Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# वाच्य (व्याकरण)

वाच्य भनेको भनाइ हो । वाक्यमा रहेका कर्ता, कर्म र क्रियामध्ये कुन भनाइ मुख्य रहेको छ भनी छुट्याउने व्याकरणिक कोटिलाई वाच्य भनिन्छ । अर्थात् कर्ता, कर्म र भावको बोध गराउने वाक्यलाइ वाच्य भनिन्छ ।

नेपालीमा वाच्य तीन प्रकारको हुन्छन् :क) **कर्तृवाच्य**, ख) **कर्मवाच्य** र ग) **भाववाच्य**

## कर्तृवाच्य : आफु त मस्त सँग सुतिन्छ

कर्ताको भूमिका मुख्य रूपमा रहने वाच्यलाई कर्तृवाच्य भनिन्छ । अर्को शब्दमा कर्ता जुन लिङ्ग, वचन र पुरुषको हुन्छ, क्रियापद पनि सोहीअनुसारको प्रयोग गरिन्छ भने त्यसलाई कर्तृवाच्य भनिन्छ । कर्तृवाच्यको कर्तामा परिवर्तन गर्दा त्यसको असर क्रियामा पर्दछ । कर्तृवाच्यको वाक्य सकर्मक र अकर्मक दुवै क्रियाबाट बन्न सक्छ । कृर्तवाच्यको क्रिया सकर्मक छ भने कर्मवाच्य र अकर्मक छ भने भाववाच्यमा परिवर्तन गर्नुपर्छ ।

जस्तै : सकर्मक क्रिया प्रयुक्त कर्तृवाच्य

1. भाइ चिठी लेख्छ ।
2. म भात खान्छु
3. विनोदले भात खायो ।
4. भाइ भकुन्डो खेल्छ ।
5. गोठालोले घाँस काट्यो ।

अकर्मक क्रिया प्रयुक्त कर्तृवाच्य

1. भाइ रोयो ।
2. म हाँस्छु ।
3. हरि मेचमा बस्छ ।
4. विनोद हिँड्यो ।

## कर्मवाच्य

:कर्मको भूमिका मुख्य रूपमा रहने वाच्यलाई कर्मवाच्य भनिन्छ । अर्को शब्दमा कर्म जुन लिङ्ग, वचन र पुरुषको हुन्छ, क्रियापद पनि सोहीअनुसारको प्रयोग गरिन्छ भने त्यसलाई कर्मवाच्य भनिन्छ । कर्मवच्यको क्रियापद सकर्मक क्रियाबाट मात्र बन्दछ । कर्मवाच्यबाट कर्तृवाच्यमा वाच्य परिवर्तन गर्न सकिन्छ ।

जस्तै :

|  | कर्मवाच्य | कर्तृवाच्य |
| --- | --- | --- |
| १. | आफू त परीक्षा लेखिन्छ । | म त परीक्षा लेख्छु । |
| २. | भाइबाट कलम किनियो । | भाइले कलम किन्यो । |
| ३. | रमेशबाट भात खाइएला । | रमेश भात खाला । |
| ४. | माधवबाट भकुन्डो खोलियो । | माधवले भकुन्डो खेल्यो । |
| ५. | मबाट मासु खाइन्छ । | म मासु खान्छु । |

## भाव वाच्य

वाक्यमा क्रिया वा क्रियाको अर्थ मुख्यरूपमा रहने वाच्यलाई भाववाच्य भनिन्छ । भाववाच्यको क्रियापद अकर्मकबाट मात्र बन्छ । क्रियाको धातुपछि ‘इ’ थपिएर भाववाच्यको क्रिया बन्छ । यसबाट वाच्य–परिवर्तन गर्दा कर्तृवाच्यमा गरिन्छ ।

जस्तै :

|  | भाववाच्य | कर्तृवाच्य |
| --- | --- | --- |
| १. | (रामद्वारा) हाँसिन्छ। | आफू त क्लबमा आनन्दले नाच्छु। |
| २. | (विनोदद्वारा) घर गइनेछ । | विनोद घर जानेछ । |
| ३. | आफू त कतै गइन्न । | म त कतै जान्नँ । |
| ४. | सुत्नसम्म सुतिएछ । | सुत्नसम्म सुतेछु । |
| ५. | (रामबाट) चाँडै हिँडियो । | राम चाँडै हिँड्यो । |

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# वृत

| वृत |
| --- |
| व्यास, अर्धव्यास, जिवा सहितको वृत |
| Area |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 (where *r* = radius) |

**वृत** एक साधारण आकार हो । दिएको बिन्दु(केन्द्र) र दुरी अर्धव्यासले परिभर्मण गर्दा बन्ने आकर्ती नै वृत हो ।