Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# जनावर

| जनावर सामयिक शृङ्खला: Ediacaran – Recent  |
| --- |
|  |
| वैज्ञानिक वर्गीकरण |
| जगत: | Eukaryota |
| (unranked) | Opisthokonta |
| (unranked) | Holozoa |
| (unranked) | Filozoa |
| जगत: | **जन्तु जगत** Linnaeus, 1758 |
| Phyla |
| * **Subkingdom Parazoa**
	+ Porifera
	+ Placozoa
* **Subkingdom Eumetazoa**
	+ **Radiata (unranked)**
		- Ctenophora
		- Cnidaria
	+ **Bilateria (unranked)**
		- Orthonectida
		- Rhombozoa
		- Acoelomorpha
		- Chaetognatha
		- **Superphylum Deuterostomia Chordata
			* Hemichordata
			* Echinodermata
			* Xenoturbellida
			* Vetulicolia †
		- **Protostomia (unranked) **Superphylum Ecdysozoa**
				+ Kinorhyncha
				+ Loricifera
				+ Priapulida
				+ Nematoda
				+ Nematomorpha
				+ Lobopodia
				+ Onychophora
				+ Tardigrada
				+ Arthropoda
			* **Superphylum Platyzoa**
				+ Platyhelminthes
				+ Gastrotricha
				+ Rotifera
				+ Acanthocephala
				+ Gnathostomulida
				+ Micrognathozoa
				+ Cycliophora
			* **Superphylum Lophotrochozoa**
				+ Sipuncula
				+ Hyolitha †
				+ Nemertea
				+ Phoronida
				+ Bryozoa
				+ Entoprocta
				+ Brachiopoda
				+ Mollusca
				+ Annelida
				+ Echiura
 |

**जनावर** बहुकोषीय शरीर भएका तथा जन्तु जगत अन्तर्गत पर्ने जीवित प्राणीहरू हुन् । जनावरलाई स्तनधारी, जलचर, सरीसृप, उभयचर तथा पंक्षी आदि विभिन्न किसिमले बर्गीकरण गर्न सकिन्छ । जीव विज्ञानले मानिसलाई पनि जन्तु जगत अन्तर्गत राखेता पनि सामान्यतया यस अन्तर्गतका अमानवीय प्राणीलाई मात्र जनावर भनिन्छ ।

कुकुर घर पालुवा जनावर
जनावरहरु विविन्न प्रकारका हुन्छन्। घर पालुवा र जङ्गली जनावर ।घरमा हेरचाह गरी,संगै पाल्ने ,खुवाउने र खेल्न मिल्ने जनावरलाई घरपालुवा जनावर भनिन्छ ।

जङ्गली जनावर स्वतन्त्र रूपमा जङ्गलमा बस्छन् । उनीहरू खोजि गरी आहारा खान रुचाउने हुन्छन् ।

स्वतन्त्र जनावर बाघ

## यो पनि हेर्नुहोस्

* जीव विज्ञान
* मानिस

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू
# स्तनधारी प्राणी

| स्तनधारी |
| --- |
|  |
| विभिन्न स्तनधारीप्राणीहरु |
| वैज्ञानिक वर्गीकरण |
| जगत: | प्राणी |
| सङ्घ: | हाड भएका |
| वर्ग: | **स्तनधारीप्राणी** |

**स्तनधारी** ढाड भएका जनावरहरूको एउटा समुह हो । यसलाई मुख्यतया स्तन तथा स्तन्य ग्रन्थीको माध्यमबाट साथै रौं, मध्य कानको हाड आदिको माध्यमबाट चिन्न सकिन्छ ।

## यो पनि हेर्नुहोस्

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू
# प्रजाति

जैविक वर्गीकरण को पदानुक्रम
**प्रजाति**हरू प्रायः जीवहरूको सबैभन्दा ठूलो समूहको रूपमा परिभाषित गरिन्छ जसमा उपयुक्त लिङ्ग वा मिलन प्रकारका दुई व्यक्तिहरूले प्रजनन सन्तान उत्पादन गर्न सक्छन्।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू
# संरक्षण स्थिति

| संरक्षण स्थिति अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूचीका श्रेणी |
| --- |
|  |
| लोप भएका |
| * लोप
* वनबाट लोप
 | * (सूची)
* (सूची)
 |
| असुरक्षित |
| * अत्यन्तै लोपोन्मुख
* लोपोन्मुख
* असुरक्षित
 | * (सूची)
* (सूची)
* (सूची)
 |
| *कम जोखिम* |
| * सङ्कटासन्न
* संरक्षण माथि निर्भर
* कम चासो
 | * (सूची)
* (सूची)
 |
|

---

**अन्य श्रैणीहरू** |
| * तथ्याङ्कको कमी
* निर्धारण नगरिएका
 | * (सूची)
 |
|

---

**सम्बन्धित शीर्षकहरू अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ
* अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूची
* नेचरसर्भ स्थिति
* जनसङ्ख्याद्वारा जीवहरूको सूची
 |
|

---

  |
| * हे
* वा
* स
 |

जीवहरूको समूहको **संरक्षण स्थिति** (उदाहरणका लागि प्रजाति) ले समूह अझै अवस्थित छ वा छैन र यो समूह निकट भविष्यमा लोप हुने सम्भावना पनि रहे नरहेको भनेर सङ्केत गर्दछ। एकदमै न्यून सङ्ख्या बाँकी रहेको, तर समयावधिमा जनसङ्ख्यामा समग्र वृद्धि वा कमी, सफलताको दर, प्रजनन सफलता दर, र ज्ञात खतराहरू जस्ता कारकहरूलाई संरक्षणको स्थितिको मूल्याङ्कन गर्दा खेरी धेरै ध्यानमा राखिन्छन्। संरक्षण स्थितिको विभिन्न प्रणालीहरू अवस्थित छन् जुन अन्तर्राष्ट्रिय, बहु देश, राष्ट्रिय र स्थानीय स्तरका साथै उपभोक्ता उपयोगको लागि प्रयोगमा रहेका छन्।

## अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीहरू

### अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूची

अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूची खतरामा परेका प्रजातिहरूको एक उत्तम र विश्वव्यापी संरक्षण स्थितिको सूचीकरण र वरियता प्रणाली हो। अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूचीद्वारा प्रजातिहरूलाई नौ समूहहरूमा वर्गीकृत गरिन्छ।
 जुन वर्गीकरण विभिन्न मापदण्डहरू जस्तै गिरावटको दर, जनसङ्ख्याको आकार, भौगोलिक वितरणको क्षेत्र, जनसङ्ख्या र वितरण खण्डको डिग्रीद्वारा निर्दिष्ट छन्।

* लोप – हराएका र कहिल्यै देखा नपर्ने प्रजातिहरू।
* वनबाट लोप भएका – केवल कैदमा बाँच्न सक्ने, मूल वासस्थानबाट बाहिर, पूर्ण सर्वेक्षण पछि अनुमानित।
* गम्भीर रूपमा लोपप्राय – एक विशेष र अत्यन्तै लोपप्राय अवस्थामा
* लोपोन्मुख – वनमा लोपको उच्च जोखिममा
* असुरक्षित – ५ रातो सूचीको मापदण्ड मध्ये एक भेटिएमा र अप्राकृतिक (मानव-कारण) लोपको उच्च जोखिममा।
* सङ्कटासन्न – निकट भविष्यमा लोपको उच्च जोखिममा।
* कम चासोका – नजिकको भविष्यमा लोप नहुने।
* तथ्याङ्कको कमी
* निर्धारण नगरिएका

(अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको सूचीमा), "असुरक्षित"

### वन्यजन्तु र वनस्पतिको लोपोन्मुख प्रजातिमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्मेलन

वन्यजन्तु र वनस्पतिको लोपोन्मुख प्रजातिमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्मेलनको उद्देश्य जङ्गली जनावर र बोटबिरुवाहरूको नमूनामा भएको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारले उनीहरूको अस्तित्व खतरामा नपरेको भनी सुनिश्चित गर्नु हो। वन्यजन्तु र वनस्पतिको लोपोन्मुख प्रजातिमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्मेलनमा सूचीबद्ध बोट र जनावरहरू आयात गर्नका लागि वन्यजन्तु र वनस्पतिको लोपोन्मुख प्रजातिमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्मेलनको अनुमति चाहिन्छ।

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू

* अप्रसंसको रातो सूचीमा खोज्नुहोस्
* अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूचीका श्रेणी र मापदण्ड संस्करण ३.१
* "वन्यजन्तु संरक्षण - पहल - विश्व वन्यजन्तु कोष", *विश्व वन्यजन्तु कोष*।
# अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ

अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ (आईयूसीएन)|  |
| गठन | ५ अक्टोबर १९४८, फोन्टेनब्ल्यु, फ्रान्स |
| प्रकार | अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन |
| उद्देश्य | प्राकृतिक संरक्षण, जैविक विविधता, Nature-based solutions |
| सेवा क्षेत्र  | विश्वव्यापी |
| प्रमुख व्यक्ति | जुलिया मार्टोन-लेफेभ्रे (महानिर्देशक) हाङ जिनसेङ (अध्यक्ष) |
| कर्मचारीहरू  | १००० भन्दा बढी (विश्वव्यापी) |
| वेबसाइट | IUCN |

**अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ** प्राकृतिक संसाधनहरूको संरक्षणको लागि समर्पित अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठन हो । सङ्गठनको घोषित लक्ष्य, विश्वको सबैभन्दा दुर्गम पर्यावरण र विकास सम्बन्धि चुनौतीहरूको लागि व्यावहारिक समाधान खोज्ने दिशामा मद्दत गर्ने हो । सङ्घ विश्वको विभिन्न संरक्षण सङ्गठनहरूको नेटवर्कबाट प्राप्त जानकारीको आधारमा "खतरायोग्य प्रजातिको रातो सूची" प्रकाशित गर्दछ, जो विश्वमा सबैभन्दा अधिक संकटग्रस्त प्रजातिहरूलाई प्रदर्शित गर्दछ ।

## स्थापना

आईयूसीएनको स्थापना ५ अक्टोबर १९४८ मा फ्रान्सको फन्टेनब्लोमा भएको थियो, जब युनेस्कोद्वारा प्रेरित सरकार र संरक्षण संगठनका प्रतिनिधिहरूले अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण संघ (आईयूपीएन) गठन गर्ने औपचारिक ऐनमा हस्ताक्षर गरे। नयाँ संगठन स्थापना गर्ने पहल युनेस्को र विशेष गरी यसको पहिलो महानिर्देशक, ब्रिटिश जीवविज्ञानी जुलियन हक्सलेबाट भएको थियो ।

युनेस्कोका प्रथम महानिर्देशक जुलियन हक्सले आईयूसीएन स्थापना गर्ने पहल गरे। यसको स्थापनाको समयमा आईयूसीएन प्रकृति संरक्षणको सम्पूर्ण क्षेत्रमा केन्द्रित एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय संगठन थियो (पक्षीहरूको संरक्षणको लागि एक अन्तर्राष्ट्रिय संगठन, हाल बर्डलाइफ इन्टरनेशनल, सन् १९२२ मा स्थापित भएको थियो)।

## सन्दर्भ सामग्री

## बाह्य लिंक

* IUCN - आधिकारिक वेबसाइट
* २००८ मा रहेका संकटग्रस्त प्रजातिको रातो सूची
* आईयूसीएन प्रकाशन अभिलेखिकरण २०१०-०९-१३ वेब्याक मेसिन
* Netherlands वातावरणीय लेखाजोखा आयोग
* संरक्षण आयोग
# कम चासोका प्रजातिहरू

| संरक्षण स्थिति अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूचीका श्रेणी |
| --- |
|  |
| लोप भएका |
| * लोप
* वनबाट लोप
 | * (सूची)
* (सूची)
 |
| असुरक्षित |
| * अत्यन्तै लोपोन्मुख
* लोपोन्मुख
* असुरक्षित
 | * (सूची)
* (सूची)
* (सूची)
 |
| *कम जोखिम* |
| * सङ्कटासन्न
* संरक्षण माथि निर्भर
* कम चासो
 | * (सूची)
* (सूची)
 |
|

---

**अन्य श्रैणीहरू** |
| * तथ्याङ्कको कमी
* निर्धारण नगरिएका
 | * (सूची)
 |
|

---

**सम्बन्धित शीर्षकहरू अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ
* अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूची
* नेचरसर्भ स्थिति
* जनसङ्ख्याद्वारा जीवहरूको सूची
 |
|

---

  |
| * हे
* वा
* स
 |

कालोढाडे खोलेधोबिनी कम चासोका प्रजातिको एक उदाहरण हो।
**कम जातिका प्रजातिहरू** एक प्रजाति हो जसलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घद्वारा वर्गीकरण गरिएको छ। यसलाई प्रजाति संरक्षणको केन्द्रको रूपमा मूल्याङ्कन गरिएको छ। तिनीहरू खतरामा परेको, खतरामा नजिक वा (सन् २००१ अघि) संरक्षणमा निर्भर हुन योग्य छैनन्।

प्रजातिहरूको जनसङ्ख्याको स्थिति मूल्याङ्कन नगरेसम्म "कम चासोका प्रजातिहरूको" श्रेणीमा राख्न सकिँदैन। अर्थात्, यसको वितरण वा जनसङ्ख्या स्थितिको आधारमा यसको लोप हुन सक्ने खतराको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा मूल्याङ्कन गर्न पर्याप्त जानकारीको आवश्यकता पर्दछ।

सन् २००१ देखि यस श्रेणीमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ २००१ को श्रेणी मापदण्ड (संस्करण ३.१) को अनुसरण गर्दै "कम चासो" नामक संक्षिप्त नाम रहेको छ। तथापि, अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको तथ्याङ्कमा कम चासोका प्रजातिको लगभग २०% वर्गक (१५६३६ को ३२६१) कोड "एलआर"को प्रयोग गर्दछ, जसले तिनीहरूले सन् २००० देखि पुन: मूल्याङ्कन गरिएको छैन भन्ने बारे सङ्केत गर्दछ। अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घद्वारा "कम चासोका प्रजाति"लाई रातो सूचीको रूपमा सूचीबद्ध श्रेणीमा राखिएको छैन, तर सन् २००६ को अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूचीले १५६३६ वर्गकलाई श्रेणी मानाङ्कन गरेको थियो।

यस श्रेणीमा सूचीबद्ध पशु प्रजातिहरूको सङ्ख्या जम्मा १४०३३ रहेको छ जसमा विभिन्न वर्णन नगरिएका प्रजातिहरू समावेश छन्। यसबाहेक १०१ प्रजातिका जनावरहरूलाई उपप्रजातिको सूचीमा र १५०० बोट (१४१० प्रजाति, ५५ उपजाति र ३५ किसिमका) रहेका छन्। कुनै पनि ढुसी वा परजीवीलाई वर्गीकरण गरिएको छैन, यद्यपि ती जगतहरूमा चारवटा मात्र प्रजातिको सङ्घले मूल्याङ्कन गरेको छ। अत्यधिक प्रचुर मात्रामा भएकाले मानवहरू यस वर्गको लागि योग्य छन् जसलाई सन् २००८ मा सङ्घले औपचारिक रूपमा मूल्याङ्कन गरेको थियो।

## कम चासोका प्रजातिहरूको सूची

## सन्दर्भ सामग्रीहरू

## बाह्य कडीहरू

* कम चासोका प्रजातिहरूको सूची खतरामा परेका प्रजातिहरूको रातो सूचीद्वारा पहिचान गरिए अनुसार