Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ungarn

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

**Magyarország**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flagg) | (Wapen) |

 |
| Wahlspröök: *keen Motto* |
| Natschonalhymne: Himnusz |
|  |
| **Hööftstadt** | Budapest |
| **Gröttste Stadt** |  |
| **Amtsspraak** | Ungarisch |
| **Regeren** Präsident von Ungarn | parlamentarische Republik Péter Magyar |
| **Grött**  • Allens  • Water (%) |   93.011,4±0,01 quadratkilometer km² ? % |
| **Inwahnertall**  • Inwahnerdicht |   /km² |
| **Geldsoort** | Forint (`[[ISO 4217|]]`) |
| **BBP** | 181.848.022.230 US-Dollar $ ()
37.128 US-Dollar $ je Kopp |
| **Tietzoon** | UTC+1 (UTC)  |
| **Internet-TLD** | .hu |
| **ISO 3166** | HU |
| **Vörwahl** | `++36` |
|  |

**Ungarn** (siet 2012 ok amtlich ungaarsch Magyarország [ˈmɒɟɒrorsaːɡ], vörheramtlich Magyar Köztársaság, „Republiek Ungarn“), is en Binnenstaat in Middeleuropa, de to Grootdeel in dat Pannoonsch Becken liggt. Navers sünd Österriek, de Slowakei, de Ukraine, Rumänien, Serbien, Kroatien un Slowenien.

Siet 1999 is Ungarn NATO-, siet den 1. Mai 2004 EU-Liddmaat. De Human Development Index tellt Ungarn to de bannig hooch entwickelt Staaten. De Hööftstadt is Budapest. In Ungarn leven 9.908.798 Inwahner (Stand: 2013) up en Rebeet vun 93.036 km².

## Spraken

Amtsspraak is Ungarsch.

## Geographie

## Staat

De Verfaten is demokraatsch.

## Städer

* Budapest
* Debrecen
* Győr
* Szeged

Länner in Europa

Albanien | Andorra | Belgien | Bosnien-Herzegowina | Bulgarien | Däänmark | Düütschland | Eestland | Finnland | Frankriek | Grekenland | Iesland | Irland | Italien | Kosovo | Kroatien | Lettland | Liechtensteen | Litauen | Luxemborg | Malta | Moldawien | Monaco | Montenegro | Nedderlannen | Noordmakedonien | Norwegen | Öösterriek | Polen | Portugal | Rumänien | Russland | San Marino | Serbien | Slowakei | Slowenien | Spanien | Sweden | Swiez | Tschechien | Ukraine | Ungarn | Vatikaanstad | Vereenigt Königriek | Wittrussland | Zypern

**Afhängige Rebeden:** Färöer | Gibraltar | Guernsey | Isle of Man | Jan Mayen | Jersey | Spitzbargen

Staten in de NATO

Albanien Albanien |
Belgien Belgien |
Bulgarien Bulgarien |
Danemark Däänmark |
Düütschland Düütschland |
Eestland Eestland |
Finnland Finnland |
Frankriek Frankriek |
Grekenland Grekenland |
Iesland Iesland |
Italien Italien
 |
Kanada Kanada |
Kroatien Kroatien |
Lettland Lettland |
Litauen Litauen |
Luxemborg Luxemborg |
Montenegro Montenegro |
Nedderlannen (Europa) Nedderlannen |
Noordmakedonien Noordmakedonien |
Norwegen Norwegen |
Polen Polen |
Portugal Portugal |
Rumänien Rumänien |
Slowakei Slowakei |
Slowenien Slowenien |
Spanien Spanien |
Sweden Sweden |
Tschechien Tschechien |
Törkie Törkie |
Ungarn Ungarn |
Vereenigt Königriek Vereenigt Königriek |
Vereenigte Staaten Vereenigte Staaten
# Nöördlike Iessee

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

| Nöördlike Iessee |
| --- |
| Koort vun’t Meer |
| Typ | Ozean |
| Fläch | 14056000 km² |

De **Nöördlike Iessee**, kort ook bloot **Iessee**, ook **Arkrtsiche See** oder **Arktische Ozeaan**, is de lüttste un nöördlikste Ozeaan up de Eerden. He is ook de küllste un siedeste Ozeaan. De Nöördlike Iessee liggt nöördlik van Eurasien un Noordamerika, rund ümme de Noordpool. De Gröönlandsee verbind de Iessee med den Atlantik, de Beringsee mit den Stillen Ozean.

De Nöördlike Iessee hett en Flach vun ruchweg 14.056.000 Quadratkilometers. De Nöördlike Iessee is dat Tohuus för Dere os Iesbaren, Waalrosse un Narwale. De Nöördlike Iessee is wegen dat Packies bloot swaar för de Schippfaart to bruken.

## Weblenken

 **Nöördlike Iessee**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

* *Arctic Ocean,* National Snow & Ice Data Center (engelsch)

## Nawiese

Alle Ozeanen op een Blick

Atlantik | Indische Ozeaan | Nöördlike Iessee | Süüdlike Iessee | Pazifik
# Araabsche See

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

| Araabsche See |
| --- |
| Typ | Bai |
| Land/Länner | Jemen, Oman, Somalie, Indien |
| Öörd bi’t Meer | Muscat, Mumbai |
| Geograafsche Laag | 15° 0′ N, 65° 0′ O |
| Fläch | 3.862.000 km² km² |
| Maximal Deepd | 5.267 m m |
| Dörsn. Deepd | 1.870 m m |
| Eilannen in’t Meer | Socotra. Lakshadweep |
| Kaart vun de Araabsche See |

De **Araabsche See** is een See in’n Indischen Ozean.

## Weblenken

 **Araabsche See**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
# Salomonen

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

**Solomon Islands**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flagg) | (Wapen) |

 |
| Wahlspröök: To Lead is to Serve, Seek the unexplored, A fo ben, bid bont |
| Natschonalhymne: God Save Our Solomon Islands |
|  |
| **Hööftstadt** | Honiara |
| **Gröttste Stadt** |  |
| **Amtsspraak** | Engelsch |
| **Regeren** monarch of the Solomon Islands |  Jeremiah Manele |
| **Grött**  • Allens  • Water (%) |   28.400,0 quadratkilometer km² ? % |
| **Inwahnertall**  • Inwahnerdicht |   /km² |
| **Geldsoort** | Salomonen-Dollar (`[[ISO 4217|]]`) |
| **BBP** | 1.580.303.517 US-Dollar, 1.595.710.784 US-Dollar $ ()

```
$ je Kopp
```
 |
| **Tietzoon** | UTC+11, Pacific/Guadalcanal (UTC)  |
| **Internet-TLD** | .sb |
| **ISO 3166** | SB |
| **Vörwahl** | `++677` |
|  |

De **Salomonen** (engelsch: *Solomon Islands*) sünd en Inselstaat in' Süüdwesten vun den Pazifik, östlich vun Neeguinea. De wurrd to'n gröttsten Deel un Rebeeden vun de süüdlich Salomon-Inseln (de man fröher ok tietwies „Salomonen“ nömmt hett) as ok den Rennell-Inseln, den Ontong-Java-Inseln un de wieder ööstlich liggen Santa-Cruz-Inseln bildt. De nöördlich Eilannen vun de Salomon-Inseln hörrn to den Staat Papua-Neeguinea.

De Hööftstadt is Honiara. De Staat hett 538.000 Inwahner (Stand: November 2010) up en Rebeet vun 28.896 km².

De Salomonen sünd Liddmaat vun den Commonwealth of Nations. To de ümliggend Inseln tellen Nauru, Kiribati, Tuvalu, Fidschi un Vanuatu.

De Staat is an' 7. Juli 1978 unafhängig vun Grootbritannien wurrn.

Länner in Ozeanien

Australien | Fidschi | Kiribati | Marshalleilannen | Mikronesien (Födereerten Staaten vun Mikronesien) | Nauru | Niegseeland | Palau | Papua-Niegguinea | Samoa | Salomonen | Tonga | Tuvalu | Vanuatu

**Afhängige Rebeden**: Amerikaansch Samoa | Cook-Eilannen | Franzöösch Polynesien | Guam | Hawaii | Molukken | Midwayatoll | Niegkaledonien | Niue | Norfolkeiland | Noordmarianen | Oostereiland | Papua (Indonesien) | Pitcairn | Tokelau | Wake | Wallis un Futuna

Commonwealth of Nations

Antigua un Barbuda |
Australien |
Bahamas |
Bangladesch |
Barbados |
Belize |
Botsuana |
Brunei |
Dominica |
Fidschi |
Gambia |
Ghana |
Grenada |
Guyana |
Indien |
Jamaika |
Kamerun |
Kanada |
Kenia |
Kiribati |
Lesotho |
Malawi |
Malaysia |
Malediven |
Malta |
Mauritius |
Mosambik |
Namibia |
Nauru |
Neeseeland |
Nigeria |
Pakistan |
Papua-Neeguinea |
Ruanda |
Salomonen |
Sambia |
Samoa |
Seychellen |
Sierra Leone |
Singapur |
Sri Lanka |
St. Kitts un Nevis |
St. Lucia |
St. Vincent un de Grenadinen |
Süüdafrika |
Swasiland |
Tansania |
Tonga |
Trinidad un Tobago |
Tuvalu |
Uganda |
Vanuatu |
Vereenigt Königriek vun Grootbritannien un Noordirland |
Zypern
# Tonga

Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga*
 Königriek Tonga**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flagg) | (Wapen) |

 |
| Wahlspröök: Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa (Översetten: Gott un Tonga sünd mien Arvdeel) |
| Natschonalhymne: Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga |
|  |
| **Hööftstadt** | Nukuʻalofa |
| **Gröttste Stadt** | Nukuʻalofa |
| **Amtsspraak** | Tongaasch, Engelsch |
| **Regeren** König Premierminister | Monarchie Tupou VI Siaosi Sovaleni |
| **unafhängig** |
4. Juni 1970 vun Grootbritannien |
| **Grött**  • Allens  • Water (%) |   748 km² 4 % |
| **Inwahnertall**  • 2021 Tellt  • Inwahnerdicht |   100.209 150/km² |
| **Geldsoort** | Paʻanga (`TOP`) |
| **BBP** | 655 Millionen $ (2019)
6,496 $ je Kopp |
| **Tietzoon** | (UTC+13)  |
| **Internet-TLD** | .to |
| **ISO 3166** | TO, TON |
| **Vörwahl** | `+676` |
|  |

Dat **Königriek Tonga** (tongaasch: *Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga*, engelsch: *Kingdom of Tonga*) is en Inselstaat in' Süüdpazifik, de to Polynesien hörrt. De Archipel umfaat de 176 fröher ok *Früendschapsinseln* (engelsch: *The Friendly Islands*) nömmt Tongainseln, vun de blots 36 bewahnt sünd, as ok de beid Minerva-Riffe. De Inwahner vun Tonga wurrn Tongaer nömmt.

## Weblenken

 **Tonga**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

Länner in Ozeanien

Australien | Fidschi | Kiribati | Marshalleilannen | Mikronesien (Födereerten Staaten vun Mikronesien) | Nauru | Niegseeland | Palau | Papua-Niegguinea | Samoa | Salomonen | Tonga | Tuvalu | Vanuatu

**Afhängige Rebeden**: Amerikaansch Samoa | Cook-Eilannen | Franzöösch Polynesien | Guam | Hawaii | Molukken | Midwayatoll | Niegkaledonien | Niue | Norfolkeiland | Noordmarianen | Oostereiland | Papua (Indonesien) | Pitcairn | Tokelau | Wake | Wallis un Futuna

Commonwealth of Nations

Antigua un Barbuda |
Australien |
Bahamas |
Bangladesch |
Barbados |
Belize |
Botsuana |
Brunei |
Dominica |
Fidschi |
Gambia |
Ghana |
Grenada |
Guyana |
Indien |
Jamaika |
Kamerun |
Kanada |
Kenia |
Kiribati |
Lesotho |
Malawi |
Malaysia |
Malediven |
Malta |
Mauritius |
Mosambik |
Namibia |
Nauru |
Neeseeland |
Nigeria |
Pakistan |
Papua-Neeguinea |
Ruanda |
Salomonen |
Sambia |
Samoa |
Seychellen |
Sierra Leone |
Singapur |
Sri Lanka |
St. Kitts un Nevis |
St. Lucia |
St. Vincent un de Grenadinen |
Süüdafrika |
Swasiland |
Tansania |
Tonga |
Trinidad un Tobago |
Tuvalu |
Uganda |
Vanuatu |
Vereenigt Königriek vun Grootbritannien un Noordirland |
Zypern
# Seattle

| Wapen/Flagg | Koort |
| --- | --- |
|  |

|  |
| --- |
| Fehler  |

 |
| The City of Flowers, The City of Goodwill |
| Basisdaten |
|
King County |
| Flach: | 369,243614 km² |
| Inwahners: | 737.015 |
| Inwahnerdicht: | 1.996 Inwahners pro km² |
| Postleettall: | 98101, 98102, 98103, 98104, 98105, 98106, 98107, 98108, 98109, 98111, 98112, 98113, 98114, 98115, 98116, 98117, 98118, 98119, 98121, 98122, 98124, 98125, 98126, 98127, 98129, 98131, 98133, 98134, 98136, 98138, 98139, 98141, 98144, 98145, 98146, 98148, 98154, 98155, 98158, 98160, 98161, 98164, 98165, 98166, 98168, 98170, 98174, 98175, 98177, 98178, 98181, 98185, 98188, 98190, 98191, 98194, 98195, 98198, 98199 |
| Vörwahl: | 206 |
| Geograafsche Laag: | 47° 36′ N, 122° 20′ O |
| Grenzen bi OSM: | 237385  |
| Börgermeester: | Katie Wilson |
| Websteed: |  |
| Koort |

Seattle
**Seattle** is de gröttste Stadt (573.911 Inwahners) in’n US-Bundsstaat Washington. Dat liggt twüschen den Puget Sound un den Lake Washington.

Dat gifft een Snack, dat Seattle een vun de nattsten Delen op de Eer is. Man dat kümmt man bloots daarvun, dat dat darige Wedder mehrsttieds hävenschaddig is, as of dat in een Momang to pladdern anfangen schall. Pladdern deit dat daar al so meist nie nich; mehrtieds smuddelt dat man bloots.

Nöömt is Seattle na een Indianer-Baas, Chief Sealth or Chief Seattle – *Ts’ial-la-kum* in de Spraak vun sien Suquamish-/Duwamish-Volk. He is beropen för sien Lexen över dat indiaansche Dinken, wat dat Ümgahn mit de Natuur anlangt.

De indiaansche Spraak vun Seattle un ümrüm is Lushootseed (ok *Xʷəlšucid*, *Dxʷləšúcid*, *Whulshootseed*, *Dexlesucid*, *Puget Salish*, *Puget Sound Salish* or *Skagit-Nisqually* nöömt), een vun de Salish-Spraken. Hüüttodaags snackt ehr man bloots noch ’n paar ole Minschen un Aktivisten. In düsse Spraak ward Seattle *Suiʔatl’* or *Dzidzalal’ich* nöömt.

## Wat een sehn mutt

* De Columbia Center is mit 295 m de gröötste Bo westlich vun’n Mississippi.
* De Space Needle is dat Bekanntste, wat in Seattle to sehn is. Vun baven hett een en Blick över de hele Stadt.
* De Smith Tower is de öllste Wulkenkleier in Seattle.
* De Washington Mutual Tower is mit 235 m is de tweitgröttste Bu in Seattle.
# Tschuktsche Spraak

| Tschuktsche Spraak |
| --- |
|
Snackt in | Russland, (Sibirien) |
| Sprecher | 7.740 |
| Klassifikatschoon | * Paläosibiersche Spraken
	+ Tschuktscho-kamdschadaalsche SpraakenTschuktsche Spraak
 |
| Offitschell Status |
| Amtsspraak in | - |
| Spraakkoods |
| ISO 639-1 | – |
| ISO 639-2 | (B) – | (T) – |
| ISO 639-3 |
ckt |

De **Tschuktsche Spraak** (in de Tschuktschen ehr egen Spraak *lg'orawetl'en yilyil*,
ɬəɣʔɔˈrawɛˌtɬʔɛn ˈyiɬəyiɬ, plttdt. „Spraak vun de echten Minschen “ ut *lgi-* „echt“, *’orawetl’an* „Minsch“ un *yilyil* „Tung, Spraak“, russ. *чукотский язык*) is en Paläosibiersche Spraak un warrt vun um un bi 10.000 Lüde ut dat Volk vun de Tschuktschen, ganz in'n Noordoosten vun den Wieden Oosten vun Russland in de Region Tschukotka snackt.

De neegst verwandte Spraak is de Korjaksche Spraak mit bi 3.500 Lüde, de dat snacken doot. Düsse beiden Spraken sünd tohopen mit Itelmeensch, Aliutor un Kerek de Grupp vun de Tschuktscho-kamdschadaalschen Spraken.

De Tschuktschen un Korjaken höört tohopen, wat jem ehr Kultur angeiht. Jem ehr Weertschop steiht up de Renderen. Se warrt in de Rus'sche Föderatschoon as autonome Bezirken ansehn.

Wo dat russisch Woort *tschuktscha* herkamen deit, is nich kloor. Worschienlich kümmt dat vun den Naam vun de gröttste Deelgrupp vun de Tschuktschen her, dat sünd de Rendeertschuktschen. De heet up tschuktsch *cawcw*.

In dat rode Book vun de UNESCO steiht to lesen, dat de tschuktsche Spraak „in Gefohr“ is.

De tschuktsche Spraak warrt mit dat Kyrillsch Alphabet schreven, dor kaamt denn noch de Tekens Ӄӄ und Ӈӈ un ʼ hento.

Bloß een Woort ut de Tschuktschen ehre Spraak is ok up Düütsch bekannt. Dat Woort för Lachs is up tschuktsch *qetaget*. Un wi seggt to de Aart vun Lachs, de den Keta-Kaviar afgeben deit, Keta-Lachs (*Oncorhynchus keta*).
# UNESCO

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
De **Organisatschoon van de Vereente Natschoonen för Bildung, Wetenschop, Kultur un Kommunikatschoon** (engelsch: *United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation*, **UNESCO**; franzöösch *Organisation des Nations unies pour l’éducation, la science et la culture*) is een internatschoonal Organisatschoon un ok een van 16 sülvständig UN-Sünnerorganisatschoonen. Se hett ehr Seet in Paris. To Tiet sünd 191 Staaten in de UNESCO vertreden.

Symbol vun de UNESCO
## Upgaav

To de Upgaavrebeeten van de UNESCO höört dat Fördern van Bildung, Wetenschop, Kommunikatschoon, Informatschoon un Kultur. Se hett en eegen Verfaten, de an 16. November 1945 von 37 Staaten in London verafscheed wurrn is un an 4. November 1946 nah dat Ratifizeern in 20 Staaten in Kraft treden is. Eerst Generaldirektor weer Julian Huxley.

### Weltarv

Een van de Upgaben van de UNESCO is dat Verwalten van dat Weltkulturarv van de Minschheet, wat dör dat Weltarv-Komitee dörföhrt wurrd.

## Historie

An 11. Juli 1951 is Düütschland Lidmaat van de UNESCO wurrn un in November 1972 ok de domalige DDR.

### Generaldirektoren van de UNESCO

1. Julian Huxley, Grootbritannien (1946–1948)
2. Jaime Torres Bodet, Mexiko (1948–1952)
3. John Wilkinson Taylor, USA (amteerend 1952–1953)
4. Luther Evans, USA (1953–1958)
5. Vittorino Veronese, Italien (1958–1961)
6. René Maheu, Frankriek (1961–1974; amtierend 1962)
7. Amadou-Mahtar M’Bow, Senegal (1974–1987)
8. Federico Mayor Zaragoza, Spanien (1987–1999)
9. Koïchiro Matsuura, Japan (1999-2009)
10. Irina Bokova, Bulgarien (2009-2017)
11. Audrey Azoulay, Frankriek (2017–hüdtodag)

## Weblenken

* Internatschonale Websteed vun de UNESCO
* Dat Weltarvkomitee (engelsch, franzöösch)
* Dat Weltdokumentenarvkomitee (engelsch, franzöösch)
* UNESCO Düütschland (hoochdüütsch)
# Baltikum

**Baltikum** warr Litauen, Lettland un Eestland nannt. Tosamm mit Skandinavien is dat Nordeuropa.
De wichtigsten Städer sünd Revel, Tartu, Riga, Daugavpils, Liepaja, Vilnius, Kaunas un Klaipeda.

 *Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
# Amerigo Vespucci

Vespucci op de Koort vun Martin Waldseemüller
Statue vun Amerigo Vespucci in de Uffizien in Florenz
**Amerigo Vespucci** (\* 9. März 1451 in Florenz; † 22. Februar 1512 in Sevilla) weer en italieenschen Seefohrer. Na em is de Kontinent Amerika nöömt.

Vespucci is 1454 in Florenz as drüdd Kind in en rieke Familie boren. Sien Vadder weer Notar vun de Geldwessler-Gill vun Florenz. Vespucci dee bi Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici dat Arbeiden anfangen un arbeidt vun 1492 af an in Medici sien Kontoor in Sevilla.

Later hett Medici em op Reis na de in’n Westen nee opdeckten Lannen (wat later Amerika heten schull) schickt, dat he utkundschaft, wat dor Geld to maken weer.

Na siene drüdde Reis na Westen vun Mai 1501 bet September 1502 hett he en Bericht an Medici schreven, de later as *Mundus Novus* rutkamen is (1506 as *Van den nygen Insulen und Landen* in’t Plattdüütsche översett). Na de veerte Reis hett he wedder en Bericht schreven, de as *Quattuor Americi Vespucci Navigationes* rutkamen is.

In dat 18. Johrhunnert hebbt se noch dree Breef vun Vespucci an Medici funnen. Een harr he na siene twete Reis schreven, een to Anfang vun siene drüdde Reis op de Kapverden un een na de drüdde Reis in Lissabon.

Afsehn vun siene Berichten un Breev is nich veel över Vespucci sien Reisen bekannt. Blot twee vun siene veer Reisen laat sik dör annere Oorkunnen bestätigen. Historikers meent, Vespucci is wohrschienlich toeerst in’n Juni 1497 tohoop mit Juan de la Cosa na Amerika wesen. Siene twete Reis weer 1499/1500 mit Alonso de Ojeda. De drüdde Reis weer 1501/1502 in portugeesche Deensten. Vun siene veerte Reis 1503/1504 weet wi meist gornix. Sien Bedüden liggt woll mehr dor in, dat he de ne’e Welt dör siene Berichten in ganz Europa bekannt maakt hett.

1508 hett de König vun Spanien em as Grootstüürmann insett un em to’n Baas vun de spaansche Navigatschoonsschool maakt. 1512 is Vespucci vun de Malaria doodbleven.

Dat italieensche Segelschoolschipp *Amerigo Vespucci* is na en nöömt.
# William Jefferson Clinton

Bill Clinton (1993)
Ünnerschrift van Bill Clinton
Bill Clinton (2015)
**William Jefferson „Bill“ Clinton** (\* 19. August 1946 in Hope, Arkansas) is en US-amerikaansch Politiker vun de Demokratischen Partei. He weer tüschen 1993 un 2001 de 42. Präsident vun de Vereenigten Staaten. Van 1971 bit 1975 weer he de Gouverneur vun Georgia.

He is siet 1975 mit Hillary Clinton verheiraadt. Se hemm een Dochter, Chelsea Clinton.

## Kiek ok bi

* List vun de Präsidenten vun de USA

 **William Jefferson Clinton**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

Präsidenten vun de USA

George Washington |
John Adams |
Thomas Jefferson |
James Madison |
James Monroe |
John Quincy Adams |
Andrew Jackson |
Martin Van Buren |
William Henry Harrison |
John Tyler |
James K. Polk |
Zachary Taylor |
Millard Fillmore |
Franklin Pierce |
James Buchanan |
Abraham Lincoln |
Andrew Johnson |
Ulysses S. Grant |
Rutherford B. Hayes |
James A. Garfield |
Chester A. Arthur |
Grover Cleveland |
Benjamin Harrison |
Grover Cleveland |
William McKinley |
Theodore Roosevelt |
William H. Taft |
Woodrow Wilson |
Warren G. Harding |
Calvin Coolidge |
Herbert Hoover |
Franklin D. Roosevelt |
Harry S. Truman |
Dwight D. Eisenhower |
John F. Kennedy |
Lyndon B. Johnson |
Richard Nixon |
Gerald Ford |
Jimmy Carter |
Ronald Reagan |
George H.W. Bush |
Bill Clinton |
George W. Bush |
Barack Obama |
Donald Trump |
Joe Biden |
Donald Trump
# Navigatschoon

**Navigatschoon** is dat Lenken vun een Fohrtüüch to een Oort wo ji hen wullt. Dat Woort *Navigeern*
kümmt ut'n Latienschen *navigare*: schippern, *navis*: dat Schipp. Wenn ji navigeern wullt, hebbt ji dree Opgaven:

1) Ji mött ersmool rutfinnen, wo ji grode sünd (Positschoon/Ortung).
2) Denn mött ji en goden Kurs utreken, un
3) den mött ji denn ok noch bibeholen (tominnst mött ji dat versöken).
Dat kunn een Kurs för een Schipp, Floogtüüch oder en anner Fohrtüüch sien.

**Navigatschoon is ok de Technik un Wetenschop**, de sik mit de Ortung befaten deit, nämlich to'n Biespeel dormit, rut to kriegen, wat in een Ogenblick de Loog, de Hööchd, de Snelligkeit
un de Richtung vun en Fohrtüüch is.

Toeerst is de **Navigatschoon** för de Seefohrt bruukt wor'n.
Ober hüüt ward **Navigatschoonscomputers** nich nur dor för insett,
sonnern ok in'n Stratenverkehr un' bi de Landvermeters (Geodäsie).

* De terrestrische Navigatschoon is de Ortung in de Neegde vun de Küst, wenn ji nakiekt, ob dor wat Opfälliges to seihn is (Landmarken).
* De astronoomsche Navigatschoon kiekt na baben un rekent denn anhand vun de Steerns, de Sünn oder de Planeten dien Oort ut.
* Bi de Kartennavigatschoon warrt de Positschoon mit Hölp vun Seekarten utrekent.
* Bi de Funknavigatschoon ward Spezioolsenders utnützt, de Funksignole extra dor för utsenn.
* Bi de Satellitennavigatschoon (kiek ok GPS na) ward de Satelliten nutzt, de jümmers an'n Himmel unnerwegens sünd un rumpiepen doot. Wenn ji dat Piepen höört, künnt ji ut de Tied, de dat Signool bruukt hett, rutkriegen, wo ji sünd.
* De Sichtnavigatschoon is dat Nakieken op een Koort, wo dat Gelände dor umto is. Jeder vun uns mookt dat *unbewuss* („mental Modell“ un Gliekgewichtssinn), aver ok dor sünd Kompschuterklabüsterer bi, de dat programmeern wüllt.

*Kiek ok an:* Nautik, Luftfohrt, Ruumfohrt, Schipperee