Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Italieensche Spraak

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
**Italieensch** is en romaansche Spraak, dat heet, se is ne Douter vun dat Latiensche. Italieensch is Amtsspraak in Italien un de Swiez. Italieensch is in groten Delen gliek wie dat Latiensche bleven. Twee Dörtel vun de Wöörder sünd noch selbig wie in Latiensch.

*
* Schriftsatz in Kursiv in 'n italienischen School
*

## Footnoten

* Berloco, Fabrizio (2018). *The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition*. Lengu.
* Palermo, Massimo (2015). *inguistica italiana*. Il Mulino.
* Simone, Raffaele (2010). *Enciclopedia dell'italiano*. Treccani.
# Musik

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
**Musik** (de, f.) kümmt vun dat latinsche *musica*. To de Musik höört

* Leder
* Instrumentalmusik (Danzmusik un klassisch)
* Karkenmusik
* Oper un anneret Theoter mit Gesang.
* Filmmusik
* Jazz
* Blues

Dat gifft vele plattdüütsche Leder, to'n Bispill

* Kinnerleder
* Uuzleder
* Shanties
* annere Arbeitsleder
* Karkenleder
* Danzleder
* Leevesleder

Plattdüütsche Leder warrt hüüttodaags von Muskanten sungen un spält,
as to'n Bispill

* Godewind
* De Plattfööt
* Spälwark
* Timmerhorst
* Knut Kiesewetter
* Waldecker Kauhlhasen

 **Musik**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

* Sammlung Musik in’n vun de *Akademie der Künste*, Berlin (hoogdüütsch)
* ViFaMusik – Projekt to Borns för Musik un Musikwetenschop (hoogdüütsch)
* MusicMap: Genealogie un Historie vun Musikgenres (1870–2016). (hoogdüütsch)
# Mol

**Mol** betekent

* Mol, SI-Basiseenheit för de Stoffmengde,
* MOL, Autokennteken vun’n Landkreis Märkisch-Oderland, Brannenborg,
* MOL, ungaarschen Öölkunzern,
* Mol, belgischen Fohrtüüghersteller,
* Mac-on-Linux, en Software,
* Manned Orbiting Laboratory, geheem bemannt Weltruumspionaaschlaborprjekt vun de US Air Force,
* Mol, Oort in Belgien,
* Mol, Oort in de Vojvodina, Serbien.

**Mol** is de Familiennaam von

* Anders Mol (\* 1997), noorweegschen Volleyball- un Beachvolleyballspeler,
* Annemarie Mol (\* 1958), nedderlandsche Anthropologin un Philosofin,
* Christelle Mol (\* 1972), franzöösche Badmintonspelerin,
* Dick Mol (\* 1955), nedderlandschen Paläontoloog,
* Gretchen Mol (\* 1972), US-amerikaansche Schauspelerin,
* John de Mol senior (1931–2013), nedderlandschen Sänger,
* John de Mol (\* 1955), nedderlandschen Feernsehproduzent,
* Katarzyna Mol-Wolf (\* 1974), düütsche Verlegerin un Schrieversche,
* Leo Mol (1915–2009), kanaadschen Bildhauer,
* Linda de Mol (\* 1964), nedderlandsche Moderatersche un Schauspelersche,
* Pieter Van Mol (1599–1650), fläämschen Maler,

* Pieter Van Mol (1906–1988), belgischen Maler,
* Wouter Mol (\* 1982), nedderlandschen Radrennfohrer.

Kiek ok bi: Moll, Mohl.

Mehrdüdig Begreep
Disse Siet is över en **mehrdüdigen Begreep** un vertellt, wat disse Begreep allens bedüden kann. Disse Siet is sotoseggen en „Gavelsiet“, de Weg gavelt sik hier un du kannst di een Siet utsöken, üm mehr över dissen Begreep to lesen.
# Costa Rica

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

 Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Costa Rica (Mehrdüdig Begreep).

**República de Costa Rica**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flagg) | (Wapen) |

 |
| Wahlspröök: Vivan siempre el trabajo y la paz, Essential Costa Rica |
| Natschonalhymne: Noble patria, tu hermosa bandera |
|  |
| **Hööftstadt** | San José |
| **Gröttste Stadt** |  |
| **Amtsspraak** | Spaansch |
| **Regeren** Präsident von Costa Rica |  Rodrigo Chaves Robles, Carlos Alvarado Quesada, Luis Guillermo Solís, Laura Chinchilla Miranda, Óscar Arias Sánchez, Abel Pacheco de la Espriella, Miguel Ángel Rodríguez Echeverría, Laura Fernández Delgado |
| **Grött**  • Allens  • Water (%) |   51.179,92 quadratkilometer km² ? % |
| **Inwahnertall**  • Inwahnerdicht |   /km² |
| **Geldsoort** | Costa-Rica-Colón (`[[ISO 4217|]]`) |
| **BBP** | 64.616.482.168 US-Dollar, 68.380.838.316 US-Dollar $ ()

```
$ je Kopp
```
 |
| **Tietzoon** | UTC−6, America/Costa\_Rica (UTC)  |
| **Internet-TLD** | .cr |
| **ISO 3166** | CR |
| **Vörwahl** | `++506` |
|  |

**Costa Rica** (spaan.: **República de Costa Rica**, up Platt: *Rieke Küst*) is en Land in Middelamerika. Dor leevt up 51.100 km² 4.075.261 Inwahners. Dat sünd bi 80 Inwahners/km². De Amtsspraak is Spaansch. Hööftstadt is San José mit bi 340.000 Inwahners.

Costa Rica is mank al Länner in Middelamerika dat Land mit den ringsten Andeel vun Indianers bi de Inwahners. 94% vun de Lüde sünd Mestizen oder stammt vun de Spaniers af. 3% sünd Afroamerikaners, 1% Indianers un ok 1% Chinesen sünd dor bi.

60 % vun de Inwahners vun Costa Rica wahnt in de Städer un bi 2/3 in dat Hoochland, wo dat Weer beter is, as an'e Küst. Wichtige Städer in dat Hoochland sünd San José, Heredia, Cartago un Alaguela. An de Küst finnt sik Puerto Limón un Puntarenas.

Dat BBP liggt bi 4.631 US-$/Inwahner.

## Provinzen

Costa Rica is indeelt in 7 Provinzen un de wedder in 81 Kantons. De Kantons sünd indeelt in 470 Distrikte.

| Naam | Inwahners | Rebeed in km² | Inwahners je km² |
| --- | --- | --- | --- |
|  Provinz Alajuela | 1.035.464 | 9.772,27 | 105,96 |
|  Provinz Cartago | 545.092 | 3.093,23 | 176,22 |
|  Provinz Guanacaste | 412.808 | 10.196,32 | 40,49 |
|  Provinz Heredia | 479.117 | 2.663,46 | 179,89 |
|  Provinz Limón | 470.383 | 9.176,96 | 51,26 |
|  Provinz Puntarenas | 500.166 | 11.298,51 | 44,27 |
|  Provinz San José | 1.601.167 | 4.969,73 | 322,18 |

Länner in Noord- un Middelamerika

Belize | Costa Rica | El Salvador | Guatemala | Honduras | Kanada | Mexiko | Nicaragua | Panama | USA

**Afhängige Rebeden**: Bermuda | Gröönland | Saint-Pierre un Miquelon
# Karibische See

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*Koort von de Karibische See
Ansicht von de Karibische See ut Satellitendaten genereert
Küst vör dat Eiland Providencia, Kolumbien
De **Karibische See** is en 2.754.000 km² grote Blangensee von’n Atlantik. Den Noord- un Oostrand billt de Bagen von de Westindies. Eilannen un See billt tohoop de Region von de Karibik. Dat Water is in’n Kaimangraven bet to 7680 m deep.

Se billt tohoop mit’n Golf von Mexiko de Amerikaansche Middellandsche See. Geoloogsch liggt de See to’n gröttsten Deel op de Karibische Plaat, blots de Noordwesten liggt op de Noordamerikaansche Plaat.

## Geografie

De Süüd- un Westgrenz von de Karibische See is kloor dör’n fasten Wall defineert. Dat sünd de Küsten von Venezuela, Kolumbien, Panama, Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Guatemala, Belize un Mexiko. De Noordoostspitz von de Halvinsel Yucatán in Mexiko billt denn den Punkt, an den de Karibische See an’n Golf von Mexiko grenzt. Von dor warrt en Lien dör de Yucatánstraat na de Süüdwestspitz von Kuba trocken. Kuba billt tohoop mit Hispaniola (dat Eiland, op dat Haiti un de Dominikaansche Republik liggen doot), Jamaika un Puerto Rico de Groten Antillen. In’n Süüdoosten sluut sik de Lüttjen Antillen an. De grote Bagen, de dör de Eilannen von Grote un Lüttje Antillen tagen warrt, defineert de Grenz von de Karibische See na’n Atlantik. De bütersten Eilannen un dormit dat Enn von de Karibische See in’n Oosten sünd Bermuda un Trinidad un Tobago.

De Eilannen sünd to’n groten Deel von vulkaansche Herkumst, blots en poor von de lüttjeren Eilannen sünd Resten von Krallenriffs.

To de groten Strööm, de in de Karibische See fleet, höört de Río Magdalena, de Río Atrato, de Río Chagres, de Río San Juan, de Río Coco, de Río Motagua un de Belize River.

## Klima

Dör de Laag in de Tropen is dat Water von de Karibische See jümmer twüschen so 20 un bet knapp över 30 °C warm. Dat bedüüdt, dat de Region to dat Rebeed höört, in dat sik Hurrikans billen köönt (dor mutt dat Water warmer as 26,5 °C för ween). De Länner an de Karibische See warrt jümmer wedder von swore Hurrikans drapen.

Op de annere Sied bedüüdt dat aver ok, dat de Küsten vele Touristen antreckt. Tosätzlich gifft dat mit dat Grote Maya-Riff un annere ok en Reeg Krallenriffs, de Snorkel-Touristen antreckt.

* Linda K. Glover: *Defying Ocean's End: An Agenda For Action.* Island Press, 2004, ISBN 1-55963-753-6, S. 9. (books.google.com)
* Philip Dickenson Peters: *Caribbean WOW 2.0.* Islandguru Media, 2003, ISBN 1-929970-04-8, S. 100^^75;4?.
* *Reefs at Risk in the Caribbean: Economic Valuation Methodology.* World Resources Institute, 2007.
* Marty Snyderman: *Guide to Marine Life: Caribbean-Bahamas-Florida.* Aqua Quest Publications, 1996, ISBN 1-881652-06-8, S. 13–14, 19. (books.google.com)

## Weblenken

 **Karibische See**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
# 16. Johrhunnert

14. Johrhunnert |
15. Johrhunnert |
**16. Johrhunnert**
| 17. Johrhunnert
| 18. Johrhunnert

Dat **16. Johrhunnert** fangt an up’n 1. Januar 1501 un geiht bit to’n 31. Dezember 1600.

## Kulturgeschicht

In Kunst un Kultur is düt Johrhunnert in Düütschland un den Westen vun Europa dat Tietöller vun de Renaissance. In Italien kümmt al de Barock up.

## Philosophie un Geschicht vun den Geist

De Reformation smitt de ole Kark un allerhand ole Traditionen eenfach öber’n Bulten.
Martin Luther, Johannes Calvin un Huldrych Zwingli wollen anunforsik keen nee Kark upboon, man bloß de ole Röömsch-kathoolsche Kark reformeeren. Man denn sünd dor doch nee Karken vun wurrn. In de Midden vun dat 16. Johrhunnert hett de kathoolsche Kark veel vun ehr ole Kraft torüch wunnen, as se sik in dat Konzil vun Trient nee Regeln geben hett. Na de Reformation keem nu dat Tietöller vun de Gegenreformation.

## Politik

In Düütschland is dat Hillig Röömsch Riek vun Düütsche Natschoon jümmers swäcker wurrn. De Försten vun de verscheden Länner un Staaten binnen dat Riek hefft veel Macht an sik reten. Dor hefft se de Reformation ok schöön för sik bruken konnt.

De Törken staht 1529 to’n eersten Mal vör de Porten vun Wien und wüllt de Stadt innehmen un wieder nah Westen dörbreken. Man se weert torüchslahn. Dat ganze Johrhunnert gifft dat Striet un Krieg mit de Törken. In de Middellannsche See weert jummers wedder Seeslachten slahn. Dor speelt de Republik Venedig een grode Rull bi. 1571 warrt de gesamte osmaansche Flott in de Seeslacht bi Lepanto in’n Dutt haut.

An’t Enn vun’t Johrhunnert fangt de Söben Provinzen vun de Nedderlannen een Krieg gegen Spanien an, vunwegen datt se unafhängig weern wüllt. Düsse Krieg warrt later de Achtigjohrig Krieg nöömt un kümmt eerst 1648 to een Enn.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 |
| 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 |
| 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 |
| 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 |
| 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 |
| 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 |
| 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 |
| 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 |
| 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 |
| 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 | 1600 |
# 1831

◄ |
18. Johrhunnert |
**19. Johrhunnert**
| 20. Johrhunnert
| ►

◄◄ |
◄ |
1827 |
1828 |
1829 |
1830 |
**1831**
| 1832
| 1833
| 1834
| 1835
| ►
| ►►

| 1831 in annere Klenners |
| --- |
| Ab urbe condita | 2584 |
| Armeenschen Klenner | 1279–1280 |
| Äthioopschen Klenner | 1823–1824 |
| Badi-Klenner | -13–-12 |
| Bengaalschen Klenner | 1237–1238 |
| Berber-Klenner | 2781 |
| Buddhistischen Klenner | 2375 |
| Burmesischen Klenner | 1193 |
| Byzantinschen Klenner | 7339–7340 |
| Chineeschen Klenner |
|  – Ära | 4527–4528 oder 4467–4468 |
|  – 60-Johr-Zyklus |
Metall-Tiger (庚寅,
27)– Metall-Haas (辛卯,
28) |
| Franzööschen Revolutschoonsklenner | *000039XXXIX*–*000040XL* 39–40 |
| Hebrääschen Klenner | 5591–5592 |
| Hindu-Klenner |
|  – *Vikram Sambat* | 1887–1888 |
|  – *Shaka Samvat* | 1753–1754 |
| Iraanschen Klenner | 1209–1210 |
| Islaamschen Klenner | 1246–1247 |
| Japaanschen Klenner |
|  – Nengō (Ära): | Bunsei 14–Tempō 1 |
|  – Kōki | 2491 |
| Koptischen Klenner | 1547–1548 |
| Koreaanschen Klenner |
|  – *Dangun-Ära* | 4164 |
|  – *Juche-Ära* | -80 |
| Minguo-Klenner | -80 |
| Olympiaad von de Neetied | *N/A* |
| Seleukidischen Klenner | 2142–2143 |
| Thai-Solar-Klenner | 2374 |

## Wat passeert is

* Wiehnachtsupstand rund um Montego Bay up Jamaika. Düsse Upstand hett dor en groten Andeel an, dat in dat Vereenigte Königriek 1834 de Slaveree afschafft warrt.

## Boren

* 4. April: Papen Jäusäip, plattdüütsch Schriever († 1898)
* 12. April: Arnold Overbeck, düütsch Maler († 1899)
* 15. April: Leopold von Vangerow, düütsch Verleger († 1881)
* 13. Juni: James Clerk Maxwell, schottsch Physiker († 1907)
* 22. Juli: Kōmei, 121. Kaiser vun Japan
* 23. November: Hermann Pohle, düütsch Maler († 1901)
* 22. Dezember: Alois Friedrich Rogenhofer, öösterrieksch Entomoloog un Lepidopteroloog († 1897)

## Storven

* 4. März: Georg Michael Telemann, düütsch Karkenmusiker un Komponist (\* 1748)
* 21. April: Gesche Gottfried, Mördersche ut Bremen (\* 1785)
* 4. Juli: James Monroe, 5. Präsident vun de USA (\* 1758)
* 14. Oktober: Jean-Louis Pons, franzöösch Astronom (\* 1761)
* 14. November: Georg Wilhelm Friedrich Hegel, düütsch Philosoph (\* 1770)