Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# जीवावशेष

प्राचीन समयमा उत्पन्न भएका जीवहरुका शरीरका अङ्गहरु तथा छापहरु कुनै न कुनै रूपमा पत्रे चट्टानहरू वा कडा माटोहरूमा सुरक्षित भएर रहेको पाइन्छ । यसरी संचित भएर रहेका जीवहरुका अवशेषहरूलाई जीवाशेष भनिन्छ । जीवाशेष सम्बन्धि अध्ययन गर्ने बिज्ञानलाई प्यालनेन्टोलोजी भनिन्छ । जीवावशेषलाई क्रमविकास को महत्त्वपुर्ण प्रमाणको रूपमा लिइन्छ ।

वनस्पतिको जीवावशेष (पात)
प्राचीन जीव डाइनोसरको जेवावशेष
## जीवावशेषको पहिचान

विभिन्न किसिमका जीवावशेषहरु सामान्य रूपमा जीवहरूको शारीरिक अङगका आकृतिहरूबाट पहिचान गर्न सकिन्छ । जुन यसप्रकार छ :

1. मृत जीवको पूरै भाग वा कुनै अङगको छाप जमिनको कडा अथवा पत्रे चट्टानहरूमा रहेको हुन्छ । ती छापहरूको अध्ययन गरी जीवावशेष चिन्न र सो छाप कुन समयमा बनेको भनी अनुमान गर्न सकिन्छ ।
2. पत्रे चट्टानहरु बन्ने क्रममा कुनै बोटबिरूवा तथा पशुपंछिको पूरा अस्थिपन्जर वा केहि भाग चट्टान तथा माटोमा थिचिएर छाप वा अवशेषको रूपमा रहेको हुन्छ । कालान्तरमा यसको सहायतामा जीवावशेष सजिलै पत्ता लगाउन सकिन्छ ।
3. कुनै जीवहरूको शरीरको कडा भागहरु जस्तै: हाडखोर, दाँत, अस्थिपन्जर, डाँठ, पात जस्ता भागहरूको स्वरूको रूपरेखा जमिनमुनी सुरक्षित भएर रहेको हुन्छ । साथै ति जीवहरु हिँडेका पाइलाहरु वा घसृएका रूपरेखा पनि चट्टानहरूमा संचित भएको पाईन्छ। यसबाट पनि जीवावशेष पहिचान गर्न सकिन्छ ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू
# राजपङ्खी लोखर्के

| राजपङ्खी लोखर्के सामयिक शृङ्खला: Early Oligocene – Recent |
| --- |
|  |
| Northern flying squirrel (*Glaucomys sabrinus*) |
| वैज्ञानिक वर्गीकरण |
| जगत: | जन्तु जगत |
| सङ्घ: | हाड भएका |
| वर्ग: | स्तनधारी प्राणी |
| गण: | Rodentia |
| कुल: | Sciuridae |
| उपकुल: | Sciurinae |
| वंश: | **Pteromyini** Brandt, 1855 |
| Genera |
| *Aeretes*
*Aeromys*
*Belomys*
*Biswamoyopterus*
*Eoglaucomys*
*Eupetaurus*
*Glaucomys*
*Hylopetes*
*Neopetes*
*Iomys*
*Petaurillus*
*Petaurista*
*Petinomys*
*Pteromys*
*Pteromyscus*
*Trogopterus* |

**राजपंखी लोखर्के** नेपालमा पाइने एक प्रकारको जनावर हो । यस जनावरलाई नेपालको विभिन्न ठाउँमा छुट्टा छुट्टै नामले चिनिन्छ । कुनै ठाउँमा यसलाई **कोइरालो** भनिन्छ । खाम भाषामा यसलाई **ह्याप** भनिन्छ । त्यस्तै कुनै ठाउँमा यसलाई **चरिबाघ** भनेको पनि सुनिन्छ । कुनै ठाउँमा यसलाई **राजपंखी** भनिन्छ । कुनै ठाउँमा यसलाई **ठुलो चमेरो** पनि भनिन्छ । अलग अलग नामले चिनिने यो जनावर अब लोप हुने परिस्थितीमा छ । दिउँसु अँधेरो अथवा झ्याम्म परेको झाडीमा अथवा रुखको टोड्कामा गुँड लगाएर बस्ने यो जनावर राती आफ्नो खाना खोज्न निस्किन्छ । यो एक मांशहारी जनावर भएकोले मुसा तथा साना साना चराहरूको सिकार गर्छ । रातमा बिरालोको जस्तै तर बिरालोको भन्दा लामो (म्याउँ) को आवाज निकाल्छ ।

## शारिक बनौट

यसको चारवटा खुट्टा र पुछर हुन्छ । नाख मुख बिरालो जस्तै हुन्छ । यसको पुरा शरिर चमेरोको शरिर जस्तै छालाको पखेटाले ढाकिएको हुन्छ । चमेरोको शरिर पातलो झिल्लिले ढाकिएको हुन्छ भने यसको शरिर मोटो छालाले ढाकिएको हुन्छ । छालाको पखेटा फैलाएर यो चमेराले झैं एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा उडेर जान सक्छ । त्यसैले यसलाई कतै कतै ठुलो चमेरो पनि भनिन्छ । छालाको पखेटा भएकाले यसलाई **छाला पखेटे** पनि भनिएको सुनिन्छ । यसको पेट भित्र पसेको हुन्छ । यसो हेर्दा यसको शरिरमा छाला बाहेक अरु केही पनि देखिन्न । त्यसैले नेपालको पश्चिम तिर पेट भित्र पसेको मान्छे अथवा पशुलाई "कोइरालो को जस्तै भुँडी छ" भन्ने गरिन्छ ।

## जन विश्वास

रातीमा कोइरालोले आवाज निकाल्यो भने नजिकै गाउँमा कसैको मृत्यु हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ । पश्चिम नेपालमा यस सम्बन्धमा एक देउडा गित पनि बनाइएको छ जुन यस प्रकार छ :-
**काला गाउँ कोइरालो बास्यो रोल मर्यो गिरी।**
यस गितले अछाम जिल्लाको कालागाउँ भन्ने गाउँमा कोइरालो बासेकोले रोल भन्ने गाउँमा गिरी मरेको भन्ने बोध गराउँछ । द्वापर युगमा भगवान श्रीकृष्ण बालक छँदा कंशले पुतना नामको राक्षसीलाई कृष्णलाई मार्ने जिम्मा लगाएको थियो । पुतनाले कृष्णलाई मार्न आफ्नो दूधमा विष लगाएर बालक कृष्णलाई दूध चुसाउन थाली । कृष्णले दूध चुस्ने क्रममा पुतनाको आन्द्रा, भुँडी सहित चुसेर मारेकाले त्यसै पुतनाको शरिरबाट कोइरालो बनेको भन्ने जनविश्वास रहेको छ ।

## सन्दर्भ सूची

## बाह्य कडीहरू
# मार्मट

| फ्याउमुसा |
| --- |
|  |
| योसेमिट राष्ट्रिय निकुञ्जमा रहेको फ्याउमुसा |
| वैज्ञानिक वर्गीकरण |
| जगत: | जन्तु जगत |
| सङ्घ: | Chordata |
| वर्ग: | स्तनधारीप्राणी |
| गण: | Rodentia |
| कुल: | Sciuridae |
| उपकुल: | Xerinae |
| वंश: | Marmotini |
| वंश: | Marmota Blumenbach, 1779 |
| अन्य प्रजातिहरू |
| *Marmota baibacina*
*Marmota bobak*
*Marmota broweri*
*Marmota caligata*
*Marmota camtschatica*
*Marmota caudata*
*Marmota flaviventris*
*Marmota himalayana*
*Marmota marmota*
*Marmota menzbieri*
*Marmota monax*
*Marmota olympus*
*Marmota sibirica*
*Marmota vancouverensis* |

मार्मट
**मार्मट वा फ्याउमुसा** (अङ्ग्रेजी: Marmot), लोखर्के जस्तै *मार्मोटा (Marmota)* प्रजाति अंतर्गत पर्ने १४ प्रजातिका जनावर मध्य एक हो। सामान्य अर्थमा फ्याउमुसा ठूला जमीनी लोखर्के हुन।

## केही प्रजातिहरू

* पाकिस्तानमा पाईने सुनौलो मार्मट (*Marmota caudata*),
* भुटानमा पाईने हिमाली मार्मट (*Marmota himalayanus*)
# फिलिपिन्स

| Republic of the Philippines*Republika ng Pilipinas* |
| --- |
|
झन्डा

प्रतीकचिह्न

 |
| **आदर्श वाक्य:Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan, at Makabansa*
("For God, People, Nature, and Country")  |
| **राष्ट्रिय गान:Lupang Hinirang* |
|  फिलिपिन्सको अवस्थिति (green)in ASEAN (dark grey)  –  [व्याख्या] |
| राजधानी | मनिला |
| सबैभन्दा ठुलो सहर | Quezon City |
| आधिकारिक भाषाहरू | - फिलीपिनो (Tagalog)
- अङ्ग्रेजी
 |
| मान्यता प्राप्त आञ्चलिक भाषाहरू | Bikol, Cebuano, Hiligaynon, Ilokano, Pampango, Waray, Pangasinense, Tagalog |
| **Optional languages** | Spanish and Arabic |
| National language | Filipino |
| रैथाने(हरू) | Filipino/Filipina |
| सरकार | Unitary presidential constitutional republic |
|  |
| • राष्ट्रपति  | रोड्रिगो दुतेर्ते (PDP-Laban) |
| • Vice President  | Leni Robredo (LP) |
| • Senate President  | Franklin Drilon (LP) |
| • House Speaker  | Feliciano Belmonte, Jr. (LP) |
| • Supreme Court Chief Justice  | Renato Corona |
|  |
| व्यवस्थापिका | Congress |
| • माथिल्लो सदन | Senate |
| • तल्लो सदन | House of Representatives |
| Independence from Spain from United States |
|  |
| • Established  | अप्रिल २७, १५६५ |
| • Declared  | जुन १२, १८९८ |
| • Self-government  | मर्च २४, १९३४ |
| • Recognized  | जूलाइ ४, १९४६ |
| • Current constitution  | फेब्रुअरी २, १९८७ |
|  |
| क्षेत्रफल |
| • Land | २,९९,७६४ किमी२ (१,१५,७४० वर्ग माइल) (७३औँ) |
| • पानी (%) | ०.६१% (inland waters) |
| जनसङ्ख्या |
| • २०१० अनुमानित | ९४,०१३,२००  (१२औँ) |
| • २००७ जनगणना | ८८,५७४,६१४ |
| • घनत्व | ३०६.६/किमी2 (७९४.१/वर्ग माइल) (४३औँ) |
| कुल ग्राहस्थ उत्पादन (क्रय शक्ति समता) | २०११ लगत |
| • जम्मा | $३९४.०विलयन (३२औँ) |
| • प्रति व्यक्ति | $४,१११ (१२५औँ) |
| कुल ग्राहस्थ उत्पादन (साङ्केतिक) | २०११ लगत |
| • जम्मा | $२१६.०९६ विलयन (४५औँ) |
| • प्रति व्यक्ति | $२,२५५ (१२४औँ) |
| गिनी (२००६) | ४५.८ मध्यम · ४४औँ |
| मानव विकास सूचकाङ्क (२०१९) |  0.718 उच्च · १०७औँ |
| मुद्रा | Peso (Filipino: piso) ₱ (PHP) |
| समय क्षेत्र | अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय+८ (PST) |
| • ग्रीष्मकालीन (अरुणोदय बचत समय) | अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय+८ (not observed) |
| सडक प्रयोग | right |
| टेलिफोन कोड | +६३ |
| इन्टरनेट डोमेन | .ph |
| 1. **^a** The 1987 Philippine constitution specifies, "Spanish and Arabic shall be promoted on a voluntary and optional basis."
2. **^b** Philippine revolutionaries declared independence from Spain on June 12, 1898, but the Spanish claim of sovereignty was passed from Spain to the United States in the Treaty of Paris. This led to the Philippine–American War.
3. **^c** Rankings above were taken from associated Wikipedia pages as of October 2010 and may be based on data or data sources other than those appearing here.
 |

**फिलिपिन्स** एक दक्षिण पूर्वी एसियाली देश हो।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# नातावाद

**नातावाद** व्यवसाय, राजनीति, मनोरन्जन क्षेत्र, खेलकुद, धर्म र अन्य गतिविधिहरु लगायतका विभिन्न क्षेत्रहरूमा कुनै काममा योग्यता, न्याय-अन्यायको ख्याल नगरी आफ्नो आफन्तहरुको पक्ष लिने प्रवृति हो। यो क्याथोलिक पोप तथा पादरीहरूले आफ्ना भाइ-भतिजा तथा नातेदारहरूलाई जिम्मेवारी सुम्पने प्रवृतिवाट यो शब्दको उत्पत्ति भएको हो।

नातावाद अरस्तू, तिरुवल्लुवर र कन्फ्युसियस सहित धेरै दार्शनिकहरूले पुरातन समय देखि नै आलोचना गर्दै आइरहेका छन् । उदाहरणको लागि, प्राचीन भारतीय दार्शनिक तिरुवल्लुवरले नातावाद/ भतीजावादलाई खराब र मूर्ख भनेर निन्दा गरेका थिए।

## प्रकारहरू

### राजनीतिक

### सङ्गठनात्मक

## देश उदाहरणहरू

### नेपाल

उदारवादी अर्थतन्त्र र समाजवाद उन्मुख भनिएको नेपाली समाजमा नातावाद, परिवारवाद र आफन्तवाद हराउनुको साटो झन् भयावह बन्दै गरेको उदाहरणहरू धेरै छन् ।

नेपालमा गणतन्त्र आएपछि नातावाद झन् मौलाएको देख्न सकिन्छ। शेरबहादुर देउवाले आफ्नी सासूलाई जापानको राजदूतमा, रामचन्द्र पौडेलले सम्धीलाई प्रधानन्यायाधीशमा, माधवकुमार नेपालले भाइलाई हङकङको दूतमा, प्रचण्डले आफ्ना छोरी रेणु दाहाल, बुहारी बिना मगर, ज्वाइँ, भाइ आदिलाई विभिन्न पदमा गरेका नियुक्ति नातावादका केही उदाहरण हुन्। मधेसकेन्द्रित राजनीतिक पार्टीका नेताहरूले आफ्ना श्रीमती र प्रेमीलाई समेत सभासद् बनाएका घटनाले नातावाद नेपाली समाजको अभिन्न अंग रहेको कुरालाई स्पष्ट पारेको छ। तत्कालीन उपप्रधान तथा रक्षामन्त्री ईश्वर पोखरेलका सम्धीलाई राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको अध्यक्षमा गरेको नियुक्तिले नातेदारीको प्रभुत्वलाई घीनलाग्दो उदाहरणका रूपमा चरितार्थ गरेको छ ।

## पक्षपातका प्रकारहरू

## यो पनि हेर्नुहोस्

* नेपाली राजनैतिक परिवारहरूको सूची
* चोरतन्त्र

## सन्दर्भ
# फेरोमोन

**फरोमोन** (अङ्ग्रेजी: Pheromone) प्राणीहरू द्वारा एउटै प्रजातीका समूहका लागि सामूहिक प्रतिक्रियाका निम्ति शरिरले निष्कासन गर्ने रसायनिक पदार्थ हुन् । फेरोमोनको भूमिक विशेषत: कीराहरूमा अध्ययन गरिएका छन् भने एक कोषिय जीव देखि केही ढाड भएका जीव र वनस्पतिमा पनि यसको भूमिका पाइएका छन् ।

## सन्दर्भ सामग्री

## बाह्य कडीहरू