Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली

एसआइ एकाइहरू

| सङ्केत | नाम | परिमाण |
| --- | --- | --- |
| A | एम्पियर | धाराविद्युत |
| K | केल्भिन | तापक्रम |
| s | सेकेण्ड | समय |
| m | मिटर | लम्बाइ |
| kg | किलोग्राम | पिण्ड |
| cd | क्यान्डेला | प्रकाशको तिव्रता |
| mol | मोल | पदार्थको मात्रा |

**अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली** (संक्षेपमा SI ; फ्रेंच *Le **S**ystème **I**nternational d'unités* का संक्षिप्त रूप), मिटरी पद्धतिको आधुनिक रूप हो । यसलाई सामान्य रूपले दशमलव एवं दशको गुणाकमा बनाइएको छ । यो विज्ञान तथा वाणिज्य क्षेत्रमा सर्वाधिक प्रयोग गरिने प्रणाली हो ।

एस.आइ प्रणालीलाई १९६० को पुरानो मिटर-किलोग्राम-सेकण्ड अर्थात् (MKS) प्रणालीबाट विकसित गरिएको थियो । यस भन्दा अघि सेन्टीमीटर-ग्राम-सेकण्ड (CGS) प्रणालीमा कंयौ कठिनाइहरु थिए । एस.आइ प्रणाली पनि सधै स्थिर भएर रहेन , यसमा पनि समय क्रम संगै निरन्तर विकास हुदै गयो । इकाई प्रणालीहरु अन्तर्राष्ट्रीय समझौताहरुद्वारा नै बनाइन्छन् र परिवर्तन गरिन्छन ।

यो प्रणाली लगभग विश्वव्यापक स्तरमा लागु भएको छ । तर यसको अपवादमा संयुक्त राज्य अमेरीका र ब्रिटेन मा, जहाँ अझै पनि गैर-SI इकाइहरु, उनिहरूको पुरानै प्रणाली प्रचलित छन् ।

## इकाइहरु

* SI मूल इकाइ: जुन सात छन्,
* व्युत्पन्न इकाइ: जो मूल इकाइहरूबाट व्युत्पन्न भएका छन्।

**SI मूल इकाइ**| नाम | चिन्ह | मात्रा |
| --- | --- | --- |
| मिटर | **m** | लम्बाई |
| किलोग्राम | **kg** | भार |
| सेकेण्ड | **s** | समय |
| एम्पियर | **A** | विद्युत धारा |
| **केल्भिन** | **K** | तापक्रम |
| मोल (इकाई) | **mol** | पदार्थको मात्रा |
| क्यान्डेला | **cd** | प्रकाशीय तीव्रता |

## सन्दर्भ
# नर्वेली भाषा

| नर्वेली |
| --- |
| norsk |
| मूलभाषी | नर्वे |
| रैथाने(हरू) | नर्वेली जाति |
| मातृभाषी वक्ता | ४३ लाख |
| भाषा परिवार | भारोपेली भाषा परिवार
* जर्मनेली
	+ उत्तरपश्चिम जर्मनेली
		- उत्तर जर्मनेली
			* **नर्वेली**
 |
| लिपि | रोमन लिपि |
| सरकारी दर्जा |
| आधिकारिक भाषा | नर्वे |
| भाषा सङ्केतहरू |
| आइएसओ ६३९-१ | `no` |
| आइएसओ ६३९-२ | `nor` |
| आइएसओ ६३९-३ | `nor` – inclusive code व्यक्तिगत कोडहरू: `nob` – बोकमाल `nno` – Nynorsk |
| ग्लोटोलग | `norw1258` |
|  |

**नर्वेली** एक उत्तर जर्मनेली भाषा हो जुन मुख्य तया नर्वेमा बोलिने गरिन्छ, जहाँ यो एक आधिकारिक भाषा हो। स्विडेनी र डेनिसको साथ, नर्वेलीले कम वा बढी पारस्परिक समझदार स्थानीय र क्षेत्रीय किसिमहरूको बोली निरंतरता बनाउँदछ; केही नर्वेली र स्विडेनी बोलीहरू, विशेष गरी, धेरै नजिक छन्। यी स्क्यान्डिनेभियन भाषाहरू, फारोइस र आइसल्यान्डिकका साथै केही विलुप्त भाषाहरू, उत्तरी जर्मनेली भाषाहरू गठन गर्छन्। फारोई र आइसल्यान्डिक नर्वेलीसँग उनीहरूको बोलीको रूपमा पारस्परिक रूपमा समझदार छैनन् किनकि महाद्वीपीय स्क्यान्डिनेभियन उनीहरूबाट अलग भएको छ। अङ्ग्रेजी र जर्मनेली भाषा बोल्ने दुई जर्मनेली भाषामा नर्वेली भाषासँग घनिष्ठ समानता भए तापनि यसको साथ पारस्परिक रूपमा बोधगम्य छैन।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# स्विडेनी भाषा

| स्विडेनी |
| --- |
| *svenska* |
| उच्चारण | स्भेन्स्का |
| मूलभाषी | स्विडेन, फिनल्यान्ड, इस्टोनिया |
| रैथाने(हरू) | स्विडेनी मानिस |
| मातृभाषी वक्ता | १ करोड दोस्रो भाषा: ३२ लाख  |
| भाषा परिवार | भारोपेली* जर्मनेली
	+ उत्तर जर्मनेली
		- पूर्वी स्क्यानडिनाभियाली
			* **स्विडेनी**
 |
| लिपि | ल्याटिन (स्विडेनी वर्ण) स्विडेनी ब्रेल |
| हस्ताक्षरित रूप | स्विडेनी साङ्केतिक भाषा तेकनाद स्भेन्सका (हाल प्रयोग नहुने) |
| सरकारी दर्जा |
| आधिकारिक भाषा |  स्विडेन  फिनल्यान्ड  अलान्द टापु *युरोपेली सङ्घ*  *नर्डिय परिषद* |
| नियामक संस्था | स्विडेनी भाषा परिषद (स्विडेनमा) स्विडेनी प्रज्ञाप्रतिष्ठान (स्विडेन) फिनल्यान्डको भाषा संस्था (फिनल्यान्डमा) |
| भाषा सङ्केतहरू |
| आइएसओ ६३९-१ | `sv` |
| आइएसओ ६३९-२ | `swe` |
| आइएसओ ६३९-३ | `swe` |
| ग्लोटोलग | `swed1254` |
| भाषाविद् प्रयोगशाला | `52-AAA-ck to -cw` |
| स्विडेनी भाषा मुख्यतय बोलिने क्षेत्रहरू |
|

**स्विडेनी भाषा** मुख्यत: स्विडेन र फिनल्यान्डका केही भागहरूमा करिब एक करोड मानिसहरूको दैनिक बोलचालमा रहेको भाषा हो। नर्बे र डेनमार्कमा बोलिने भाषासँग मिल्दो जुल्दो रहेको यस स्विडेनी भाषा उत्तर जरमेनिक भाषा परिवारमा पर्दछ। लिखित नर्बेजियन भाषा र डेनिस भाषा, स्विडेनी भाषीहरूले सजिलै बुझ्न सक्छन्।

## बाह्य लिङ्कहरु
# देशान्तर

विश्व मानचित्रमा अक्षांश र देशान्तर रेखाहरू
अमेरिगो भासपुच्ची द्वारा परिभाषित देशान्तरको चित्र
पृथ्वीको पूर्वी ध्रुवदेखि पश्चिमी ध्रुवसम्म एक एक डिग्रीको फरकमा खिचिएका काल्पनिक रेखाहरूलाई देशान्तर रेखा भन्दछन्। यसले समयको मापन गर्न सजिलो तुल्याएको छ।
# खगोलीय वस्तु

विविध आकाशीय पिण्डहरू, आकाशगंगा, कृष्ण छिद्र, तारा, ग्रह, नक्षत्र, उल्का, आदि।

खगोल विज्ञानमा ब्रह्माण्डमा कुनै खास मार्गमा परिक्रमा गर्ने वा गतिमान हुने सबै प्रकारका वस्तुहरूलाई खगोलीय वस्तु वा आकाशीय पिण्डहरू भनिन्छन्। यस्ता वस्तुहरू प्राकृतिक रूपमा भौतिक अस्तित्वमा रहेका विशाल संरचनाहरू (The Great Structures) हुन्, जुन अवलोकन योग्य ब्रह्माण्डभित्र अवस्थित छन्। यसमा पृथ्वीलगायत पृथ्वीबाहिर अन्तरिक्षमा अवस्थित सबै वस्तुहरू समावेश छन्। खगोलीय वस्तुहरूसँग नजिकको सम्बन्धित अर्को अवधारणा खगोलीय पिण्ड भएतापनि यी दुई शब्दले एउटै वस्तुलाई सङ्केत गर्दैन। खगोल विज्ञानमा वस्तु र पिण्ड शब्दहरूलाई प्रायः एक अर्काको रूपमा प्रयोग गर्ने गरिन्छ। पृथ्वीबाहेक अन्य सबै वस्तुलाई खगोलीय भनिन्छ।

खगोलीय वस्तुहरूको उदाहरणहरूमा ग्रह प्रणाली, तारामण्डल, निहारिका र आकाशगङ्गा समावेश छन्, जबकि क्षुद्रग्रह, प्राकृतिक उपग्रह, ग्रह र तारा खगोलीय पिण्डहरू हुन्। धूमकेतुलाई पिण्ड र वस्तु दुवैको रूपमा पहिचान गर्न सकिन्छ। हिउँ र धूलोको जमेको न्युक्लियसलाई सङ्केत गर्दा यो एक पिण्ड हो र सम्पूर्ण धूमकेतुलाई यसको फैलावट कोमा र पुच्छ्रेताराको साथ वर्णन गर्दा एक खगोलीय वस्तु हो। सूर्यको प्रकाश र उच्च गतिको सौर्य वायुको दबाबले कोमा धूमकेतुको धुलो र ग्याँसलाई सूर्यबाट टाढा लैजान सक्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# रेल यातायात

**रेल यातायात** चलिरहेको सवारीमा यात्रु र सामानहरूको स्थानान्तरणको एक तरिका हो, जसलाई पटरिहरू भनिन्छ। यो सामान्यतया रेल यातायातको रूपमा पठाइन्छ। सडक ट्राफिकको विपरीत, जहाँ तयार तयारी सतहमा सवारी चालकहरू, रेल वाहन (रोलिंग स्टक) दिशा निर्देशकहरू निर्देशित छन् ती ट्रयाकहरू जसले तिनीहरू दौडिन्छन्। ट्र्याकहरू प्राय: इस्पातको हुन्छन्, सम्बन्धहरू र बट्टेमा स्थापित हुन्छन्, जसमा रोलिंग स्टक, सामान्य रूपमा धातुको पाङ्ग्राहरूसँग फिट हुन्छ। अन्य विविधताहरू पनि सम्भव छन्, जस्तै स्लैब ट्रयाक, जहाँ तयार सब्सफेसमा कंक्रीट आधार आधारमा रेलहरू बखत हुन्छन्।

 संयुक्त राज्य को कोलम्बस,ओहायो नेर नोरफोक-दक्षीणवर्ति रेलमार्गमा दक्षीण तर्फ माल गाढीको रेल तान्दै गरेका दुइ क्यानाडेली रेल यन्त्रहरू।

## यो पनि हेर्नुस

* नेपालमा रेल यातायात
# बुधग्रह

बुध| मेसेन्जरबाट लिइएको तस्वीर |
| सङ्केत चिन्हहरू |
| उच्चारण | /ˈmɜːrkjəri/ ( ) |
| विशेषणहरू | Mercurian, Hermian |
| प्रतीक |  |
| कक्षीय विशेषताहरू |
| युग जे२००० |
| अपहेलियन | * ६९,८१६,९०० किमी
* ०.४६६ ६९७ एयु
 |
| पेरिहेलियन | * ४६,००१,२०० किमी
* ०.३०७ ४९९ एयु
 |
| अर्ध-मुख्य अक्ष | * 57,909,050 किमी
* 0.387 098 एयु
 |
| विकेन्द्रता | ०.२०५ ६३० |
| कक्षीय अवधि (साइडरियल) | * ८७.९६९ १ दिन
* (०.२४० ८४६ वर्ष)
* ०.५ बुध सौर्य दिन
 |
| कक्षीय अवधि (साइनोडिक) | ११५.८८ d |
| औसत कक्षीय गति | ४७.३६२ किमी/से |
| औसत विसङ्गति | १७४.७९६° |
| झुकाव | * ७.००५° अण्डाकार
* ३.३८° सूर्यको भूमध्यरेखा
* ६.३४° अचल ढाल
 |
| आरोही नोडको देशान्तर | ४८.३३१° |
| तर्क पेरिहेलियन | २९.१२४° |
| उपग्रहहरू | छैन |
| भौतिक विशेषताहरू |
| औसत अर्धव्यास | * 2439.7±1.0 किमी
* 0.3829 Earths
 |
| फ्ल्याटनिङ | 0 |
| सतहको क्षेत्रफल | * 7.48×107 km2
* 0.147 Earths
 |
| आयतन | * 6.083×1010 km3
* 0.056 Earths
 |
| पिण्ड | * 3.3022×1023 kg
* 0.055 Earths
 |
| औसत घनत्व | 5.427 g/cm3 |
| सतह गुरुत्वाकर्षण | * 3.7 m/s2
* 0.38 g/s2
 |
| जडता आघूर्ण कारक | 0.346±0.014 |
| पलायन वेग | 4.25 km/s |
| साइडरियल परिक्रमा अवधि | * 58.646 d
* 1407.5 h
 |
| भूमध्यरेखीय परिक्रमा वेग | १०.८९२ किमी/घंटा (३.०२६ मी/सेक) |
| अक्षीय झुकाव | 2.11′ ± 0.1′ |
| उत्तर ध्रुव सही आरोहण | * 18h 44m 2s
* २८१.०१°
 |
| उत्तर ध्रुव डेक्लिनेसन | ६१.४५° |
| अल्बिडो | * ०.०६८ (बोन्ड)
* ०.१४२ (ज्यामित्रिक अल्बोदो)
 |
|

| सतह temp. | न्यूनतम | औसत | अधिकतम |
| --- | --- | --- | --- |
| ०°N, ०°W  | १०० K | ३४० K | ७०० K |
| ८५°N, ०°W | ८० K | २०० K | ३८० K |

 |
| दृश्य कान्तिमान | −२.६ देखि 5.7 |
| कोणीय व्यास | ४.५–१३″ |
| वायुमण्डल |
| सतह चाप | trace |
| आयतन अनुसार संरचना | * ४२% आणविक अक्सिजन
* २९.०% सोडियम
* २२.०% हाइड्रोजन
* ६.०% हिलियम
* ०.५% पोटासियम
* आर्गन, नाइट्रोजन, कार्बनडाइअक्साइड, जलीय वाष्प, जेनन, क्रिस्टन, र नियन (अति न्यून मात्रामा रहेको)
 |
|  |

**बुधग्रह** सौर्यमण्डलमा सूर्यको सबैभन्दा नजीकको ग्रह हो। यस ग्रहको भूमध्यरेखीय अर्धव्यास् २,४३९.७ किलोमिटर रहेको छ। यसको बाहिरी सतह ज्वालामुखी पहाडहरूले ढाकिएको छ।यस ग्रहमा हरेक दिन धेरै गर्मी हुन्छ र हरेक रात धेरै जाडो हुन्छ। बुध सौर्यमण्डलको सबैभन्दा सानो ग्रह हो। अरू ग्रहभन्दा सूर्य नजिक भएकोले यसले सूर्यलाई सबैभन्दा छिठो परिक्रमा गर्दछ। बुधग्रहलाई सूर्यको वरिपरि घुम्न करिब ८८ दिन मात्रै लाग्छ।

यो ग्रह सौर्यपरिवारको धेरै घनत्व भएका ग्रहहरू मध्य दोस्रो ग्रह हो। यसको सतह फलामबाट निर्माण भएको छ जुन अत्यन्त धेरै घनत्वको हुन्छ। यद्यपी, यसको चुम्बकीय क्षेत्र एकदम कम्जोर छ।
बुधग्रहमा अहिलेसम्म पुगेका दुई अन्तरिक्षयान, मध्य म्यारिनर १०ले सन् १९७४ देखि १९७५ सम्म यसको ४५% सतहको नक्शाङ्कन गरेको थियो। त्यसपछि दोस्रो पटक प्रक्षपण गरिएको अन्तरिक्षयान मेसेन्जरले सन् २००८ जनवरी १४ का दिन थप ३०% सतहको नक्शाङ्कन गरेको थियो। मेसेन्जरले २००९ को सेप्टेम्ब‍रमा अन्तिम उडान भरेको थियो।
यो ग्रह सूर्यको वरिपरि धेरै छिटो घुमिरहेकोल धेरै भाषामा यसलाई रोमाली धर्ममा पखेटा भएको देवदुत मेर्कुरियुसको नामले भनिन्छ। नेपालीमा यो ग्रह चन्द्रको छोरोको रूपमा परिचित छ।

## तस्वीर सङ्ग्रह

*
*
* म्यारिनर १० अन्तरीक्षयानबाट देखेको बुधको दृश्य

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# बृहस्पति ग्रह

बृहस्पति ग्रह| A composite Cassini image of Jupiter. The dark spot is the shadow of Europa. |
| सङ्केत चिन्हहरू |
| विशेषणहरू | Jovian |
| प्रतीक |  |
| कक्षीय विशेषताहरू |
| युग J2000 |
| अपहेलियन | ८१,६५,२०,८०० किमी (५.४५८१०४ AU) |
| पेरिहेलियन | ७४,०५,७३,६०० किमी (४.९५०४२९ AU) |
| अर्ध-मुख्य अक्ष | ७७,८५,४७,२०० किमी (५.२०४२६७ AU) |
| विकेन्द्रता | 0.048775 |
| कक्षीय अवधि (साइडरियल) | 4,331.572 days 11.85920 yr 10,475.8 Jupiter solar days |
| कक्षीय अवधि (साइनोडिक) | 398.88 days |
| औसत कक्षीय गति | 13.07 km/s |
| औसत विसङ्गति | 18.818° |
| झुकाव | 1.305° to Ecliptic 6.09° to Sun's equator 0.32° to Invariable plane |
| आरोही नोडको देशान्तर | 100.492° |
| तर्क पेरिहेलियन | 275.066° |
| ज्ञात उपग्रहहरू | ६७ |
| भौतिक विशेषताहरू |
| औसत अर्धव्यास | 69,911 ± 6 km  |
| भूमध्यरेखीय अर्धव्यास | 71,492 ± 4 km 11.209 Earths |
| ध्रुवीय अर्धव्यास | 66,854 ± 10 km 10.517 Earths |
| फ्ल्याटनिङ | 0.06487 ± 0.00015 |
| सतहको क्षेत्रफल | 6.21796×1010 km2 121.9 Earths |
| आयतन | 1.43128×1015 km3 1321.3 Earths |
| पिण्ड | 1.8986×1027 kg 317.8 Earths 1/1047 Sun |
| औसत घनत्व | 1.326 g/cm3 |
| सतह गुरुत्वाकर्षण | 24.79 m/s2 2.528 g |
| पलायन वेग | 59.5 km/s |
| साइडरियल परिक्रमा अवधि | 9.925 h (9 h 55 m 30 s) |
| भूमध्यरेखीय परिक्रमा वेग | 12.6 km/s 45,300 km/h |
| अक्षीय झुकाव | 3.13° |
| उत्तर ध्रुव सही आरोहण | 268.057° 17 h 52 min 14 s |
| उत्तर ध्रुव डेक्लिनेसन | 64.496° |
| अल्बिडो | 0.343 (Bond)
0.52 (geom.) |
|

| सतह temp. | न्यूनतम | औसत | अधिकतम |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 bar level |  | 165 K |  |
| 0.1 bar |  | 112 K |  |

 |
| दृश्य कान्तिमान | -1.6 to -2.94 |
| कोणीय व्यास | 29.8" — 50.1" |
| वायुमण्डल |
| सतह चाप | 20–200 kPa (cloud layer) |
| स्केल उचाइ | 27 km |
| आयतन अनुसार संरचना |

|  |  |
| --- | --- |
|
89.8±2.0% | Hydrogen (H2)
 |
|
10.2±2.0% | Helium
 |
|
~0.3% | Methane
 |
|
~0.026% | Ammonia
 |
|
~0.003% | Hydrogen deuteride (HD)
 |
|
0.0006% | Ethane
 |
|
0.0004% | water
 |
| **Ices**: |  |
|  | Ammonia
 |
|  | water
 |
|  | ammonium hydrosulfide(NH4SH)
 |

 |
|  |

भोयजर १बाट लिईको बृहस्पति ग्रहको तस्बीर
**बृहस्पति ग्रह** सौर्यमण्डलको सबैभन्दा ठूलो र सूर्यबाट पाँचौं ग्रह हो। ग्याँसबाट मात्रै बनेकोले, त्यसलाई **ग्याँस पिण्ड** भन्छन्। सौर्यमण्डलको अरु सात ग्रहको पिण्ड जम्म गरेपनि, बृहस्पति ग्रहको पिण्ड झन बढी हुन्थ्यो।

सन् २००३ मा बृहस्पतिको वरिपरि घुमिरहेको ६३वटा चन्द्रमा पत्ता लगाइसकेको थिए। त्यीमाध्य सबभन्दा ठूलो ४ वटा चन्द्र वैज्ञानिक ग्यालिलेयोले पत्ता लागेकोले, गालिलेयी चन्द्रमा भन्छन्। तिनीका नाम आयो, युरोपा, ग्यानिमिड र कलिस्टो हुन्।

बृहस्पति ग्रह ठूलो भएर त्यसको वायु-मण्डल गहिरो गएर उच्च चाप हुन्छ। अन्तरिक्षयान बृहस्पतिभित्र पस्यो भने, एक छिनमै किचिन्थ्यो। त्यसकारणले बृहस्पतिको वायु-मण्डलभित्र के के छ भनेर थोरै थाहा छ।

बृहस्पतिको पतलो चक्र छ।

## थप जानकारीका लागि हेर्नुहोस्

* List of planets
* बृहस्पतिको टीका

## सन्दर्भ
# केल्भिन

**केल्भिन तापक्रम परिवर्तन सुत्र**| Conversion from | to | सुत्र |
| --- | --- | --- |
| केल्भिन | डिग्री सेल्सियस | °से = के - २७३.१५ |
| डिग्री सेल्सियस | केल्भिन | के = °से + २७३.१५ |
| केल्भिन | डिग्री फरेनहाइट | °फ = के × १.८ − ४५९.६७ |
| डिग्री फरेनहाइट | केल्भिन | के = (°फ + ४५९.६७) / १.८ |
| Note that for temperature intervals rather than temperature readings, 1 K = 1 °C and 1 K = 1.8 °F Additional conversion formulas Conversion calculator for units of temperature अभिलेखिकरण २००५-०१-२९ वेब्याक मेसिन |

**केल्भिन** (अङ्ग्रेजीमा **kelvin**, symbol: **K**) तापक्रम नाप्ने एस्.आई. ईकाई हो, र सात एस्.आई. आधार ईकाई मध्येको एक हो। यसलाई दुई तथ्यले ब्याख्या गर्दछ । यसको नामकरण बेलायतका प्रसिद्ध गणिताशास्त्री तथा भौतिकशास्त्री वैज्ञानिक केल्भिन थमसनको नामबाट गरिएको हो ।

## सन्दर्भ

## बाहिरी लिन्क

* BIPM brochure on the kelvin अभिलेखिकरण २००७-०९-२६ वेब्याक मेसिन
# न्युटन (एकाई)

| बलको एकाइ |
| --- |
| नाम | न्युटन |
| प्रणाली | एसआई तत्जन्य एकाई |
| भौतिक परिमाण | बल |
| डाइमेन्सन | MLT-2 |
| नामकरण गरिएको | आइज्याक न्युटन |
| परिभाषा | बल हो जसले एक किलोग्राम पिण्डलाई १ मिटर प्रति सेकेण्ड प्रति सेकेण्डको प्रवेगले बल लगाइएको दिशामा कुदाउन सक्छ । |

**न्युटन** (सङ्केत: N) बलको एसआइ एकाइ (SI) हो । सर आइज्याक न्युटनको "न्युटनको चाल सम्बन्धि नियम" विशेष गरी दोश्रो नियम सम्बन्धि योगदानको निम्ति उनको सम्मान स्वरूप यसको नामकरण गरिएको हो ।

## परिभाषा

*एक न्युटन भनेको त्यो बल हो जसले एक किलोग्राम पिण्डलाई १ मिटर प्रति सेकेण्ड प्रति सेकेण्डको प्रवेगले बल लगाइएको दिशामा कुदाउन सक्छ ।*

न्युटनको चाल सम्बन्धि दोश्रो नियम अनुसार WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , जहाँ WIKINIUM\_MATH\_PH\_1 = लगाइएको बल, WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 भनेको पिण्ड, जसमा बल लगाइन्छ , र WIKINIUM\_MATH\_PH\_3 भनेको प्रवेग । त्यसकारण न्युटन भनेको:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_5  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6   | ⋅ |   WIKINIUM\_MATH\_PH\_7  |
| 1 N |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  | 1 kg | ⋅ | 1 m/s2 |

जहाँ:
 N : न्युटन, kg : किलोग्राम, m : मिटर, र s : सेकेण्ड.

## सन्दर्भ
# युरेसिया

युरेसिया
**युरेसिया** सम्पूर्ण युरोप र एसिया मिलेर पृथ्वीको सबैभन्दा ठुलो महाद्वीपीय क्षेत्र हो। केही भूगोलविद्हरूका अनुसार भौतिक रूपमा युरेसिया एउटै महादेश हो। फरक महाद्वीपको रूपमा युरोप र एसियाका अवधारणाहरू पुरातन कालमा छन्, तर तिनीहरूका सिमानाहरू स्वेच्छाचारी छन् र ऐतिहासिक रूपमा परिवर्तनको विषय भएका छन्। युरेसिया स्वेज नहरमा अफ्रिकासँग जोडिएको छ, र यी दुईलाई कहिलेकाहीं पृथ्वीको सबैभन्दा ठुलो सन्निहित भू-भाग, अफ्रो-युरेसियाको वर्णन गर्न मिलाइन्छ।

मुख्यतया उत्तरी र पूर्वी गोलार्धमा, युरेसिया आइसल्यान्ड र इबेरियन प्रायद्वीपबाट पश्चिममा रुसी सुदूर पूर्वसम्म र दक्षिणमा रुसी सुदूर उत्तरदेखि समुद्री दक्षिणपूर्व एसियासम्म फैलिएको छ। युरेसियाको दक्षिणपश्चिममा अफ्रिका, पश्चिममा आन्ध्र महासागर, उत्तरमा उत्तरध्रुवीय महासागर, पूर्वमा प्रशान्त महासागर र दक्षिणमा हिन्द महासागर रहेको छ। दुई महादेशको रूपमा युरोप र एसिया बीचको विभाजन एक ऐतिहासिक सामाजिक संरचना हो, किनकि न त सामान्य परिभाषामा फिट हुन्छ; यसरी, संसारका केही भागहरूमा, युरेसियालाई पृथ्वीको छ, पाँच वा चार महाद्वीपहरूमध्ये सबैभन्दा ठुलो मानिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# कारक

**कारक** भनेको कुनै वाक्यमा प्रयोग भएका नामिक शब्दको क्रियासँगको सम्बन्धलाई जनाउने व्याकरणीय भूमिका हो। नेपाली व्याकरणमा छवटा प्रमुख कारकहरू पहिचान गरिएको छ। हरेक कारकले आ-आफ्नो विशेष भूमिका तथा प्रयोग गर्दछ। यहाँ कारकका प्रकारहरू तथा उदाहरणसहित व्याख्या गरिएको छ।

### **कर्ता कारक**

वाक्यमा कुनै पनि कार्य सम्पादन गर्ने नामिक शब्दलाई **कर्ता कारक** भनिन्छ। यसमा सामान्यतया 'को' वा 'कसले' भन्ने प्रश्नको उत्तर आउँछ। कर्ता कारकमा प्रायः 'ले', 'बाट', वा 'द्वारा' जस्ता विभक्ति चिन्हहरू प्रयोग गरिन्छ।

**उदाहरणः रेशमले गीत गायो।
* तिनीहरू घर गएनन्।
* वीरले युद्ध जित्यो।

### **कर्म कारक**

वाक्यमा कामको परिणाम भोग्ने वा असर पर्ने नामिक शब्दलाई **कर्म कारक** भनिन्छ। यसमा 'के' वा 'कसलाई' भन्ने प्रश्नको उत्तर आउँछ। कर्म कारकमा सामान्यतया द्वितीया विभक्तिको चिन्ह 'लाई' प्रयोग गरिन्छ।

**उदाहरणः म खुशीलाई पिट्छु।
* ऊ पत्रका बेच्छ।
* किरणले सोझालाई हेप्छ।

### **करण कारक**

काम गर्न प्रयोग गरिने साधन, कारण, वा हेतु जनाउने नामिक शब्दलाई **करण कारक** भनिन्छ। यसमा 'के ले' वा 'के बाट' भन्ने प्रश्नको उत्तर आउँछ। करण कारकमा सामान्यतया 'ले', 'बाट', वा 'द्वारा' विभक्ति चिन्हहरू लाग्दछन्।

**उदाहरणः बहिनी चम्चाले खाना खान्छे।
* उसले गणेशद्वारा काम बनायो।
* हामी बसबाट मुक्तिनाथ गयौँ।

### **सम्प्रदान कारक**

कामको लक्ष्य वा प्रयोजन जनाउने नामिक शब्दलाई **सम्प्रदान कारक** भनिन्छ। यो प्रायः 'कसलाई' वा 'लागि' भन्ने प्रश्नको उत्तरमा आउँछ। यसमा 'लाई', 'लागि', वा 'निम्ति' विभक्ति चिन्हहरू प्रयोग गरिन्छ।

**उदाहरणः हामीले भूकम्पपीडितका लागि चन्दा उठायौँ।
* कलाले पूजाका निम्ति फूल टिपी।
* बुबाले भाइलाई लुगा ल्याइदिनुभयो।

### **अपादान कारक**

काम सुरु हुने समय, छुट्टिने ठाउँ, वा वस्तुको स्रोत जनाउने नामिक शब्दलाई **अपादान कारक** भनिन्छ। यसमा सामान्यतया 'देखि' वा 'बाट' विभक्ति चिन्हहरू प्रयोग गरिन्छ।

**उदाहरणः आइतबारदेखि पानी पर्दैछ।
* ऊ सिन्धुलीबाट आइपुग्यो।
* बाँदर रूखबाट हाम्फाल्यो।

### **अधिकरण कारक**

काम हुने स्थान, समय, वा विषय जनाउने नामिक शब्दलाई **अधिकरण कारक** भनिन्छ। यसमा 'कहाँ' वा 'कहिले' भन्ने प्रश्नको उत्तर आउँछ। अधिकरण कारकमा सामान्यतया 'मा' वा 'माथि' विभक्ति चिन्हहरू लाग्दछन्।

**उदाहरणः चरो रूखमा बसेको छ।
* घरमाथि हेलिकोप्टर उड्दै छ।
* कलम झोलामा राख।

## आविष्कारलाई कुन कारक हो र कुन विभक्ति हो

* चतुर्थी विभक्ति
* सम्प्रदान कारक
# टेलिभिजन कार्यक्रम

टेलिभिजनको च्यानलमा शृङ्खलाबद्ध रूपमा प्रायस: साप्ताहिक वा दैनिक अन्तरालमा प्रसारण हुने कार्यक्रमहरूलाई **टेलिभिजन शृङ्खला** भनिन्छ। जस्तै- द सिम्प्सनस्।
# आर्द्रता

वायुमण्डलमा विद्यमान अदृष्य जलवाष्पको मात्रालाई **आर्द्रता** (अङ्ग्रेजी: humidity) भनिन्छ। आर्द्रता पृथ्वीबाट वाष्पीकरणको विभिन्न रूपबाट वायुमण्डल मा पुग्छ। जलवायु विज्ञानमा आर्द्रताको सर्वाधिक महत्त्व हुन्छ,किनभने आर्द्रतामा वर्षा, तथा वर्षणको विभिन्न रूप जस्तै वायुमण्डलीय तूफान तथा विक्षोभ (चक्रवात आदि) आधारित हुने गर्छ।

## परिभाषा

* निरपेक्ष आर्द्रता
* आपेक्षिक आर्द्रता

आर्द्रतामापी - हावामा आद्राताको मापन गर्ने उपकरण
# ट्विच

ट्विच इन्टरएक्टिभ|  |
| स्रकिनसट
नोभेम्बर २०२४ मा, खिचिएको गृहपृष्ठ |
| व्यावसायको प्रकार | सहायक कम्पनी |
| साइटको प्रकार | * प्रत्यक्ष प्रसारण
* मागमा भिडियो सेवा
 |
| उत्तराधिकारी(हरू) | जस्टिन टिभी |
| सेवा क्षेत्र | विश्वव्यापी |
| संस्थापक (हरू) | * जस्टिन कान
* एमेट सेयर
* माइकल सेबेल
* काइल भोग्ट
* केभिन लिन
 |
| मुख्य व्यक्तिहरू | * डेनियल क्ल्यान्सी (कार्यकारी अधिकृत)
* लौरा ली (सामग्री अधिकृत)
* स्टिभ बुम (उपाध्यक्ष)
 |
| अभिभावक | अमेजन |
| युआरएल | twitch.tv |
| व्यवसायिक | हो |
| दर्ता | वैकल्पिक |
| चालु भएको मिति | जुन ६, २०११ (२०११-०६-06) |
| वर्तमान स्थिति | सक्रिय |

**ट्विच** एक अमेरिकी भिडियो लाइभ-स्ट्रिमिङ सेवा हो जुन भिडियो गेममा लोकप्रिय छ, जसमा इस्पोर्ट्स प्रतियोगिताहरू पनि प्रसारण पनि गरिन्छ। यसले सङ्गीत प्रसारण, रचनात्मक सामग्री, र प्रत्यक्ष प्रसारणहरू पनि प्रदान गर्दछ। ट्विच अमेजनको सहायक कम्पनी ट्विच इन्टरेक्टिभद्वारा सञ्चालित छ। यसलाई जुन २०११ मा सामान्य प्रत्यक्ष प्रसारण सेवा जस्टिन टिभीको उत्तराधिकारीको रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो।

यसमा सामग्रीहरू प्रत्यक्ष वा भिडियो मार्फत माग अनुरुपमा हेर्न सकिन्छ। ट्विचको हालको गृहपृष्ठमा देखाइएका गेमहरू दर्शकहरूको प्राथमिकता अनुसार सूचीबद्ध छन् र वास्तविक-समय रणनीति, लडाई, रेसिङ र पहिलो-व्यक्ति सुटर जस्ता खेलका प्रकारहरू समावेश छन्।

ट्विचको लोकप्रियताले जस्टिन टिभीको अधिग्रहणसँगै बढेको थियो। अक्टोबर २०१३ मा, वेबसाइटमा ४.५ करोड प्रयोगकर्ताहरू थिए, र फेब्रुअरी २०१४ सम्ममा, यसलाई संयुक्त राज्य अमेरिकामा चरम इन्टरनेट ट्राफिकको चौथो सबैभन्दा ठूलो स्रोत मानिएको थियो। सोही समयमा, जस्टिन टिभीको मूल कम्पनीलाई ट्विच इन्टरेक्टिभको रूपमा पुन: ब्रान्ड गरिएको थियो र जस्टिन टिभी अगस्ट २०१४ मा बन्द हुँदै गर्दा सामग्रीहरूमा परिवर्तन गरिएको थियो। सोही महिना, यो सेवालाई अमेजनले ९७ करोड अमेरिकी डलरमा अधिग्रहण गरेको थियो, जसले पछि कम्पनीको सदस्यता सेवा अमेजन प्राइमसँग सहकार्यको परिचय दिएको थियो।

सन् २०१५ सम्ममा, ट्विचको प्रति महिना १० करोड भन्दा बढी प्रयोगकर्ताहरू थिए। सन् २०१७ मा, ट्विच अमेरिकामा भिडियो गेमहरूको लागि अग्रणी लाइभ-स्ट्रिमिङ भिडियो सेवाको रूपमा रहेको थियो। मे २०१९ युट्युब गेमिङ नामक सेवा बन्द भएसँगै यसले फाइदा उठाएको थियो। फेब्रुअरी २०२० सम्म, यसको मासिक रूपमा ३० लाख प्रसारणकर्ताहरू र दैनिक १.५ करोड सक्रिय प्रयोगकर्ताहरू थिए, जसमा १४ लाख औसत समवर्ती प्रयोगकर्ताहरू थिए। मे २०१८ सम्म, ट्विचसँग २७,००० भन्दा बढी साझेदार च्यानलहरू थिए। अक्टोबर २०२३ सम्ममा, ट्विच विश्वको ३७औँ सबैभन्दा बढी हेरिएको वेबसाइट थियो जसमा यसको २०.२६% ट्राफिक संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट आएको थियो, त्यसपछि जर्मनी ७.०८% र दक्षिण कोरिया ५.४९% रहेको थियो। सन् २०२३ को अन्तमा, ट्विचले निषेधात्मक लागतको हवाला दिँदै आफ्नो सञ्जाल शुल्क नीतिका कारण सन् २०२४ मा दक्षिण कोरियामा सञ्चालन बन्द गर्ने घोषणा गरेको थियो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू

* आधिकारिक वेबसाइट
* आधिकारिक बारेमा पृष्ठ

* ट्विचसँग सम्बन्धित चित्र तथा श्रव्यदृश्यहरू विकिमिडिया कमन्समा रहेको छ।
# विकास बहल

**विकास बहल** भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक निर्देशक हुन्।

## बाल्यकाल

## व्यक्तिगत जीवन

## प्रमुख चलचित्रहरू

## प्रसिद्धि

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू

## यो पनि हेर्नुहोस्
# लेप्चा लिपि

| लेप्चा लिपि ᰛᰩᰵ |
| --- |
|  |
| प्रकार |  अक्षरात्मक लिपि
 |
| समयावधि | १७००-वर्तमान |
| लेखन दिशा | बायाँ देखि दायाँ  |
| भाषाहरू | लेप्चा |
| सम्बन्धित लिपिहरू |
| अभिभावक लिपिहरू | ब्राह्मी* गुप्त
	+ सम्भोट
		- लेप्चा लिपि
 |
| बालबालिका लिपिहरू | लिम्बू |
|

**लेप्चा लिपि**, वा **रोङ लिपि**, लेप्चा जनताले लेप्चा भाषा लेख्न प्रयोग गर्ने अक्षरात्मक लिपि हो। असामान्य रूपमा अक्षरात्मक लिपिको लागि, अक्षर-अन्तिम व्यञ्जनहरू उपचिह्नको रूपमा लेखिन्छन्। लेप्चा तिब्बती लिपिबाट व्युत्पन्न भएको हो र यसमा केही बर्मी प्रभाव हुन सक्छ। परम्परा अनुसार, यो १८औँ शताब्दीको सुरुमा सिक्किमको नामग्याल वंशका राजकुमार छदोर नामग्यालले बनाएका थिए। प्रारम्भिक लेप्चा पाण्डुलिपिहरू ठाडो रूपमा लेखिएको थियो। जब तिनीहरू पछि तेर्सो रूपमा लेखिएका थिए, अक्षरहरू तिनीहरूको नयाँ अभिमुखीकरणमा रहे, तिनीहरूको तिब्बती मूलादर्शहरूबाट ९०° घुमाए। यसले अन्तिम व्यञ्जनहरू लेख्ने असामान्य विधिको परिणाम ल्यायो।

## पारूपविज्ञान

लेप्चा अब तेर्सो रूपमा लेखिएको छ, तर लेखनको दिशामा भएको परिवर्तनले तिब्बती भाषामा अधिरोपित उपचिह्नमा जस्तै आठ अक्षर-अन्तिम व्यञ्जनहरू संयोजन (अक्षर) बाट रुपान्तर भएको छ। अन्य धेरै ब्राह्मि लिपिहरूमा जस्तै, छोटो स्वर (अ) लेखिएको छैन; अन्य स्वरहरू (इ, ओ), पछि (आ, उ), वा (ए) प्रारम्भिक व्यञ्जन अन्तर्गत उपचिह्नसंग लेखिएको छ। लम्बाइ चिह्न, तथापि, प्रारम्भिक, साथै कुनै पनि अन्तिम व्यञ्जन डायक्रिटिकमा लेखिएको छ, र (ओ र उ) सँग मिश्रण हुन्छ। (जब ओ को रूपमा मिश्रण गरिन्छ, तथापि, यो कुनै पनि अन्तिम व्यञ्जनभन्दा तल हुन्छ।) प्रारम्भिक स्वरहरूमा छुट्टाछुट्टै अक्षरहरू हुँदैनन्, तर र-आकारको शून्य-व्यञ्जन अक्षरमा स्वर उपचिह्नसँग लेखिन्छ।

## संरचना

अक्षरात्मक लिपिको रूपमा, आधारभूत अक्षरले व्यञ्जन र अन्तर्निहित स्वर दुवैलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। लेप्चामा अन्तर्निहित स्वर /अ/ हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# माओवाद

**माओवाद** (चिनियाँ: 毛泽东思想; फिनयिन: *Máo Zédōng sīxiǎng*) चिनियाँ मार्क्सवादी विचारक तथा चिनियाँ जनगणतन्त्रका संस्थापक नेता माओका लेखनी र सैन्यनीतिमा आधारित राजनीतिक विचारधारा हो ।

माओवाद आफैँमा विवादास्पद विषय हो । यसलाई विशेषत: साम्राज्यवाद र उदारवादी बौद्धिकवृत्तको निन्दा र वर्गचिन्तनयुक्त विद्रोहका लागि चिनिन्छ ।

माओवादका केही प्रकारहरू:

१) माओत्सेतुङ विचारधारा

२) मार्क्सवाद-लेनिनवाद-माओवाद (साइनिङ पथ)

३) राष्ट्रिय जनवाद (फिलिपिन्स)

३) नक्सलवाद

४) नेपाली माओवाद र प्रचण्डपथ

५) ब्लाक प्यान्थर आन्दोलन

### नयाँ प्रजातन्त्र

### जनयुद्ध

### सास्कृतिक क्रान्ति

### तेश्रो विश्व सिद्धान्त

### कृषिप्रधान समाजवाद

## चीनमा माओवाद

## माओ पछिको माओवाद

## माओवाद को अन्तरास्ट्रिय प्रभाव

# आलोचना र समर्थन=

## कार्यन्वयन

## सन्दर्भ
# जावा द्वीप

जावा द्वीप| भूगोल |
| --- |
| अवस्थिति | दक्षिणपूर्व एसिया |
| द्वीपसमूह | महासुन्ड द्वीप समुह |
| प्रशासन |
| **इन्डोनेशिया** |
| जनसाङ्खिकि |
| जनसङ्ख्या | १४.५ करोड |
| जातीय समूह | जावानिय |

**जावा द्वीप** इन्डोनेशियाको एक द्वीप हो । यस द्वीपको ऐतिहासिक महत्त्व छ । यहाँ हिन्दु राज्य अवस्थित थियो । आज पनि थुप्रै जावानिय मानिसहरू भिन्न हिन्दु परम्परा मान्दछन् ।

## सन्दर्भ साम्रगी