# रोमन भाषा

| रोमन |
| --- |
|  |
| मूलभाषी | प्राचीन रोम |
| रैथाने(हरू) | रोमन जाति |
| मातृभाषी वक्ता | – |
| भाषा परिवार | भारोपेली भाषा परिवार
* इटालिक
	+ **रोमन**
 |
| प्रारम्भिक रूप | पुरानो रोमन
 |
| लिपि | रोमन वर्णमाला |
| सरकारी दर्जा |
| आधिकारिक भाषा |  भ्याटिकन सिटी |
| भाषा सङ्केतहरू |
| आइएसओ ६३९-१ | `la` |
| आइएसओ ६३९-२ | `lat` |
| आइएसओ ६३९-३ | `lat` |
| ग्लोटोलग | `impe1234` `lati1261` |
|

**रोमन** भारोपेली भाषा परिवारसँग सम्बन्धित एक शास्त्रीय भाषा हो। मृत भाषा मानिएको रोमन मूलतः रोमवरपरको तल्लो टिबर क्षेत्र लाटियम (अहिले लाजियो) मा बोलिने गरिन्थ्यो। रोमन गणराज्यको विस्तारको माध्यमबाट यो इटालेली प्रायद्वीपमा र पछि रोमन साम्राज्यमा प्रमुख भाषा बन्यो। पश्चिमी रोमको पतन पछि पनि, रोमन १८औँ शताब्दीसम्म युरोपमा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार, विज्ञान, विद्वता र शिक्षाको साझा भाषा रह्यो, जब क्षेत्रीय स्थानीय भाषाहरू (यसको आफ्नै वंशजहरू, रोमान्स भाषाहरू सहित) ले यसलाई सामान्य शैक्षिक र राजनीतिक प्रयोगमा प्रतिस्थापन गरे। अधिकांश समय यो प्रयोग गरिएको थियो, यसलाई आधुनिक भाषिक परिभाषामा मृत भाषा मानिन्छ; त्यो हो, व्यापक र सक्रिय रूपमा प्रयोग गरिएको भए तापनि यसमा देशी वक्ताहरूको कमी थियो।

प्रारम्भिक मध्ययुगीन काल भन्दा बाहिर रोमनको प्रयोगमा, यसमा मूल वक्ताहरूको कमी थियो। मध्ययुगीन रोमन मध्य युगको दौडान पश्चिमी र क्याथोलिक युरोपमा ९औँ शताब्दीदेखि पुनर्जागरणसम्म एक कामकाजी र साहित्यिक भाषाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो, जसले त्यसपछि पुनर्जागरण रोमन भनिने शास्त्रीय शैलीको नक्कल गर्दै एकरूप विकास गर्यो। यो नव-रोमनको लागि आधार थियो जुन प्रारम्भिक आधुनिक कालको समयमा विकसित भएको थियो। यी कालखण्डहरूमा रोमन भाषालाई उत्पादनशील रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो र सामान्यतया लेख्न र बोल्न सिकाइएको थियो, कम्तीमा सत्रौं शताब्दीको उत्तरार्धसम्म, जब बोलिने सीपहरू ह्रास हुन थाले। त्यसपछि यो केवल पढ्नको लागि मात्र सिकाइएको थियो।

## इतिहास

भाषाका धेरै चरणहरू पहिचान गरिएका छन्, प्रत्येक शब्दावली, प्रयोग, हिज्जे र वाक्यरचनामा सूक्ष्म भिन्नताहरू द्वारा प्रतिष्ठित छन्। वर्गीकरणको कुनै कडा र छिटो नियमहरू छैनन्; विभिन्न विद्वानहरूले विभिन्न विशेषताहरूमा जोड दिन्छन्। नतिजाको रूपमा, सूचीमा भेरियन्टहरू छन्, साथै वैकल्पिक नामहरू पनि छन्।

रोमनको सबैभन्दा पुरानो ज्ञात रूप पुरानो रोमन हो, जसलाई पुरातन वा प्रारम्भिक रोमन पनि भनिन्छ, जुन रोमन साम्राज्यबाट बोलिएको थियो, परम्परागत रूपमा ७५३ ईसा पूर्वमा स्थापित भएको थियो, रोमन गणराज्यको पछिल्लो भाग सम्म, ७५ ईसा पूर्व सम्म, अर्थात् शास्त्रीय रोमनको युग भन्दा पहिले। यो शिलालेख र केही प्रारम्भिक प्रचलित रोमन साहित्यिक रचनाहरूमा प्रमाणित गरिएको छ, जस्तै प्लाउटस र टेरेन्सका हास्यव्यङ्ग्यहरूमा।

पछिलो रोमन एक प्रकारको लिखित रोमन हो जुन तेस्रो देखि छैटौँ शताब्दीमा प्रयोग गरिएको थियो। यो तीव्र गतिमा शास्त्रीय रूपहरूबाट अलग हुन थाल्यो। उदाहरणका लागि, यो पूर्वसर्गहरूको अधिक प्रयोग, र शब्द क्रमको विशेषता हो जुन आधुनिक रोमान्स भाषाहरूको नजिक छ, उदाहरणका लागि, जबकि व्याकरणिक रूपमा शास्त्रीय रोमनको रूपमा समान औपचारिक नियमहरू कम वा बढी कायम राख्छ। अन्तमा, रोमन एक अलग लिखित रूपमा विभाजित भयो, जहाँ सामान्यतया बोलिने रूपलाई एक अलग भाषाको रूपमा मानिएको थियो, उदाहरणका लागि प्रारम्भिक फ्रान्सेली वा इटालेली बोलीहरू, जुन फरक तरिकाले प्रतिलिपि गर्न सकिन्छ। तथापि, यी कुराहरू रोमनभन्दा पूर्णतया फरक रूपमा हेर्न केही समय लाग्यो।

## प्रभाव

रोमन भाषामा लेखिएका सयौँ प्राचीन लेखकहरूका रचनाहरू पूर्ण वा आंशिक रूपमा, पर्याप्त कृतिहरूमा वा भाषाशास्त्रमा विश्लेषण गर्न टुक्राहरूमा बाँचेका छन्। तिनीहरू आंशिक रूपमा क्लासिक्सको क्षेत्रको विषयवस्तु हुन्। तिनीहरूका रचनाहरू मुद्रणको आविष्कार हुनुभन्दा पहिले पाण्डुलिपिको रूपमा प्रकाशित भएका थिए र अहिले सावधानीपूर्वक एनोटेटेड मुद्रित संस्करणहरूमा प्रकाशित भएका छन्, जस्तै हार्वर्ड विश्वविद्यालय प्रेसद्वारा प्रकाशित लोएब क्लासिकल लाइब्रेरी, वा अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय प्रेसद्वारा प्रकाशित अक्सफोर्ड क्लासिकल टेक्स्ट्स।

रोमन भाषा अध्ययन गर्ने मानिसहरूको सङ्ख्या देशअनुसार फरक-फरक हुन्छ। संयुक्त अधिराज्यमा, रोमन लगभग २.३% राज्य प्राथमिक विद्यालयहरूमा उपलब्ध छ, जसले उपलब्धतामा उल्लेखनीय वृद्धिको प्रतिनिधित्व गर्दछ। जर्मनीमा हरेक वर्ष ५,००,००० भन्दा बढी विद्यार्थीले रोमन भाषा अध्ययन गर्छन्, जुन सन् २००८ मा ८,००,००० भन्दा बढी थियो। रोमन अझै पनि केही विश्वविद्यालय पाठ्यक्रमलागि आवश्यक छ, तर यो कम बारम्बार भएको छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू