Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# स्लाभेली भाषा परिवार

| स्लाभेली |
| --- |
| स्लाभी |
| रैथाने | स्लाभेली जाति |
| भौगोलिक वितरण | मध्य यूरोप, पूर्वी यूरोप, र दक्षिणपूर्व यूरोप, साथै मध्य एसिया र उत्तर एसिया (साइबेरिया) भरि |
| भाषिक वर्गीकरण | भारोपेली भाषा परिवार* बाल्टिक-स्लाभेली
	+ **स्लाभेली**
 |
| मूल-भाषा | आदिम स्लाभेली |
| उपखण्डहरू | * पूर्वी स्लाभेली
* दक्षिण स्लाभेली
* पश्चिम स्लाभेली
 |
| आइएसओ ६३९-२ / ५ | `sla` |
| प्रयोगशाला | `53 (phylozone)` |
| ग्लोटोलग | `slav1255` |
| युरोपको राजनैतिक नक्सा जहाँ स्लाभिक भाषा राष्ट्रिय भाषा हो
  पूर्वी स्लाभेली भाषाहरू
  दक्षिण स्लाभेली भाषाहरू
  पश्चिम स्लाभेली भाषाहरू
 |

**स्लाभेली भाषाहरू** भारोपेली भाषा परिवारको एक शाखा हुन् जुन मुख्यतया स्लाभेली मानिसहरू र उनीहरूका वंशजहरू द्वारा बोलिने गरिन्छ। तिनीहरू आदिम स्लाभेली भनिने आदिम भाषाबाट आएको मानिन्छ, जुन प्रारम्भिक मध्य युगमा बोलिने थियो, जुन बदलेमा पहिलेको आदिम-बाल्टो-स्लाभेली भाषाबाट आएको मानिन्छ।

स्लाभेली भाषाहरू परम्परागत रूपमा (अर्थात्, अतिरिक्त भाषिक विशेषताहरूको आधारमा पनि) तीन उपसमूहहरूमा विभाजित छन्: पूर्व, दक्षिण र पश्चिम, जुन एकसाथ २० भन्दा बढी भाषाहरू गठन गर्दछ। यीमध्ये १० जनाले कम्तीमा १० लाख वक्ता र आधिकारिक हैसियत पाएका छन् जसमा उनीहरू मुख्यतया बोलिने देशहरूको राष्ट्रिय भाषाको रूपमा छन्: रूसी, बेलारूसी र युक्रेनी (पूर्वी समूहको), पोलिश, चेक र स्लोभाक (पश्चिम समूहको) र बुल्गेरियन र म्यासेडोनियन (दक्षिण समूहका पूर्वी सदस्यहरू), र सर्बो-क्रोएसियाई र स्लोभेनी (दक्षिण समूहका पश्चिमी सदस्यहरू)।

मौलिक रूपमा बोलिने स्लाभेली भाषाहरूको वर्तमान भौगोलिक वितरणमा बाल्कन, मध्य र पूर्वी युरोप, र पश्चिमी साइबेरियादेखि रूसी सुदूर पूर्वसम्म सबै बाटो समावेश छ। यसबाहेक, धेरै स्लाभेली जातिका डायस्पोराहरूले संसारभरि आफ्ना भाषा बोल्नेहरूको पृथक अल्पसङ्ख्यकहरू स्थापना गरेका छन्। एक्काइसौं शताब्दीको सुरुतिर सबै स्लाभेली भाषाबोल्नेहरूको सङ्ख्या ३१ करोड ५० लाख अनुमान गरिएको थियो। यो युरोपको सबैभन्दा ठुलो जातीय-भाषिक समूह हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# चेक भाषा

| चेक |
| --- |
| čeština, český jazyk |
| मूलभाषी | चेक गणतन्त्र |
| रैथाने(हरू) | चेक जाति |
| मातृभाषी वक्ता | १ करोड |
| भाषा परिवार | भारोपेली भाषा परिवार
* बाल्टो-स्लाभिक
	+ स्लाभिक
		- पश्चिम स्लाभिक
			* चेक-स्लोभाक
				+ **चेक**
 |
| लिपि | रोमन लिपि |
| सरकारी दर्जा |
| आधिकारिक भाषा | * चेक गणतन्त्र
* युरोपेली सङ्घ
 |
| अल्पसङ्ख्यक भाषाको रूपमा मान्यता | * अस्ट्रिया
* बोस्निया र हर्जगोभिना
* क्रोएसिया
* पोल्यान्ड
* रोमानिया
* स्लोभाकिया
 |
| भाषा सङ्केतहरू |
| आइएसओ ६३९-१ | `cs` |
| आइएसओ ६३९-२ | `cze (B)` `ces (T)` |
| आइएसओ ६३९-३ | `ces` |
|  |

**चेक** एक पश्चिम स्लोवियाई भाषा हो, यो चेक गणराज्यमा बहुमत भाषा र चेक द्वारा बोलिने विश्वव्यापी भाषा छ। चेक भाषा यूरोपीय सङ्घमा २३ आधिकारिक भाषाहरू मध्येको एक छ।

चेक पश्चिमी स्लावोनिक समुदायका हुन् र एक अर्कासित अत्यन्त मिलती जुल्दछन्। चेक भाषा बोहीमिया र मोराविया प्रान्तहरूमा र स्लोवाक भाषा स्लोवाकिया नामक प्रान्तमा बोली जान्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# कोष्ठक चिह्न

| कोष्ठक चिह्न |
| --- |
|

| ( ) | [ ] | { } | ⟨ ⟩ |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |

**कोष्ठक** भनेको दुईवटा अग्लो अगाडि- वा पछाडि अनुहार विराम चिह्नहरू मध्ये एक हो जुन सामान्यतया पाठ वा यसको वरपरको डेटाको खण्डलाई अलग गर्न प्रयोग गरिन्छ। त्यहाँ चार प्राथमिक प्रकार कोष्ठकहरू छन्।

## प्रयोग

कोष्ठकहरूमा सहायक सामग्री समावेश हुन्छ जसले स्पष्ट पार्ने काम गर्दछ (ग्लसको रूपमा) वा मुख्य बिन्दुबाट अलग हुन्छ। परिसीमकको रूपमा अल्पविरामको जोडी प्रयोग गरेर हल्का प्रभाव प्राप्त गर्न सकिन्छ, यद्यपि यदि वाक्यमा अन्य उद्देश्यका लागि अल्पविरामहरू छन् भने, दृश्य भ्रमको परिणाम हुन सक्छ।

> लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा ५० वर्ष (विसं १९६६-२०१६) बाँचे तर लेखनीबाट अमर रहे।
>
>

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# पुस्तकालय

**पुस्तकालय** लेखी,छापी,कोरी,खिचि,वा यस्तै अरू विभिन्न माध्यमद्वारा तयार पारिएको पुस्तक, पुस्तिका,अखवार,पत्रिका,नक्सा,चार्ट,फिल्म आदि ज्ञान सामग्री सु-व्यबस्थित रूपमा उपलब्ध गराई जीवनभर नियमित शिक्षा प्रदान गर्ने शैक्षिक केन्द्र हो। पुस्तकालय संस्कृत भाषाको पुस्तक र आलय दुई शब्द मिलेर बनेको हो,यसको अर्थ पुस्तकहरू राखिएको घर भन्ने हुन्छ । ब्रिटिस पुस्तकालय सङ्ग्रहित सामग्रीको सङ्ख्याको आधारमा विश्वको सबैभन्दा ठूलो पुस्तकालय हो ।

## इतिहास

विश्वमा पुस्तकको इतिहास सगैं पुस्तकालयको इतिहास पनि शुरु भएको पाईन्छ। इ. पू. ५५०० देखि नै पुस्तकालयको प्रारम्भ भएको मानिन्छ।
यस समयमा सुमेरियन र मेसोपोटामियनहरूले गिला माटाका खबटाहरूमा आफ्ना विचारहरू चित्रात्मक लिपिमा लेखी घाममा सुकाएर राख्ने गर्थे।पछि उनीहरूले क्युनिफर्म लिपि विकास गरेर त्यही लिपिमा माटाका खबटाहरूमा लेखेर सङ्ग्रह गर्न थाले। खवटे पुस्तकका तिनै संग्रहहरू नै आजका आधुनिक पुस्तकालयका प्राचिन रुप हुन्।

## पुस्तकालयका प्रकारहरू

### व्यक्तिगत पुस्तकालय

नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यक्तिगत पुस्तकालय मदन पुरस्कार पुस्तकालय हो । यसमा झन्डै ४० हजार नेपाली पुस्तकहरू रहेको कुरा डा. अशोक थापाले बताएका छन् । थापा त्यस पुस्तकालयमा ६ वर्षसम्म कार्यरत थिए । नेपाली भाषासाहित्यको सबैभन्दा ठूलो सङ्ग्रालय रहेको त्यो पुस्तकालय मदन पुरस्कार गुठीले सञ्चालनमा ल्याएको हो । त्यस पुस्तकालयलाई विद्युतीय पुस्तकालयमा रूपान्तरण गर्नका लागि अहिले पनि काम भइराखेको छ ।

### राष्ट्रिय सरकारी पुस्तकालय

### शैक्षिक संस्थाका पुस्तकालय

### सङ्घ संस्थाका पुस्तकालय

### सार्वजनिक वा सामुदायिक पुस्तकालय

### विशेष पुस्तकालय

### डिजिटल पुस्तकालय

### अमुर्त पुस्तकालय

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# उपनिवेश

सार्वभौमसत्ता संपन्न एवम स्वतन्त्र राष्ट द्वारा **नियन्त्रित एवम प्रशासित क्षेत्र (हरू)** जहा का वासिन्दा हरू लाई ऐन तथा कानुन बनाउने स्वतन्त्रता हुदैन |उपनिवेशवाद एक राजनीतिक र सैन्य प्रभुत्वको प्रणाली जसबाट महानगरको रूपमा चिनिने शक्तिले अर्को क्षेत्रमा औपचारिक र प्रत्यक्ष नियन्त्रण प्रयोग गर्दछ।। उपनिवेशवादलाई उपनिवेश स्थापना र कायम राख्नको प्रवृत्ति पनि भनिन्छ।

यसैले उपनिवेशवाद अर्को क्षेत्र वा देशको इलाकाको स्थानीय जनसंख्याको बलले प्रभुत्व जमाउँछ, उपराष्ट्रिय वा दूर औपनिवेशिक शक्तिको लागि, र नयाँ विजय प्राप्त क्षेत्रमा उपनिवेशको बस्ती।

उपनिवेशवादमा, प्रश्नको शक्तिले अर्को व्यक्तिलाई यसको राजनीतिक प्रणाली, यसको संस्था, संस्कृति, यहाँसम्म कि यसको भाषा र धर्मको अधीनमा राख्छ र यसले आफ्नो आर्थिक स्रोतहरूको व्यवस्थापन र शोषण गर्छ।

यस तरिकाले, औपनिवेशिक प्रभुत्वको प्रणालीमा, औपनिवेशिक क्षेत्र पूर्ण रूपमा महानगरमा निर्भर छन् राजनीतिक, आर्थिक र सैन्य मामिलामा, र तिनीहरू स्वतन्त्रता वा आत्मनिर्णयको अधिकार उपभोग गर्दैनन्। वास्तवमा यसको स्थानीय जनसंख्यामा पनि उपनिवेशको जस्तो अधिकार हुँदैन।

{Binod giri}}
# औद्योगिक क्रान्ति

**औद्योगिक क्रान्ति** १८औँ शताब्दीको मध्यदेखि १९औँ शताब्दीको मध्यसम्म भएको थियो। यस समयमा बेलायत, फ्रान्स, स्पेन, नेदरल्यान्ड, बेल्जियमले ठुलाठुला साम्राज्य खडा गरेका थिए। **औद्योगिक क्रान्ति** बेलायत, युरोपेली महादेश र संयुक्त राज्य अमेरिकामा १७६० देखि १८२० सम्म र १८४० को समयको नयाँ म्यानुफ्याक्चरिङ प्रक्रियाहरूको सङ्क्रमणकाल थियो। यस सङ्क्रमणमा हाते उत्पादन विधि मेसिनमा रुपान्तरण भयो, नयाँ रासायनिक म्यानुफ्याक्चरिङको, स्टिल उत्पादनको बिकास भयो, वाष्प उर्जा र जल उर्जाको उपयोग बढ्यो, मेसिन टुलको बिकास भयो र मेकनाइज्ड फ्याक्ट्री प्रणालीको उदय भयो।औद्योगिक क्रान्तिले जनसंख्या वृद्धि दरमा पनि ठूलो वृद्धि ल्यायो।

रोजगार,पूँजी लागानी र उत्पादन मुल्यको हिसाबले टेक्सटाइल उद्योग औद्योगिक क्रान्तिको समयमा अग्रणी उद्योग थियो। आधुनिक उत्पादन प्रक्रिया सुरु गर्ने पहिलो उद्योग पनि टेक्स्टाइल उद्योग नै थियो।

औद्योगिक क्रान्तिको सुरुवात बेलायतमा भयो र धेरै प्राविधिक तथा यान्त्रिक आविष्कारहरू बेलायती मुलका थिए। १८ औं शताब्दीको मध्य सम्ममा बेलायत विश्वको अग्रणी व्यापारिक राष्ट्र थियो, र यसले अमेरिका र क्यारिबियनमा उपनिवेश, भारतीय उपमहाद्वीपमा सैन्य तथा राजनैतिक प्रभुत्व सहितको वैश्विक व्यापारिक साम्राज्यको नियन्त्रण गरेको थियो। व्यापार व्यवसायमा विकास र उदय नै औद्योगिक क्रान्तिको मुख्य कारण थियो।

## बेलायती औद्योगिक क्रान्तिका कारणहरू

* बेलायतको भौगोलिक स्थिति
* बेलायतमा भएको राजनितिक स्थिरता
* औपनिवेशिक एकाधिकार
* बेलायती वैज्ञानिकहरूको योगदान
* कुशल कालीगढ र सस्ता मजदुरको उपल्बधता
* ठुला युद्दहरूको असर
* कृषि क्रान्ति

पश्चिमी मुलुकहरूमा औद्योगिक क्रान्ति १८औँ शताब्दीमा भएको थियो तर इङ्ल्यान्ड सबैभन्दा सफल हुनुमा कृषि क्रान्ति, प्रविधिको विकास, उर्जाका लागि प्रशस्त कोइला उपलब्ध, उल्लेख्य मजदुर सङ्ख्या, पुँजी परिचालनका लागि बैङ्क, स्टक मार्केटको सुरुवात, सरकारी उत्प्रेरणा आदिलाई मानिन्छ। एक जमाना इङ्ल्यान्डको संसारभर साम्राज्य थियो जसले गर्दा उद्योगका लागि चाहिने कच्चा पदार्थ सहज आपूर्ति हुन्थ्यो। रोजगारीले गर्दा मानिसको जीवनस्तर बढेपछि सामानको माग बढ्न थालेको थियो। बेलायतभित्र मात्र नभई निर्यातका लागि पनि आफ्नो साम्राज्य उपयोगी भएको थियो। सन् १७७० मा जेम्स हारग्रीभ्सले आठवटा धागो घुम्ने परम्परागत चर्खाको सट्टा एकैपटक १२० वटा धागो राखी घुम्ने आधुनिक चर्खा आविष्कार गरेर बेलायतमा औद्योगिक क्रान्ति सुरुवात भएको मानिन्छ। यसपछि कपडा र फलाम उद्योगमा ठूलो फड्को देखिएको थियो।

## औद्योगिक क्रान्तिक को सामाजिक आर्थिक प्रभाव

औद्योगिक क्रान्तिले कारखानाको विकास, रेलको सुरुवात, पुँजीवाद र खुल्ला बजार तथा अन्य प्रविधि विकासले बेलायतको रूप फेरेको थियो।यसले नकारात्मक प्राभाव समेत पारेको छ

## आलोचना

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# पुरापाषाण काल

**पुरापाषाण काल** (अङ्ग्रेजी Palaeolithic) प्रौगएतिहासिक युगको त्यो समय हो जब मानवले ढुङ्गाको औजार बनाउन सबै भन्दा पहिले आरम्भ गर्‍यो। यो काल आधुनिक कालभन्दा २५-२० लाख साल पूर्वदेखि लिएर १२,००० साल पूर्वसम्म मानिन्छ। यस समयमा मानव इतिहासको ९९% विकास भयो। यस काल पछि मध्यपाषाण युगको प्रारम्भ भयो जब मानवले खेती गर्न शुरु गरेको थियो।

भारतमा पुरापाषाण कालको अवशेष तमिल नाडुको कुरनूल, कर्नाटकको हुँस्न्गी, ओडिशाको कुलिआना, राजस्थानको डिडवाना र मध्य प्रदेशको भीमबेटकामा पाइन्छन्। यी अवशेषहरूको संख्या मध्यपाषाण कालको प्राप्त अवशेषहरुभन्दा धेरै कम छ।

## सन्दर्भ