# 2. September

De **2. September** is in den Gregoriaanschen Klenner de 245. Dag, man mitünner ok de 246. Dag, wenn wi een Schaltjohr hebt.

|  |
| --- |
| **September** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |

 |

## Wat an dissen Dag passeert is

### Politik un Gesellschap

* 31 v. Chr.: In de Slacht bi Actium winnt Octavian över Antonius un maakt dormit den Weg free för de Röömsch Kaisertiet.
* 1192: End von den Drütten Krüüztog dör een Freedensafkommen twüschen den Sultan Saladin un Richard Lövenhart.
* 1686: De Habsborger Karl V. vun Lothringen erovert mit siene Truppen de Stadt Buda, wat hüdigendags en Deel vun Budapest is, na 145 Johren vun de Osmanen torüch.
* 1752: 200 Johr na de annern europääsch Länner övernimmt Grootbritannien den Gregoriaanschen Klenner: De nächste Dag weer de 14. November.
* 1792: Bi de Franzöösch Revolutschoon fangt de Septembermorden an, de von Jean-Paul Marat un Georges Jacques Danton plaant weern.
* 1870: Na de verloren Slacht von Sedan in’n Düütsch-Franzööschen Krieg begifft sik Napoléon III. mi sien Armee in düütsch Kriegsgefangenschap.
* 1900: In Preußen sien Scholen warrt da niege Fack *Sexuell Opklären* inführt.
* 1930: Adolf Hitler övernimmt de Befehlsgewalt över de SA.
* 1944: De US-amerikaansch Finanzminister Henry Morgenthau överleggt sik een Plan, wat mit Düütschland na den Krieg passeeren schall.
* 1945: Japan kapituleert op de *USS Missouri*.
* 1945: Augustrevolution: Hồ Chí Minh verkünnt in Hanoi de Unafhängigkeit von Vietnam.
* 1987: In Moskau fangt de Gerichtsverhanneln gegen den düütschen Sportfleger Mathias Rust an.

### Weertschap

* 1811: Karl August Fürst von Hardenberg schafft den Zunftzwang af un führt dormit in Preußen de Gewerbefreeheit in.

### Kunst, Kultur un Bauwark

* 1773: Dat Marionettentheater *Philemon und Baucis oder Jupiters Reise auf Erde* von Joseph Haydn warrt in Esterház uropführt.
* 1873: In Berlin warrt de Siegessäule inweiht.
* 1922: Dat Leed von de Düütschen warrt Natschoonalhymne von’t Düütsche Riek.
* 1992: De Oper *Das Schloss* von Aribert Reimann warrt in Berlin uropführt.

### Wetenschoppen un Technik

* 1811: König Friedrich IV. grünnt de Universität Oslo.
* 1916: De Düütsch Bökeree in Leipzig warrt inweiht.
* 1990: De *Sülverpiel* von de Köln-Bonner Iesenbahn is to’n lezten mol in Betrieb.
* 2006: Een Lokomotiv von’n Typ Eurosprinter schafft mit 357 km/h en niegen Geschwindigkeitsweltrekord för Elektrolokomotiven.

### Katastrophen

* 1666: London warrt dör dat Groote Füer von London to’n gröttsten Deel twei maakt.
* 1806: Dör de Goldauer Bargstörken geitt dat swiezer Dörp Goldau twei. Dorbi kommt 457 Minschen to Dood.
* 1935: Bi den Labor Day Hurrikan över de Florida Keys starvt 435 Lüüd.
* 1984: De Taifun *Ike* verwööst en Deel von de philippinsch Eilannen un köst mehr as 1400 Minschenleven.

## Boren

* 1750: Pehr Frigel, sweedsch Komponist.
* 1763: Karoline Schlegel, düütsch Schrieverin.
* 1841: Hermann Laurent, franzöösch Mathematiker.
* 1851: August Freudenthal, Heimaatschriever ut Neddersassen († 1898)
* 1861: Hans Rebel, öösterrieksch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1940)
* 1870: Marie Ault, britisch Schauspelerin († 1951)
* 1871: Paula Sedana Schiff-Magnussen, düütsch Malerin († 1962)
* 1877: Frederick Soddy, britsch Chemiker un Nobelpriesdräger († 1956)
* 1894: Fritz Szepan, düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer († 1974)
* 1913: Bak Seong-cheol, noordkoreaansch Politiker († 2008)
* 1915: Grachan Moncur II, US-amerikaansch Jazzmusiker († 1996)
* 1922: Arthur Ashkin, US-amerikaansch Physiker un Nobelpriesdräger († 2020)
* 1925: Anneliese Kiehne-Tecklenburg, plattdüütsch Schrieverin († 2020)
* 1928: Horace Silver, US-amerikaansch Jazzmusiker un -komponist († 2014)
* 1929: Mario Bertok, kroaatsch Schachspeler († 2008)
* 1929: Rex Hartwig, austraalsch Tennisspeler († 2022)
* 1934: Werner Leimgruber, Swiezer Footballnatschonalspeler († 2025)
* 1948: Sharon Christa McAuliffe, US-amerikaansch Lehrerin un Astronautin († 1986)
* 1950: Michael Rother, düütsch Musiker.
* 1952: Jimmy Connors, US-amerikaansch Tennisspeler
* 1955: Natalja Anatoljewna Petrusjowa, sowjeetsch Iesflinklöperin († 2025)
* 1961: Peter Bürger, düütsch Schriever un Publizist
* 1964: Keanu Reeves, US-amerikaansch Schauspeler
* 1965: Anja Schüte, düütsch Schauspelerin
* 1966: Jens Steinigen, düütsch Biathlet
* 1971: Nicolette Krebitz, düütsch Schauspelerin
* 1972: Katarína Studeníková, slowaaksch Tennisspelerin
* 1977: Marek Mintal, slowaksch Footballspeler

## Storven

* 421: Flavius Constantius, weströömsch Kaiser
* 1274: Prinz Munetaka, japansch Shogun
* 1737: Fabian Graf von Wrangel, kaiserlich-habsborgsch Feldmarschall (\* 1651)
* 1764: Nathaniel Bliss, britsch Astronom
* 1832: Franz Xaver von Zach, düütsch-österrieksch Astronom
* 1845: Bernardino Rivadavia, argentinsch Staatsmann un eerste Präsident.
* 1865: William Rowan Hamilton, irisch-engelsch Mathematiker un Physiker.
* 1910: Henri Rousseau, franzöösch Maler.
* 1937: Pierre de Coubertain, franzöösch Pädagoog, Historiker un Sportfunkschoonär
* 1967: Ellen Plessow, düütsch Schauspelerin (\* 1891)
* 1973: J. R. R. Tolkien, britsch Schriever un Philoloog (\* 1892)
* 1976: Hans Schuberth, düütsch Politiker un Bundsminister (\* 1897)
* 1985: Abe Lenstra, nedderlannsch Footballnatschonalspeler (\* 1920)
* 1992: Barbara McClintock, US-amerikaansch Genforscherin, hett den Nobelpries kregen.
* 2001: Christiaan Barnard, süüdafrikansch Hartchirurg
* 2005: Fiede Kay, plattdütsch Singer un Ledermaker (\* 1941)
* 2013: Ronald Harry Coase, britisch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger (\* 1910)
* 2018: Marga Altstadt, plattdüütsche Schrieversche un Kinnerplegersche (\* 1928)