Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# परम्परागत चिनियाँ

| परम्परागत चिनियाँ  |
| --- |
|  |
| प्रकार |  शब्द चिन्ह
 |
| प्रकाशित | * ताइवान:
(
	+ सन् १९७९
	+ सन् १९८२)
* हङकङ: (सन् १९८६)
 |
| लेखन दिशा | * दायाँ देखि बायाँ सम्म
* माथि देखि तल सम्म, स्तम्भ दायाँ देखि बायाँ सम्म
 |
| आधिकारिक लिपि | ताइवान, हङकङ, मकाउ |
| भाषाहरू | चिनियाँ |
| सम्बन्धित लिपिहरू |
| अभिभावक लिपिहरू | Oracle bone script* Small seal script
	+ Clerical script
		- नियमित लिपि
			* परम्परागत चिनियाँ
 |
| सम्बन्धित लिपिहरू | * सरलीकृत चिनियाँ
* कान्जी
* हान्जा
* चु नोम
* बोपोमोफो
* खितान बृहत्तर लिपि
* खितान लघुत्तम लिपि
* स्वान्दीप
 |
|

| परम्परागत चिनियाँ |
| --- |
| परम्परागत चिनियाँ |  正體字  |
| सरलीकृत चिनियाँ |  正体字  |
| अनुवादित अर्थ | परम्परागत रुपका अक्षरहरू |
|

| लिप्यन्तरण |
| --- |
| मन्दारिन |
| - हान्यु फिनयिन | Zhèngtǐzì |
| - Tongyong Pinyin | Jhèng-tǐ-zìh |
| - वेड–जाइलेस | Chêng4-tʻi3-tzŭ4 |
| - आइपिए | [t͡ʂə̂ŋ.tʰɨ̀.t͡sɨ̂] |
| - बोपोमोफो | ㄓㄥˋ ㄊㄧˇ ㄗˋ |
| क्यान्टोनी |
| - युफिङ | zing3 tai2 zi6 |
| - येल रोमानीकरण | Jing tái jih |

 |
| वैकल्पिक चिनियाँ नाम |
| परम्परागत चिनियाँ |  繁體字  |
| सरलीकृत चिनियाँ |  繁体字  |
| शाब्दिक अर्थ | जटिल रुपका अक्षरहरू |
|

| लिप्यन्तरण |
| --- |
| मन्दारिन |
| - हान्यु फिनयिन | Fántǐzì |
| - तोङ्योङ फिनयिन | Fán-tǐ-zìh |
| - वेड–जाइलेस | Fan2-tʻi3-tzŭ4 |
| - Bopomofo | ㄈㄢˊ ㄊㄧˇ ㄗˋ |
| क्यान्टोनी |
| - युफिङ | faan4 tai2 zi6 |
| - येल रोमानीकरण | Fàahn tái jih |

 |

**परम्परागत चिनियाँ वर्णहरू** चिनियाँ भाषाहरू लेख्न प्रयोग गरिने चिनियाँ अक्षरहरूको मानक समूह हो। ताइवानमा, परम्परागत वर्ण समूहहरू शिक्षा मन्त्रालयद्वारा विनियमित छ र राष्ट्रिय अक्षरहरूको मानक रुपमा मानकीकृत गरिएको छ। चिनियाँ वर्णहरू प्रयोग गर्ने विभिन्न देशहरूले सरलीकृत अक्षरहरूलाई मानकीकृत गर्दै प्रमुख रूपहरू मध्ये चलनचल्तीमा रहेका रूपहरूलाई पहिले अस्तित्वमा रहेका वर्णहरूको साथ परिस्कृत गरेका कारण यी रूपहरू २०औँ शताब्दीको मध्यसम्ममा मात्र लिखित चिनियाँमा प्रमुख थिए।

जनवादी गणतन्त्र चीनद्वारा संहिताबद्ध सरलीकृत अक्षरहरू मुख्यतया मुख्यभूमि चीन, मलेसिया र सिङ्गापुरमा प्रयोग गरिन्छ। परम्परागत वर्णहरू सामान्यतया ताइवान, हङकङ र मकाउमा प्रयोग गरिन्छ, साथै दक्षिणपूर्व एसिया बाहिरका अधिकांश विदेशी चिनियाँ समुदायहरूमा पनि यो प्रचलित छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# ध्वन्यात्मक लिप्यन्तरण

**ध्वन्यात्मक लिप्यन्तरण** (Transliteration) ध्वनीलाई पाठमा उतार्ने क्रिया हो। अनुवाद गर्दा शब्दको अर्थ लेखिन्छ भने ध्वन्यात्मक लिप्यन्तरणमा शब्दलाई नै निश्चित लिपीमा लेखिन्छ।
सामान्यतया एउटा लिपीमा लेखिने विषयलाई अर्को लिपीमा लेख्नुपर्दा यसको प्रयोग गरिन्छ। मेशिनद्वारा भाषाको अनुवाद गर्ने कार्यमा ध्वन्यात्मक रूपान्तरणको महत्त्व बढी हुन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू
# अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला

| अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला International Phonetic Alphabet Alphabet phonétique international  |
| --- |
|  |
| प्रकार |  वर्णमाला
 – आंशिक रूपमा विशेष लिपि |
| समयावधि | सन् १८८८ देखि |
| भाषाहरू | कुनैपनि भाषाको स्वरविज्ञान र स्वनिम प्रतिलेखनका लागि प्रयोग |
| आईएसओ १५९२४ |
| आईएसओ १५९२४ | Latn (215), ​Latin |
| युनिकोड |
| युनिकोड उपनाम | Latin |

**अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला**, सन् १९८९ मा, फ्रान्सेली भाषाविद् पल पासीको नेतृत्वमा बनेको एक ध्वन्यात्मक सङ्केतनको वर्णमाला प्रणाली हो जुन मुख्य रूपमा रोमन वर्णमालामा आधारित छ। यसलाई १९औँ शताब्दीको अन्त्यतिर अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक सङ्घद्वारा बोलिने भाषाको आवाजको एक मानक प्रतिनिधित्वको रूपमा बनाइएको थियो।
अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमालालाई शब्दकोष निर्माणकर्ता, विदेशी भाषी विद्यार्थी र शिक्षक, भाषाविद्, बोली-भाषा रोग विशेषज्ञ, गायक, अभिनेता, भाषा रचनाकार र अनुवादकहरूद्वारा प्रयोग गरिन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला केवल बोलीका उल्लेखित गुणहरू प्रतिनिधित्व गर्न सृजना गरिएको थियो जुन मौखिक भाषाको अंश हो। विभिन्न ध्वनीको जस्तो सङ्केतका अतिरिक्त गुणहरू प्रतिनिधित्व गर्न र सङ्केतहरूको विस्तारित समूह प्रदान गर्न अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमालाको विस्तारहरू प्रयोग हुन सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमालाका सङ्केत एक वा अधिक दुई आधारभूत प्रकार, अक्षर र विशेषक तत्वहरूको मिलेर बनेको छ।

कहिलेकाँही पत्र वा विशेषक अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक सङ्घद्वारा थपिएको, हटाइएको वा परिमार्जन गरिएको हुन्छ। सन् २००५ मा भएको परिवर्तनको रूपमा, अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमालामा १०७ अक्षर, ५२ विशेषक र चार छन्द शास्त्र चिन्हहरू समावेश छन्। हालको अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमालाका रेखाचित्र तल यस लेखमा र अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमालाको वेबसाइटमा सार्वजनिक गरिएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू

* आधिकारिक वेबसाइट
* अन्तर्क्रियात्मक अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला रेखाचित्र
* युनिकोड सङ्कलिन रेखाचित्र
# लेखन

लुम्बिनीको अशोक स्तम्भ**लेखन** एक संज्ञानात्मक र सामाजिक गतिविधि हो जसमा भौतिक प्रक्रियाहरू र लेखन प्रणालीहरूको प्रयोग गरी मानव विचारहरूलाई मानव भाषाको निरन्तर प्रतिनिधित्वमा संरचना र अनुवाद गर्न सकिन्छ। लेखनको प्रणालीले प्रतिनिधित्व गर्ने भाषाको रूपमा धेरै समान अर्थ संरचनाहरूमा निर्भर गर्दछ, जस्तै लेक्सिकन र सिन्ट्याक्स, त्यस भाषाको ध्वनीविज्ञान र आकारविज्ञानलाई प्रतिनिधित्व गर्ने प्रतीकहरूको प्रणालीको थप निर्भरताको साथ। यद्यपि, लिखित भाषाले बोलिने भाषामा उपलब्ध कुनै पनि विशेषताहरू लिन सक्छ।

लेखन प्रणाली आफैमा भाषाहरू गठन गर्दैन; तिनीहरू भाषालाई समय र/वा ठाउँद्वारा छुट्याएका अन्य मानिसहरूले पढ्न र पुनर्निर्माण गर्न सक्ने फारममा रेन्डर गर्ने माध्यम हुन्। जबकि सबै भाषाहरूले लेखन प्रणाली प्रयोग गर्दैनन्, ती भाषाहरूले भाषाको टिकाऊ रूपहरू सिर्जना गरेर बोल्ने भाषाको क्षमतालाई पूरक र विस्तार गर्न सक्छन् जुन अन्तरिक्षमा प्रसारण गर्न सकिन्छ र समयसँगै भण्डारण गर्न सकिन्छ।

## यो पनि हेर्नुहोस्

* भाषाविज्ञान
* पढाइ
* लेखक

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# उच्चारण

सङ्ख्या सहित मुख र घाँटी**उच्चारण** भनेको कुनै शब्द वा भाषा बोल्ने तरिका हो। यसले विशेष बोली ("सही" वा "मानक" उच्चारण) वा कुनै विशेष व्यक्तिले शब्द वा भाषा बोल्ने तरिकामा दिइएको शब्द वा भाषा बोल्न प्रयोग गरिने ध्वनिहरूको सामान्यतया सहमति-अनुक्रमहरूलाई सन्दर्भ गर्न सक्छ। शब्दको उच्चारणहरू सन्दर्भ कार्यहरू जस्तै शब्दकोशहरूमा फेला पार्न सकिन्छ। सामान्य-उद्देश्य शब्दकोशहरूमा सामान्यतया मानक उच्चारणहरू मात्र समावेश हुन्छन्, तर क्षेत्रीय वा द्वन्द्वात्मक उच्चारणहरू थप विशिष्ट कार्यहरूमा फेला पार्न सकिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# लिपि

कुनै पनि भाषालाई लेख्य माध्यमबाट प्रस्तुत गर्ने अङ्क, अक्षर, चित्र आदिलाई लिपी भनिन्छ। अङ्रेजी भाषाको लिपी रोमन लिपी हो। त्यसैगरी नेपाली, हिन्दी, संस्कृत आदि भाषाहरू देवनागरी लिपीमा लेख्ने गरिन्छ।

* खारोष्टी लिपि
* ब्राहृमी लिपि
* देवनागरी लिपि
* किराँत लिपि
* लिच्छबिकालीन लिपि
* कुटिला लिपि

* लिम्बू लिपि
* रञ्जना लिपि