Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# सप्तर्षि तारामण्डल

सप्तर्षि तारामण्डल
 कालो रातमा आकाशमा सप्तर्षि नक्षत्रका सात तारा
 धार्मिक ग्रन्थहरूमा पृथ्वी भन्दा माथिका सबै लोकहरू
**सप्तर्षि तारामण्डल** पृथ्वीको उत्तरी गोलार्धको आकाशमा रातमा देखिने तारामण्डल हो। यो फाल्गुन–चैत देखि श्रावण–भाद्र महिनासम्म आकाशमा सात ताराको समूह को रुपमा देख्न सकिन्छ । यसमा चार ताराहरू वर्गमा र तीनवटा विकर्ण रेखामा बस्छन्। यी ताराहरूलाई काल्पनिक रेखासँग जोड्दा प्रश्न चिन्ह (?) को आकार प्रतीत हुन्छ। यी ताराहरूको नामाकरण प्राचीन कालका सात ऋषिहरूको नामबाट छ। यी क्रमशः क्रतु, पुलह, पुलस्त्य, अत्री, अंगिरस, वशिष्ठ र मरिची हुन्।

यसलाई आकाशमा डोरीसँगै उड्ने चङ्गाको आकार पनि मान्न सकिन्छ। यदि अर्को दुई ताराहरूलाई जोड्ने रेखा सीधा उत्तर दिशामा विस्तार गरिन्छ भने, यो ध्रुव तारामा पुग्छ। दोस्रो शताब्दी ईस्वीमा टोलेमीले बनाएका ४८ तारामंडलहरूको सूचीमा पनि यो नक्षत्र समावेश गरिएको थियो।

## अन्य भाषाहरू

अंग्रेजीमा सप्तर्षिको नक्षत्रलाई "उर्सा मेजर" (Ursa Major), "ग्रेट बियर" (Great Bear) वा "बिग बियर" (Big Bear) भनिन्छ - जसको अर्थ "ठूलो भालु" हो। यसलाई अमेरिका र क्यानडामा "बिग डिपर" (Big Dipper) अर्थात ठूलो डाडु पनि भनिन्छ। चीनमा यसलाई "पे-तेऊ" भनिन्छ।

## ताराहरू

सप्तर्षि नक्षत्रमा कुल ९३ ताराहरूलाई बायर नाम दिइएको छ, जसमध्ये १३ वटा गैर-सौर ग्रहको वरिपरि परिक्रमा गरिरहेको पाइएको छ। यस नक्षत्रका मुख्य सात ताराहरू यस प्रकार छन्-

| नाम | अंग्रेजी नाम | बायर नाम | चमक ( परिमाण ) | दूरी ( प्रकाश वर्ष ) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| क्रतु | दुभे (Dubhe) | α UMa | १.८ | १२४ |
| पुलह | मेराक (Merak) | β UMa | २.४ | ७९ |
| पुलस्त्य | फेक्दा (Phecda ) | γ UMa | २.४ | ८४ |
| अत्री | मेग्रेज (Megrez ) | δ UMa | ३.३ | ८१ |
| अंगिरस | Alioth | ε UMa | १.८ | ८१ |
| वसिष्ठ | मिजार (Mizar ) | ζ UMa | २.१ | ७८ |
| मारिची | अल्काइड (Alkaid) | η UMa | १.९ | १०१ |

## चक्रण

**सप्तर्षि तारामण्डल** ध्रुव ताराको परिक्रमा २४ घण्टामा पूरा गर्छ। यसको पहिलो दुई तारा सधैं ध्रुव ताराको सिधा रेखामा देखिन्छन्। प्राचीन कालमा जब दिशा जान्नको लागि कुनै उपकरण थिएन, तब ध्रुव ताराको सहायताले नै दिशाको ज्ञान हुन्थ्यो।

## आकाशगंगा

**सप्तर्षि तारामण्डल**मा धेरै आकाशगंगाहरू पनि भेटिएका छन्। ती मध्ये मेसिये-81 भनिने सर्पिल आकाशगंगा हो, जुन आकाशको सबैभन्दा चम्किलो ग्यालेक्सीहरू मध्ये एक हो। यस नक्षत्रको क्षेत्रमा मेसिये-82 नामक ग्यालेक्सी पनि छ, जसलाई यसको आकारको कारणले *सिगार ग्यालेक्सी* पनि भनिन्छ। यहाँ पृथ्वीबाट २.५ करोड प्रकाश-वर्ष टाढा रहेको चक्री ग्यालेक्सी (पिनव्हील ग्यालेक्सी) छ। सप्तर्षि तारामण्डलमा जम्मा ५० वटा आकाशगंगा देखिएका छन् ।

## धार्मिक ग्रन्थ सप्तर्षि मण्डल

हिन्दू धर्ममा विष्णु पुराणका अनुसार **कृतक त्रैलोक्य** - भूः, भुवः और स्वः – यी तीन संसारलाई एकसाथ कृतक त्रैलोक्य भनिन्छ। सप्तर्षि तारामण्डल शनि मण्डलबाट एक लाख योजना माथि छ ।

**सप्तर्षि मण्डल** सात ऋषिहरू (मरिची, अत्री, अंगिरा, पुलाह, क्रतु, पुलस्त, वशिष्ठ) को नामबाट नामाकरण गरिएको हो।

## यो पनि हेर्नुहोस्

* तारामंडल
* गैर-सौर ग्रहहरू

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# मुख्य खाना

**प्रमुख खाद्य** (Staple Food) भनेको यस्तो खाना हो जुन बारम्बार ठुलो परिमाणमा भोजनमा खाइन्छ र आहारको प्रमुख भाग हो। यो आहार ऊर्जा को एक प्रमुख भाग हो। उदाहरणका लागि, मानवको लागि विश्वको अलग अलग स्थानमा चामल, गहुँ, आलु, आदि, मुख्य खाद्य पदार्थहरू हुन्।

त्यहाँ धेरै यस्ता मुख्य खाद्य पदार्थहरू छन् जुन लगभग हरेक खानामा खाइन्छ, उदाहरणका लागि, उत्तर भारतका धेरै भागहरूमा, गहुँ एक प्रमुख खाना हो, जसको रोटीहरू लगभग हरेक दिन खाजा र बेलुकाको खानामा खाइन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# हाँस

| हाँस |
| --- |
|  |
| वैज्ञानिक वर्गीकरण |
| जगत: | जन्तु जगत |
| सङ्घ: | Chordata |
| वर्ग: | पंक्षी |
| गण: | Anseriformes |
| कुल: | Anatidae |
|  |
|
See text. |

**हाँसएन्टिडे* परिवारमा पर्ने चराहरूको प्रजातिको साझा नाम हो। यस अन्तर्गत राजहंस तथा पानी हाँस पनि पर्दछन्। हाँस न्यायको प्रतिकको रूपमा लिइन्छ। हाँस देवी सरस्वतीको वाहान पनि हो।

## यो पनि हेर्नुहोस्

## सन्दर्भ सूची

## बाह्य कडीहरू
# आदिम भारोपेली भाषा

| आदिम भारोपेली |
| --- |
| पुनर्निर्माण | भारोपेली भाषा परिवार |
| तल्लो क्रम पुनर्निर्माण | * आदिम आर्य इरानेली
* आदिम आर्य
 |

**आदिम भारोपेली** भारोपेली भाषा परिवारको पुनर्निर्माण गरिएको साझा पूर्वज हो। आदिम भारोपेलीको कुनै प्रत्यक्ष अभिलेख अवस्थित छैन; यसका प्रस्तावित विशेषताहरू अभिलेखीकृत भारोपेली भाषाहरूबाट भाषिक पुनर्संरचनाद्वारा व्युत्पन्न गरिएका हुन्। आज, आदिम भारोपेली भाषाको वंशज भाषाहरू जसमा सबैभन्दा धेरै देशी वक्ताहरू छन्, स्पेनी, अङ्ग्रेजी, पोर्तुगाली, हिन्दुस्तानी (हिन्दी र उर्दु), बङ्गाली, रुसी, पन्जाबी, जर्मनेली, फारसी, फ्रान्सेली, मराठी, इटालेली र गुजराती हुन्।

आदिम भारोपेलीका वक्ताहरू भारोपेली प्रवासहरू मार्फत एकअर्काबाट अलग्गिएपछि, विभिन्न समूहहरूद्वारा बोलिने आदिम भारोपेलीका क्षेत्रीय बोलीहरू भिन्न भए, किनकि प्रत्येक बोलीको उच्चारण, आकृति विज्ञान र शब्दावलीमा परिवर्तन भयो। धेरै शताब्दीहरूमा, यी बोलीहरू ज्ञात प्राचीन भारोपेली भाषाहरूमा परिणत भए।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# कान

| *कान* |
| --- |
| मानव कानको बाहिरी भाग "Ear" pronounced (*Received Pronunciation*) |
| विबरण |
| प्रणाली | श्रवण प्रणाली |
| पहिचान |
| ल्याटिन | *Auris* |
| चिकित्सा विषय शीर्षकहरू | D004423 |
| NeuroLex ID | birnlex\_1062 |
| TA | A01.1.00.005 A15.3.00.001 |
| एनाटोमीको आधारभूत मोडेल | 52780 |
| शरीर-संरचनाविज्ञानसम्बन्धी शब्दावलीहरू |

**कान** भनेको प्राणीहरूको एक अङ्ग हो। मानिसमा यो अङ्गको काम सुन्ने र सन्तुलन मिलाउने हो। कानको बनावटअनुसार कानलाई तीन भागमा बाडिएको छ। बाहिरी कान, मध्य कान र भित्री कान।

मानव तथा अन्य स्तनधारी प्राणिहरूमा **कर्ण** या **कान** श्रवण प्रणालीको मुख्य अङ्ग हो। कशेरुकी प्राणिहरूमा मछली देखि लिएर मनुष्य सम्म कान जीववैज्ञानिक रूपले समान हुन्छ खाली उनको संरचना गण र प्रजातिको अनुसार भिन्न हुन्छ।
कान त्यो अङ्ग हो जुन ध्वनि पत्ता लगाउछ, यो ध्वनिको लागि एक ग्राहक (रिसीवर)को रूपमा मात्र कार्य नगरेर शरीरको संतुलन र स्थितिको बोधमा पनि एक प्रमुख भूमिका निभाउछ।

"कान" शब्दको पूर्ण अङ्ग या खाली देखिने भागको लागि प्रयुक्त गरिन सक्छ। अधिकतर प्राणिहरू मा, कानको जुन भाग देखिन्छ त्यो कुरकुरे हाडले निर्मित एक प्रालंब हुन्छ जसलाई **बाह्यकर्ण** या कर्णपाली भनिन्छ। बाह्यकर्ण श्रवण प्रक्रियाको धेरै कदमोमा देखि सिर्फ पहिले कदममा नै प्रयुक्त हुन्छ र शरीरको संतुलन बोध गराउनमा कुनै भूमिका हुदैन। कशेरुकी प्राणिहरूमा कान का जोडा सममितीय रूपले सिरको दुवै तिर हुन्छन्। यो ध्वनि स्रोतहरूको स्थिति निर्धारण गर्नमा सहायक हुन्छ।

## भाग

मानव कर्णको रचना. (श्रवण नलिको लम्बाई यस चित्रमा ठूलो गरेर देखाइएको छ)
मानवीय कान का तीन भाग हुन्छन्-

* बाह्य कर्ण
* मध्य कर्ण
* आंतरिक कर्ण

## यी पनि हेर्नुहोस

* कान पाक्ने रोग ,p[lp[l[p[lp[l[p[p
# कुल ग्राहस्थ उत्पादन

२००८ कुल घरेलु उत्पादन (नाममात्र) प्रति व्यक्ति द्वारा देश (IMF,अक्टोबर २००८ अनुमान)
**कुल घरेलु उत्पादन** (GDP) अथवा कुल घरेलु आय (GDI), एउटा अर्थव्यवस्थाको आर्थिक प्रदर्शनको एउटा भरपर्दो माप हो, यो एक वर्षमा एउटा राष्ट्रको सीमा भित्रमा अन्तिम मालसमान र सेवाहरूको बजार मूल्य हो । कुल घरेलु उत्पादनलाई तीन प्रकारले परिभाषित गर्न सकिन्छ, जसमा सबै अवधारणात्मक रूपले समान रहेको छ ।

## सन्दर्भ