नदी उपत्यकाले गहुँको ठूलो मात्रामा उत्पादन हुन्छ, र यसमा धेरै खनिज सम्पत्तिहरू पनि छन्। भोलगा उपत्यकामा पर्याप्त पेट्रोलियम उद्योग केन्द्रहरू केन्द्रित छन्। अन्य स्रोतहरूमा प्राकृतिक ग्यास, नुन, र पोटाश सामेल छन् । भोल्गा डेल्टा र क्यास्परियन समुद्री माछा मार्ने मैदानहरू हुन्। अस्ट्रखान, डेल्टामा, क्याभियार उद्योगको केन्द्र हो।

## परिबहन/ नेभिगेसन

## स्याटेलाइट तस्बिर

## यो पनि हेर्नुहोस्

* डेन्युब नदी

## सन्दर्भ
# बस

**बस** एकैपटक धेरै यात्री बोकेर हिड्नसक्ने आयताकार तथा ठूला सवारी साधन हुन ।

Benz-Omnibus, 1896
An Arriva double-decker bus, running route १०२ on the London Buses network.
Volvo B10M articulated bus in Chiba, Japan.
Police bus in Australia
A school bus in Kuala Lumpur.
# जुत्ता

| जुत्ता |
| --- |
| हङकङ पसलमा बेच्न राखिएका विभिन्न प्रकारक जुत्ताहरू |
| प्रकार | पाउपोश |
| प्रयोगकर्ता | पुरूष/महिला |

**जुत्ता** मानिसले आरम तथा सुरक्षाको लागि खुट्टामा पहिरिने बस्तु हो ।

## इतिहास

## भागहरू

## प्रकार

## निर्माण

## सन्दर्भ सूची

## बाहिरी सुत्र

* Footwear History
* Shoe Size Converter and Charts
* International Shoe Size Conversion Charts, from i१८nguy's website, offers more information.
* Shoe Careअभिलेखिकरण २०१३-०३-०१ वेब्याक मेसिन
* The Political History of Shoes अभिलेखिकरण २०१०-०७-२७ वेब्याक मेसिन
* ShoeGuide.Org अभिलेखिकरण २००८-०५-३१ वेब्याक मेसिन, A footwear encyclopedia
* How to make shoes