Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# बलिउड

| हिन्दी सिनेमा (बलिउड) |
| --- |
|  |
| मुख्य वितरकहरू | एए फिल्म्स
फक्स स्टार स्टुडियोज
इरोस इन्टरनेसनल
रिलायन्स बिग पिक्चर्स
युटिभी मोसन पिक्चर्स
यशराज फिल्म्स
धर्मा प्रोडक्सन्स
रेड चिलिज इन्टरटेनमेन्ट
टिप्स म्युजिक फिल्म्स
भायकम १८ मोसन पिक्चर्स
एक्सेल इन्टरटेनमेन्ट
जी स्टुडियोज
 |
| निर्मित चलचित्रहरू (सन् २०१७) |
| जम्मा | ३६४ |
| Gross Box Office (सन् २०१६) |
| कुल | ₹१५,५०० करोड (अमेरिकी डलर२.३१ billion) |
| National films | भारत: ₹३,५०० करोड (युएस$५६५ million) (2014) |

**हिन्दी सिनेमा**, प्राय: **बलिउड** र पहिले 'बम्बई सिनेमा'को रूपमा पनि परिचित, मुम्बई (पहिले बम्बई) मा आधारित भारतीय हिन्दी भाषाको चलचित्र उद्योग हो। यो शब्द "बम्बई" र "हलिउड"को सम्मिश्रण हो। यो उद्योग दक्षिण भारतीय सिनेमा र अन्य भारतीय चलचित्र उद्योगसँग सम्बन्धित छ, जसले भारतीय सिनेमा बनाउँदछ, जुन कथानक चलचित्रहरूको संख्याले संसारको सबैभन्दा ठूलो हो।

सन् २०१७ मा, भारतीय सिनेमाले १,९८६ कथानक चलचित्रहरू उत्पादन गरेको थियो, जसमा बलिउड यसको सबैभन्दा ठूलो चलचित्र निर्माता थियो, जसले सोही वर्ष ३६४ हिन्दी चलचित्रहरू उत्पादन गरेको थियो। बलिउडले भारतीय नेट बक्स अफिस राजस्वको ४३ प्रतिशत प्रतिनिधित्व गर्दछ; जबकि तमिल र तेलुगु सिनेमाले ३६ प्रतिशत प्रतिनिधित्व गर्दछ भने बाँकी क्षेत्रीय सिनेमाले सन् २०१४ मा २१ प्रतिशत गठन गरेको थियो। बलिउड विश्वको चलचित्र निर्माणको सबैभन्दा ठूलो केन्द्र हो। सन् २००१ को टिकट बिक्रीमा, हलिउडको २.६ बिलियन टिकटहरू बेचिएको तुलनामा भारतीय सिनेमा (बलिउड सहित) ले विश्वव्यापी रूपमा ३.६ बिलियन टिकटहरू बिक्री गरेको बताइएको छ। बलिउड चलचित्रहरूमा स्थानीय हिन्दुस्तानीको प्रयोग गरिन्छ, जुन आफूलाई हिन्दी वा उर्दू बोल्ने भनेर चिनाउने व्यक्तिहरूले पारस्परिक रूपमा बुझ्न सक्दछन्, र आधुनिक बलिउड चलचित्रहरूमा हिङ्लिसका तत्वहरू बढ्दो रूपमा समावेश गरिन्छ।

## व्युत्पत्ति

"बलिउड" बम्बई (मुम्बईको पुरानो नाम) र अमेरिकी चलचित्र उद्योगको केन्द्र हलिउड, क्यालिफोर्नियाबाट व्युत्पन्न गरिएको सम्मिश्रण हो। हलिउड विपरीत, बलिउड एक भौतिक स्थान हैन; यसको नाम केही चलचित्र पत्रकारहरू र आलोचकहरूद्वारा आलोचना गरिएको छ, जसले विश्वास गर्छन् कि उद्योग हलिउडको एक गरीब चचेरा भाई हो।

अक्सफोर्डडिक्सनेरी डट कमका अनुसार, "बलिउड" शब्द सन् १९७० को दशकमा सुरु भएको हो, जब भारतीय सिनेमाले चलचित्र निर्माणमा हलिउडलाई पछाडि पारेको थियो। शब्द बनाएकोमा अखबारहरूले धेरै पत्रकारहरूलाई श्रेय दिएका छन्। 'द हिन्दु'को सन् २००४ को लेख अनुसार, पत्रकार बेभिंडा कोल्कोले यो शब्द बनाएका थिए; अर्को वर्ष एक 'टेलिग्राफ' लेखले अमित खन्ना यसको निर्माता थिए भनेर रिपोर्ट गरेको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू
# कम्प्युटर विज्ञान

**कम्प्युटर विज्ञान** गणित, विज्ञान र समस्या समाधान गर्ने खुबीको प्रयोग गरेर कम्प्युटरको निर्माण र प्रयोग सम्बन्धि अध्ययन हो। यसले गर्दा विश्व हाम्रो सामु सानो भएको छ। कम्प्युटर विज्ञान २०औँ शताब्दीको अन्त्य तिर मात्र छुट्टिएको हो र यसले कार्य सम्पादनमा आफ्नै तरिका अपनायो अनि आफ्नै शाब्दिक व्याख्या पनि। यसका जराहरू इलेक्ट्रिक इन्जिनियरिङ, गणित र भाषा विज्ञानमा रहेका छन्। तपाईँले यसलाई विज्ञान, इन्जिनियरिङ र कलाको सम्मिश्रणको रूपमा लिन सक्नुहुन्छ।

कम्प्युटर विज्ञनले साध्यात्मक गणितीय आदर्शमा रहेर कम्प्युटरका अवयवहरूको अध्ययन गर्दछ, कम्प्युटर इन्जिनियरिङले वा स्तविक कम्प्युटरका पाटपुर्जाहरूको अध्ययन गर्दछ (जसलाई हामी छुन र हेर्न सक्छौँ), र सफ्टवेयर इन्जिनियरिङले कम्प्युटर कार्यक्रमहरू कसरी प्रभावकारी, सहज बनाउन सकिन्छ भनेर र तिनीहरूको निर्माणमा ध्यान दिन्छ।

## कम्प्युटर विज्ञानका अङ्गहरू

### भित्री गणित

* बूलियन अल्जेब्रा (जहाँ केही कुरा सही वा गलत मात्र हुन सक्छ)
* कम्युटर सांखिकरण (कम्प्युटरले कसरी गणना गर्दछ)
* डिस्क्रेट गणित ( संख्या सहितको गणित जसलाई गणना गर्न सकिन्छ)
* सांकेतिक लजिक (गणितको बारेमा सोच्ने र बोल्ने तरिका)

### कम्प्युटर विज्ञान कार्यक्षेत्र

## बाह्य कडीहरू
# महेन्द्र सिंह धोनी

धोनी|  |
| व्यक्तिगत जानकारी |
| उपनाम | माही,एम अस धोनी |
| उचाई | ५ फिट ९ इन्च (१.७५ मी) |
| ब्याटिङ | दायाँहाते ब्याट्स्म्यान |
| बलिङ | दायाँहाते मध्यम गति |
| भूमिका | विकेट किपर,  भारत कप्तान |
| अन्तर्राष्ट्रिय जानकारी
 |
| राष्ट्रिय टोली | * भारत
 |
| टेस्ट पदार्पण (क्याप २५१) | २ डिसेम्बर २००५ विरुद्ध श्रीलङ्का |
| अन्तिम टेस्ट | १३ जनवरी २०१२ विरुद्ध  अस्ट्रेलिया |
| ओडिआई पहिलो खेल (क्याप १५८) | २३ डिसेम्बर २००४ v बङ्गलादेश |
| अन्तिम एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय | १९ फेब्रुअरी २०१२ v अस्ट्रेलिया |
| टिट्वान्टी पहिलो खेल (क्याप २) | १ डिसेम्बर २००६ v दक्षिण अफ्रिका |
| अन्तिम टिट्वान्टी अन्तर्राष्ट्रिय | ३ फेब्रुवरी २०१२ v अस्ट्रेलिया |
|  |
| घरेलु टोली जानकारी
 |
| वर्ष | टिम |
| १९९९/००–२००४/०५ | बिहार |
| २००४/०५-हालसम्म | झारखण्ड |
| २००८–हालसम्म | चेन्नई सुपर किंग |
|  |
| खेल जीवन तथ्याङ्क |
|

| प्रतियोगिता | टेस्ट | एकदिने अंतर्राष्ट्रीय | प्रथम श्रेणी | एलए |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| खेल | ६७ | २०६ | १०८ | २५३ |
| कुल रन | ३,५०९ | ६,७७३ | ५,६७१ | ८,५०० |
| ब्याटिङ औसत | ३७.३२ | ५१.७० | ३६.१२ | ५०.२९ |
| १००/५० | ५/२४ | ७/४५ | ८/३८ | १३/५४ |
| शीर्ष अङ्क | १४८ | १८३\* | १४८ | १८३\* |
| कुल बल | ७८ | १२ | १०८ | ३९ |
| विकेट | ० | १ | ० | २ |
| बलिङ औसत | – | १४.०० | – | १८.०० |
| एक इनिङमा ५ विकेट | – | – | – | – |
| एक खेलमा १० विकेट | – | – | – | – |
| उत्कृष्ट बलिङ | – | १/१४ | – | १/१४ |
| क्याच/स्टम्प | १९२/२८ | १९३/६५ | २४८/४५ | २५७/७६ |

 |
|  |
| स्रोत: क्रिकइन्फो, ३० जनवरी २०१२ |

**महेन्द्र सिंह धोनी** को जन्म ७ जुलाई १९८१ मा भएको हो । उनी भारतीय राष्ट्रिय क्रिकेट टिम तथा चेन्नई सुपर किङ्गसका कप्तान हुन्। उनले अहिलेसम्म क्रिकेटका सबै राष्ट्रिय खेलहरू जितेका छन्। महेन्द्र सिंह धोनी यस्तो कप्तान हुन्, जसले आईसीसीको तिनवटा भन्दा बढी ट्रफ़ीमा कब्ज़ा गरेको छ। धोनीको कप्तानीमा भारतलाई आईसीसीको वर्ल्ड-टीट्वेन्टी (सन् २००७ मा), क्रिकेट वर्ल्ड कप (सन् २०११ मा) र आईसीसी चैंपियंस ट्रफ़ी (सन् २०१३ मा) जिताएका छन्।
भारतीय क्रिकेट टीमका पूर्वकप्तान महेन्द्र सिंह धोनीले १५ अगस्ट २०२० मा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटबाट सन्न्यास लिने घोषणा गरेका छन्।

## जन्म

धोनीको जन्म राँँची, बिहार (वर्तमान झारखण्ड)मा भएको हो। उनी आफूलाई हिन्दू राजपूत मान्छन्। उनको पैतृक ल्वाली गाउँ उत्तराखण्डको अल्मोडा जिल्लाको लाम्गढामा पर्छ। धोनीको असली थर धौनी हो र यस थर उत्तराखण्डको खस राजपूत समुदायमा पर्छ।

## सन्दर्भहरु

## बाह्य कडीहरू

## यो पनि हेर्नुहोस
# नास्सर

| नास्सर |
| --- |
| नास्सर |
| जन्म | महबूब नास्सर  (1958-03-05) ५ मार्च १९५८ चेगलपट्टु, तमिलनाडु, भारत |
| वासस्थान | वलसरवाक्कम, चेन्नई ,तमिलनाडु ,भारत |
| पेशा | अभिनेता निर्देशक निर्माता |
| कार्यकाल | 1985–वर्तमान |
| जीवनसाथी | कमीला |
| सन्तान | 3 |

**नास्सर** एक भारतीय चलचित्र क्षेत्रका अभिनेता हुन् ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू

* इन्टरनेट चलचित्र डेटाबेसमा नास्सर
# अजित कुमार

| अजित कुमार |
| --- |
| अजित कुमार |
| जन्म |  (1971-05-01) १ मे १९७१ हैदराबाद, आन्ध्र प्रदेश, भारत (now in Telangana, India) |
| वासस्थान | चेन्नई, तमिलनाडु, भारत |
| राष्ट्रियता | भारतीय |
| पेशा | अभिनेता |
| कार्यकाल | १९९४–वर्तमान |
| जीवनसाथी | शालिनी (२०००-वर्तमान) |
| सन्तान | २ |

**अजित कुमार** तमिल: அஜித் குமார் भारतीय तमिल चलचित्र क्षेत्रका अभिनेता हुन् ।

## बाल्यकाल

## व्यक्तिगत जीवन

## प्रमुख चलचित्रहरू

## प्रसिद्धि

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू

* इन्टरनेट चलचित्र डेटाबेसमा अजित कुमार

## यो पनि हेर्नुहोस्
# नयनतारा

| नयनतारा |
| --- |
| नयनतारा २०१४ मा |
| जन्म | डायना मरियम कुरियन  (1984-11-18) १८ नोभेम्बर १९८४ बेङ्गलोर, कर्नाटक, भारत |
| राष्ट्रियता | भारतीय |
| पेशा | अभिनेत्री, मोडेल |
| कार्यकाल | २००३–वर्तमान |
| धर्म | हिन्दु |
| सन्तान | २ |

**नयनतारा** (जन्म:१८ नोभेम्बर १९८४) वा **डायना मरियम कुरियन** को रूपमा) केरलबाट भारतीय अभिनेत्री हुन् जो दक्षिण भारतको चलचित्रमा अभिनय गर्ने गर्छिन् । उनले सन् २००३ को मलयालम चलचित्र *मनासीनाकाडे*बाट आफ्नो अभिनय करियरको आरम्भ गरिन र 'विस्मयाथुमबाथू *(२००४) सकेपछि उनी तमिल चलचित्र र तेलुगु चलचित्रमा आफ्नो अभिनय जीवन सपार्न गइन ।*

## जीवनी

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू
# अमृता राव

| अमृता राव |
| --- |
|  |
| जन्म | अमृता राओ (१९८१-०६-१७)जुन १७, १९८१ मुम्बई, भारत |
| राष्ट्रियता | भारतीय |
| जातीयता | भारतीय |
| शिक्षा | सोफिया कलेजबाट मनोविज्ञानमा डिग्री |
| पेशा | अभिनेत्री,मोडल |
| आफन्त | प्रीतिका राओ (बहिनी) |
| वेबसाइट | ट्विटर |

**अमृता राव** भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक प्रसिद्ध अभिनेत्री हुन्।

## बाल्यकाल

## व्यक्तिगत जीवन

## प्रमुख चलचित्रहरू

## प्रसिद्धि

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाहिरी लिङ्कहरू

* इन्टरनेट चलचित्र डेटाबेसमा अमृता राव

## यी पनि हेर्नुहोस्
# जीवा (अभिनेता)

| जीवा |
| --- |
| जीवा २०१४ मा |
| जन्म | अमर चौधरी  (1984-01-04) ४ जनवरी १९८४ चेन्नई, तमिलनाडु, भारत |
| वासस्थान | चेन्नई, तमिलनाडु, भारत |
| राष्ट्रियता | भारतीय |
| अन्य नाम | अमर |
| जातीयता | तमिल/तेलुगु |
| पेशा | चलचित्र अभिनेता, निर्माता |
| कार्यकाल | १९९०, १९९७, २००३–वर्तमान |
| जीवनसाथी | सुप्रिया (२००७–वर्तमान) |
| सन्तान | १, जन्म २०१० |
| मातापिता | आर बी चौधरी |
| आफन्त | जीतन रमेश (भाइ) |
| वेबसाइट |  |

**जीवा** (जन्म **अमर चौधरी** ४ जनवरी १९८४) एक भारतीय अभिनेता, निर्माता, गायक, परोपकारी, मोडल र नकर्त हुन् जो मुख्य रूपमा तमिल चलचित्रमा देखिन्छन् ।

## बाह्य कडीहरू

* आधिकारिक वेबसाइट
* इन्टरनेट चलचित्र डेटाबेसमा जीवा
# तेलगु चलचित्र

| तेलगु चलचित्र |
| --- |
| प्रसाद मल्टिप्लेक्स, हैदराबाद |
| पर्दाहरूको सङ्ख्या | भारतीय राज्य आन्ध्र प्रदेश र तेलङ्गानामा २८०९ सिनेमाघर। |
|  • Per capita | ३१ प्रति मिलियन |
| मुख्य वितरकहरू | उषा किरण मुभिज सुरेस प्रोडक्सन्स वैजयन्ती मुभिज अन्नपूर्ण स्टुडियोज् गीता आर्ट्स आर्क मिडिया वर्क्स श्री वेङ्केटेश्वर क्रिएसन्स १४ रिल्स इन्टरटेनमेन्ट पिभिपी सिनेमा प्रसाद आर्ट्स पिक्चर |

**तेलगु चलचित्र** तेलगु भाषामा चलचित्र निर्माणको लागि समर्पित भारतीय चलचित्र क्षेत्रको एक शृङ्खला हो। भारतको आन्ध्र प्रदेश र तेलङ्गानाको आधिकारिक भाषाको रूपमा रहेको तेलगु भाषाको यो चलचित्र क्षेत्रलाई **टलिउड**को नामले समेत चिनिने गरिन्छ। यो भारतको हिन्दी चलचित्र उद्योगपछि सबैभन्दा ठुलो चलचित्र उद्योग हो। यो तेलङ्गाना राज्यको हैदराबाद नजिकै रहेको फिल्म नगरमा अवस्थित छ। सन् १९०९ देखि कृष्णा जिल्लामा रहेको मछलीपट्टनम सहरका भारतीय चलचित्र निर्माता रघुपति वेङ्कैया नायडुले छोटो चलचित्रहरू निर्माण गरेर त्यसलाई एसियाका विभिन्न देशहरूमा प्रचार प्रसार गरेका थिए। सन् १९२१ मा उनले पहिलो तेलगु ध्वनिरहित चलचित्र **भीष्मप्रतिज्ञा** निर्माण गरेका थिए। उनलाई तेलगु चलचित्र क्षेत्रको पिता भन्ने गरिन्छ।

## इतिहास

## चलचित्र निर्माण

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू

## यो पनि हेर्नुहोस्

* हलिउड
* बलिउड
* नेपाली चलचित्र
# स्नातक तह

**स्नातक तह** एक शैक्षिक तह हो । (१०+२) तथा प्रविणता प्रमाणपत्र तह वा सो सरह को शैक्षिक तह उत्रिण गरेपछि स्नातक तहमा प्रवेश पाइन्छ । नेपालमा ३ वर्षे, ४ वर्षे तथा ५ वर्षे स्नातक तह पछि स्नातकोत्तर तहमा प्रवेश पाइन्छ । नेपालमा उदाहरणका लागि बि ए, बि एस्सी, बि इ, बि एड, बि एल एल एल बी (५ वर्षे), बि बि ए, बि कम, इत्यादी स्नातक तहहरुका उदारहण हुन् ।

* त्रिभुवन विश्वविद्यालय

## यो पनि हेर्नुहोस्
# एस शङ्कर

| शङ्कर Shankar |
| --- |
|  |
| जन्म | शङ्कर शानमुगम  (1963-08-17) १७ अगस्ट १९६३ कुम्भकोणम, तमिलनाडु, भारत |
| वासस्थान | चेन्नई, तमिलनाडु, भारत |
| राष्ट्रियता | भारतीय |
| पेशा | चलचित्र निर्देशक, चलचित्र निर्माता, पटकथा लेखक |
| कार्यकाल | १९९३–वर्तमान |
| जीवनसाथी | ईश्वरी शङ्कर |
| सन्तान | ऐश्वर्या शङ्कर अदिति शङ्कर अरजीत शङ्कर |

**शङ्कर शानमुगम** (जन्म १७ अगस्त १९६३), **शङ्कर**को रूपमा लोकप्रिय, एक भारतीय चलचित्र निर्देशक र निर्माता हुन्। शङ्कर मुख्य रूपमा तमिल चलचित्रहरू निर्देशन गर्ने गर्छन्। उनलाई तमिल चलचित्र क्षेत्रमा सबैभन्दा पहिले एसए चन्द्रशेखरले पहिचान गरेका थिए। उच्च बजेटको तमिल चलचित्रहरू निर्देशन गरेर उनले यस चलचित्र क्षेत्रमा आफ्नो एक छुट्टै पहिचान बनाउन सफल भएका छन्। जेन्टलम्यान (१९९३)बाट उनले आफ्नो निर्देशन करियरको सुरुवात गरेका थिए। उनको पहिलो चलचित्रले उनलाई फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ निर्देशक पुरस्कार र सर्वश्रेष्ठ निर्देशनको लागि तमिलनाडु राज्य चलचित्र पुरस्कार हासिल गर्न सफल भएका थिए। उनी भारतको सबैभन्दा बढी भुक्तानी लिने चलचित्र निर्माता र निर्देशकहरू मध्ये एक हुन्।

## प्रारम्भिक जीवन

शङ्करको जन्म १७ अगस्त १९६३ मा कुम्भकोणम , तमिलनाडुमा एक तमिल परिवारमा भएको थियो। चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गर्नुभन्दा पहिले उनले सेन्ट्रल पोलिटेक्निक कलेजबाट मेकानिकल इन्जिनियरिङमा आफ्नो स्नातक पुरा गरेका थिए । शङ्कर र उनको समूहद्वारा गरिएको रङ्गमञ्च नाटक कार्यक्रम देखेर तमिल चलचित्र निर्देशक एसए चन्द्रशेखरले शङ्करलाई उनको चलचित्रमा पटकथा लेखकको रूपमा कार्य गर्न अवसर दिए। शङ्कर सुरुमा अभिनेता बन्न चाहन्थे, तर पछि गएर उनी आफुलाई एक निर्देशकको रूपमा स्थापित गर्न सफल भए।

## करियर

### १९९० को दशक

शङ्कर एस ए चन्द्रशेखर र पविथ्रान जस्ता चलचित्र निर्देशकहरूको सहायकको रूपमा आफ्मो करियर सुरु गरेका थिए । हिन्दी चलचित्रहरूमा उनलाई पहिलो अवसर राजेश खन्नाद्वारा निर्मित जय शिव शङ्करमा एसए चन्द्रशेखरको सहायक निर्देशकको रूपमा प्राप्त भएको थियोे । सन् १९९३ मा, उनी जेन्टलम्याननामक चलचित्रको माध्यमबाट आफ्नो निर्देशनको सुरुवात गरेका थिए।

## व्यक्तिगत जीवन

शङ्करको परिवारमा उनको बुवा शानमुगम, आमा मुथुलक्ष्मी, उनको स्वास्नी ईश्वरी, दुई छोरी र एक छोरा छन् ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू

* आधिकारिक वेबसाइट
* इन्टरनेट चलचित्र डेटाबेसमा एस शङ्कर
# सूर्या

| सूर्या |
| --- |
| सूर्या २०१४मा |
| जन्म | सरावनन शिवकुमार  (1975-07-23) २३ जुलाई १९७५ कोयंबतूर, तमिलनाडु, भारत |
| वासस्थान | चेन्नई, तमिलनाडु, भारत |
| पेशा | फिल्म अभिनेता, निर्माता, टेलिभिजन प्रस्तोता |
| कार्यकाल | १९९७ – हाल सम्म |
| सन्तान | २ |

**सरावनन शिवकुमार** (जन्म:२३ जुलाई १९७५, प्रख्यात नाम:**सुर्या**) भारतीय तमिल चलचित्र अभिनेता, चलचित्र निर्माता र टेलिभिजन प्रस्तोता हुन् । *नेरेक्कू नेर* (१९९७) देखि आफ्नो चलचित्र यात्रा सुरुवात पछि उनी चलचित्रमा निकै सफल भए र सन् २०१० सम्म उनले तीन "तमिलनाडु राज्य फिल्म पुरस्कार" र तीन "फिल्मफेयर पुरस्कार, दक्षिण" पनि जितेका छन् ।

## जीवनी

## सन्दर्भ

## बाह्य कडीहरू

## यो पनि हेर्नुहोस्
# पाटे बाघ

| पाटे बाघ |
| --- |
|  |
| भाले पाटे बाघ |
|  |
| पाटे बाघिनी |
| संरक्षण स्थिति |
|  लोपोन्मुख  (आइयुसिएन ३.१) |
| वैज्ञानिक वर्गीकरण  |
| जगत: | जनावर |
| Phylum: | रज्जुकी |
| वर्ग: | स्तनधारी प्राणी |
| गण: | मांसाहारी |
| परिवार: | फेलिडे |
| उपपरिवार: | Pantherinae |
| वंश: | *पान्थेरा* |
| प्रजाति: | *P. tigris* |
| उपप्रजाति: | P. t. tigris |
| त्रिपद नाम |
| Panthera tigris tigris (लिनियस, सन् १७५८) |
|  |
| पाटे बाघको वासस्थान दायरा |
| पर्याय |
| * *P. t. fluviatilis*
* *P. t. montanus*
* *P. t. regalis*
* *P. t. striatus*
 |

**पाटे बाघ** (उपप्रजाति नाम: *प्यानथेरा टाइग्रिस (अङ्ग्रेजी: Panthera Tigris*) मुख्यतया भारत, नेपाल र बङ्गलादेशको रैथाने बाघको उपप्रजाति हो। यो बाघहरू विभिन्न प्रकारका वासस्थानमा बस्न सक्छ। घांसेमैदान देखि उष्ण तथा समशितोष्ण सदाबहार जङ्गलहरू र झाडीहरूमा मात्र नभएर मरुभूमी आशपासका पतझर वनहरू, सुख्खा झाडीहरूमा र ओशीला दलदलहरूमा समेत बाघले आफ्नो वासस्थान बनाएको हुन्छ । जङ्गलमा खुल्लारूपमा विचरण गर्ने भाले बाघहरू साधारणतया २०५ देखि २२७ किलोग्राम सम्म तौल भएका हुन्छन् भने पोथी बाघहरू औशत रूपमा करिब १४१ किलोग्राम तौलका हुन्छन् । यद्यपी नेपाल तथा उत्तरभारतमा पाइने पाटे बाघहरू दक्षिण भारतमा पाइने बाघहरू भन्दा केही ठूलो शरीरका हुन्छन् जसको भालेको तौल लगभग २३५ किलोग्राम सम्मको हुन्छ । संरक्षणवादीहरूको दावी अनुसार अहिले पाटे बाघहरूको सङ्ख्या २००० भन्दा पनि कम भैसकेको छ । भारत सरकारको राष्ट्रिय बाघ संरक्षण विभागले गरेको पछिल्लो सर्बेक्षण अनुसार विगत १० वर्षमा बाघको सङ्ख्यामा ६०% कमी आएर अहिले करिब १,४११ पाटे बाघहरू अस्तित्वमा रहेको अनुमान गरिएको छ । सन् १९७२ देखि धेरै वन्यजन्तु संरक्षण अभियान सञ्चालन भएकाछन्, बाघ संरक्षणका लागि विभिन्न योजनाहरू सार्वजनिक गरिएका छन् । भारतीय अधिकारीहरूको पहलकदमीका बाबजुद भारतको सरिस्का बाघ आरक्षणबाट बाघ पूर्णरूपमा लोप भैसकेको छ । नेपालको सबैभन्दा बढी पाटे बाघ पाइने निकुञ्ज चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज हो।

## नेपालमा पाटे बाघ

राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषले विसं २०७० मा सार्वजनिक गरेको तथ्यांक अनुसार नेपालमा बाघको संख्या १ सय ७६ (विसं २०६५)बाट बढेर १ सय ९८ पुगेको छ । जसमध्ये चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा १ सय २०, बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा ५०, शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्षमा १७, पर्सा वन्यजन्तु आरक्षमा ७ र बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जमा ४ वटा बाघ रहेका छन् । चितवनमा विसं २०६५ भन्दा पाँच वटा बयस्क बाघ घटेका छन् भने बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा १३ वटा बाघ बढेको कोषले जनाएको छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

३. हिक्मत आचार्य, " बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा बाघ को सङ्ख्यामा बृद्धि आएको छ"