# उत्तराखण्ड दिवस

| उत्तराखण्ड दिवस |
| --- |
| आधिकारिक नाम | उत्तराखण्ड राज्य स्थापना दिवस |
| वैकल्पिक नाम | उत्तराखण्ड दिवस |
| अनुयायी | उत्तराखण्ड, भारत |
| प्रकार | Foundation Day |
| महत्त्व | Statehood day of the State of Uttarakhand, formed by the Uttar Pradesh Reorganisation Act, 2000. |
| उत्सव | भारतको झण्डा झण्डोतोलन, parades, सास्कृतिक कार्यक्रमहरु, state awards ceremony. |
| प्रारम्भ | ९ नोवेम्बर २००० |
| मिति | ९ नोवेम्बर |
| आवृत्ति | वार्षिक |

**उत्तराखण्ड दिवस** पनि **उत्तराखण्ड  दिवस,** को रूपमा मनाइन्छ उल्लेख राज्य जग दिन को भारतीय राज्य उत्तराखण्ड । यो वार्षिक रूपमा नोभेम्बर (२००० मा सुरू) मा मनाइन्छ।

## पृष्ठभूमि

भारतको स्वतन्त्रता पछि, पूर्व संयुक्त प्रान्त को हिमालयन जिल्लाहरु क्षेत्रीय साहित्य मा महत्वपूर्ण ध्यान प्राप्त गर्न थाले। १९४९ मा, टिहरी गढवालको रियासतले भारत संघमा प्रवेश गर्यो । सन् १९५० मा, भारतीय संविधान लागू गरेपछि संयुक्त प्रान्तहरूको नाम बदलियो उत्तर प्रदेश र भारतको एक राज्य भयो। स्वतन्त्रताको दशक पछि पनि उत्तर प्रदेश सरकारले हिमालय क्षेत्रमा जनताको हित सम्बोधन गर्ने अपेक्षा पूरा गर्न सकेन। बेरोजगारी, गरीबी, पर्याप्त पूर्वाधारको अभाव, सामान्य अल्पविकास र पहाडबाट पहाडमा बसोबास गर्ने पहाडबाट बसाई आएका मानिसहरू (पहाडी भाषी) अझ राम्रो अवसरको खोजीमा अन्ततः छुट्टै पहाडी राज्यको निर्माणको लोकप्रिय मागको कारण भए। राज्यको प्राप्तिको उद्देश्यका लागि उत्तराखण्ड क्रान्ति दलको गठन पछि विरोध प्रदर्शन जम्मा भयो र ९० को दशकमा यस क्षेत्रभरि व्यापक राज्य आन्दोलनको रूप लिइयो। २ अक्टुबर १ १९९४ मा आन्दोलनले हिंसात्मक मोड लियो, जब उत्तर प्रदेश पुलिसले मुजफ्फरनगरमा प्रदर्शनकारीहरूको भीडमाथि गोली प्रहार गर्‍यो र धेरै व्यक्तिको मृत्यु भयो।

राज्यका कार्यकर्ताहरूले आन्दोलनलाई अर्को धेरै वर्षसम्म निरन्तरता दिए र फलस्वरूप *९* नोभेम्बर २००० मा उत्तर प्रदेश पुनर्गठन ऐन, २००० द्वारा उत्तराअञ्चल को रुपमा उत्तराखण्ड गठन भयो, राज्य उत्तर प्रदेशलाई विभाजन गरी । १ जनवरी २००७ मा, उत्तराअञ्चलको नाम उत्तराखण्ड राखियो र यो राज्यको राज्य हुनुभन्दा पहिले यस क्षेत्रलाई चिनिन्थ्यो भन्ने नाम पुनः प्राप्त गर्‍यो।

## पालन र उत्सव

उत्तराखण्डका मुख्यमन्त्री हरीश रावतले राज्यको १६औं वार्षिकोत्सवमा उत्तराखण्ड रत्न पुरस्कार गठन गरे।

**पुरस्कार समारोह**

| पुरस्कार | प्रापक | क्षेत्र |
| --- | --- | --- |
| उत्तराखण्ड रत्न | बद्री दत्त पाण्डे | स्वतन्त्रता आन्दोलन |
| चन्द्र सिंह गढवाली |
| गौरा देवी | वातावरणीय आन्दोलन |
| घनश्याम गिरी | सामाजिक सेवा |
| इंद्रमणि बडोनी | राज्य आंदोलन |
| जयानन्द भारती | सामाजिक सुधार |
| मंगला देवी | सामाजिक सेवा |
| नारायण दत्त तिवारी | सार्वजनिक मामला |
| श्री देव सुमन | स्वतन्त्रता आन्दोलन |
| उत्तराखंड लाइफटाइम अचीवमेन्ट अवार्ड | Kabutari देवी | लोककथा |
| राजेन्द्र सिंह रावत | खेलकुद </br> ( मैदान हक्की ) |
| देवभूमि उत्तराखंड खेल रत्न | गुरमीत सिंह | एथलेटिक्स |
| देवभूमि उत्तराखंड द्रोणाचार्य पुरस्कार | सुरेन्द्र सिंह रावत |
| बृजमोहन शाह मेमोरियल पुरस्कार | पार्थ मेहता | सिनेमा र टेलिभिजन |
| उर्वशी रौतेला |
| गोपाल बाबु गोस्वामी स्मृति पुरस्कार | नरेंद्र सिंह नेगी | संगीत </br> ( भोकल ) |
| केशव दास अनुरागी स्मृति पुरस्कार | उत्तम दास | संगीत </br> ( इन्स्ट्रुमेन्टल ) |
| मोहन सिंह रिठगढी स्मृति पुरस्कार | गिरीश तिवारी | संगीत </br> ( गीत लेखन ) |
| मोहन उप्रेती मेमोरियल अवार्ड | चन्द्र सिंह राही | थिएटर |
| रतन सिंह जौनसरी स्मृति पुरस्कार | नन्दलाल भारती | लोककथा |

### २०१७ दृष्टि उत्तराखण्ड

१७औं वार्षिक राज्य स्थापना दिवसको अवसरमा उत्तराखण्ड सरकारले राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजीत डोभाल, सेना प्रमुख जनरल विपिन रावत, अनुसन्धान तथा विश्लेषण शाखाका सचिव अनिल धस्माना, सैन्य अपरेशनका महानिर्देशक लेफ्टिनेंट जनरल अनिल कुमारलाई आमन्त्रित गरे। भट्ट, भारतीय तटरक्षक बलका महानिर्देशक राजेन्द्र सिंह र उत्तराखण्ड मूलका अन्य प्रमुख सुरक्षाकर्मीहरूले नोभेम्बर मा एउटा सेमिनारमा उत्तराखण्ड राज्यको गठनपछि उठेका चुनौतिहरूका बारे छलफल गरे र राज्यको प्रगति र रोडम्याप र दर्शनको बारेमा छलफल गरे। विकास।

'सुशासन र शून्य सहिष्णुता भ्रष्टाचार' भन्ने विषयमा आधारित पुस्तिका पुस्तिका मुख्यमन्त्री त्रिवेंद्र सिंह रावतले *आफ्नो सरकार संकल्प से* सिद्धिको दर्शन दस्तावेजको उद्घाटन गर्नुभयो।

| पुरस्कार | प्रापक | क्षेत्र |
| --- | --- | --- |
| देवभूमि उत्तराखंड खेल रत्न | एकता बिष्ट | क्रिकेट |
| देवभूमि उत्तराखंड द्रोणाचार्य पुरस्कार | लियाकत अली |

### २०१८ उत्तराखण्ड उदय

उत्तराखण्डको राज्यपाल बेबी रानी मौर्यले १८औं वार्षिक राज्य स्थापना दिवसको उद्घाटन गरे। मुख्य समारोह देहरादूनको पुलिस लाइन्समा भएको थियो। परेडमा उत्तराखण्ड पुलिस महिला पाइप ब्यान्ड, उत्तराखण्ड पुलिस डग स्क्वाडको डेमो, उत्तराखण्ड आतंकवाद विरोधी टोलीको डेमो, उत्तराखण्ड राज्य प्रकोप उद्धार बलको डेमो, मोटरसाइकल र घोडा सवार थिए। उत्तराखण्डका मुख्यमन्त्री त्रिवेन्द्र सिंह रावतले देहरादूनमा उत्तराखण्ड राज्य आन्दोलनकारी शहीद स्मारकमा श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्नुभयो।

देहरादूनको डेभराउन मैदानमा हिन्दी दैनिक समाचार पत्र अमर उजाला द्वारा प्रायोजित सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरियो। परम्परागत उत्तराखण्डी कपडाहरूको फेसन शो पनि आयोजना गरिएको थियो। खोल्ने समारोह मा, बसन्ती बिष्ट र प्रीतम भर्त्वन जगर प्रदर्शन गरे र मीना राणा, रेणु धस्मान उनियाल, अमित सागर, संगीता धौंडियाल, रजनीकांत सेम्वाल र संजय कुमोलाले गढ़वाली र कुमाउनी लोक गीतहरु प्रस्तुत गरेका थिए। कार्यक्रममा प्रमुख पाहुना लोकसभा सांसद तथा पूर्व सीएम डा. रमेश पोखरियाल निशंक, विशेष पाहुना उत्तराखण्ड राज्यमन्त्री सुबोध उनियाल र डा। धनसिंह रावत तथा उत्तराखण्ड कांग्रेसका उपाध्यक्ष सूर्यकान्त धस्माना उपस्थित थिए।

### २०१९ उत्तराखण्ड राज्य स्थापना सप्ताह

१९औं वार्षिक राज्य स्थापना दिवस ३ नोभेम्बर देखि नोभेम्बर ९ सम्म सुरू हुने एक विस्तारित हप्ता-लामो उत्सवको रूपमा मनाइएको थियो। राज्यको राजधानी देहरादूनको छेउमा अल्मोडा, मसुरी, नयाँ टिहरी र श्रीनगरमा विभिन्न सामाजिक सांस्कृतिक विषयहरू सम्बन्धित कार्यक्रम र कार्यक्रमहरू सम्पन्न भए। 'रिभर्स माइग्रेसन' को विषय यस घटनामा राज्य सरकारको विशेष फोकस थियो। उक्त कार्यक्रममा केन्द्रीय मन्त्रीहरु, प्रख्यात अनिवासी उत्तराखण्डियहरु र विभिन्न क्षेत्रका विज्ञहरु उपस्थित थिए। उद्घाटन समारोहको उद्घाटन मुख्य अतिथि संघीय रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले गरेका थिए ।

**कार्यक्रम र कार्यक्रमहरू**

| मिति | घटना | स्थान |
| --- | --- | --- |
| November नोभेम्बर | "आवा आपुन घौर" (Let's Come Back Home) | नयाँ टिहरी |
| November नोभेम्बर | "मेरो सैनिक मेरा अभिमान" (My Soldiers, My Pride) | देहरादुन |
| November नोभेम्बर | "उत्तराखण्ड महिला सम्मेलन" (Uttarakhand Women's Conference) | श्रीनगर |
| November नोभेम्बर | "मेरे युवा मेरी शान" (My Youth, My Glory) | अल्मोड़ा |
| November नोभेम्बर | उत्तराखण्ड फिल्म कन्क्लेभ | मसुरी |
| November नोभेम्बर | "भारत भारती" (The Montage of India) | देहरादुन |

### २०२० उत्तराखण्ड दिवस समारोह

२०औं वार्षिक राज्य स्थापना दिवस उत्सव बन्द मुख्य मन्त्री त्रिवेन्द्र सिंह रावत द्वारा मा गर्सैन समापन भएको थियो, जो केही अगाडि मार्च 2020 मा उत्तराखण्ड को गर्मी राजधानी घोषणा गरेको थियो, COVID-19 महामारी को केही अघी ।

## पनि हेर्नुहोस्

* उत्तराखण्ड राज्य प्रतीकहरूको सूची
* भारतीय राज्य स्थापना दिनहरूको सूची

## सन्दर्भ