# Solten See

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  | **Dat lett so, as wenn disse Artikel nich so akraat is as de ween schull.**
Kiek up **Wikipedia:Pleeg**, daar to diskuteren, wat verbetert oder ännert warrn mott. |

De Atlantik bi de Färöer-Eilannen
De **See**, ook **Haff** oder **Meer**, is en lütteren Deel vun en Ozeaan, also Soltwater.

De Soltandeel ünnerscheedt sik stark. De Andeel is an de Müün vun Strööms un an de Böverflach ringer as in de depe Ozeaan. De gröttste Deel oplööst Solt in de See js Sodiumchlorid. Man ook Solten mit Magnesium, Kalzium, Kalim un Quecksülver, deelwies kn lierlütten Konzentratschonen, finnt sik in de See. Ene grote Veelfoold Oragnismen leevt in de See. Daar manf sund Bakteiren, Protisten, Lagen, Planten, Swämm un Deerter de in verscheden Levenrüüm unÖkosystemen ünner Water leevt. Dat sünd vun de euphootsche Zoon baven an de Böverfalch un Küst bet to de Deepde mit de kolen un düüster Abyssal deep ünner un na de Bredengraad vun de Seen ünner de polaren Ieskappen un bet to de Korallenreven in de warme troopsche See. Vele vun de wichtigsten Organismusgruppen sünd in de See anfungen un dat Leven allgemeen het sachtens sienen Oorsprung in de See.

De See millert dat Klima op de Eer un het ene wichtoge Rull in de Water-, Kolenstoff un Stickstoffkrinkloop. Tiden heevt un senkt de Seespegel twee maal den Dag. Se gaat op de Eerdrotatschoon un de Gravitatschoon vun de Maan torügg. Unnerseebeven sünd de Folg vun tektoonsch Platen, de sik ünner de See beweegt. Ene Folg könt Tsunamis ween.

De See weer is wichtogen in Deel in de Historie un Kultuur vun de Minschen.

## De Grötte vun de Meren

Vun de 510 Millionen km² grote Baberflach vun de Eer fallt 71 % up de Ozeaane un blots 21 % up de Kontinente. Vun disse grote Waterflach nimmt de Pazifische Ozeaan 180 Millionen km², de Atlantische Ozeaan 106 Millionen km² un de Indische Ozeaan 75 Millionen km² in. De Seefohrers snackt faken vun de „seven Seen“. To de Tahl kaamt se woll, wiel se de Iesseen rund um den Noord- un Süüdpool, de Middellannsche See un de Noordsee as sülvstännige Seen rekent. De mittlere Deepde vun all Seerebeden liggt bi 3800 m. De gröttste Deepde wurr mit 11.034 m in den Marianengraven vun den Pazifischen Ozeaan meten.

## Egenschoppen vun dat Seewater

Wat vun dat Seewater toeerst to vermarken is, dat is de Soltgehalt, de in de apenen Ozeaane dörsnittlich bi 3,5 % liggt. Darvun sünd mehr as 75 % Kaaksolt, un de Rest besteiht ut Lösungen vun 30 verschedene Elementen. De Soltgehalt in de Randseen hangt darvun af, woveel Söötwater ut de Ströme un mit den Regen dartokummt.

För dat Klima up de Eer is ok de Warms vun dat Seewater wichtig. Je na de Bredenlaag un de Johrstiet liggt de Tempratur twüschen den Iespunkt in de Poolrebetten un 29 °C in de Tropen. In dat Rode Meer un in den Persischen Golf kann dat Water sogaar bit to 36 °C warm warrn. De Iespunkt liggt wegen den Soltgehalt bi 1,9 °C. De mittlere Seetempratur liggt an de Baberflach bi 17,4 °C un in de Deepde vun de Ozeaane bi +3 °C.

De Meerbodden hett woll en eenfacheret Relief as de Landbaberflach, aver wi weet noch nich veel darvun. Forschungsscheep sünd darbi, unnerseesche Bargen un Gravens fasttostellen. In all Seen is de Bodden mit Slamm bedeckt, de to’n Deel ut de Strööm inbrocht warrt oder vun de Resten vun dode Deerter un Planten herkummt.

## Seebewegungen

To de Seebewegungen höört neven de Tiden ok de Seeströmungen un de Bulgen. De Strömungen kaamt tostannen dör Winddriften, de ehre Richtung wesselt und socke, de regelmatig in bestimmte Johrstieden ümmer in de glieke Richtung weiht, so as de Monsun un de Passat. De Bulgen, de dör den anholen Wind togangen kaamt, warrt Seegang nöömt. De Seefohrers kennt teihn Stopen vun „spegelglatte See“ bit „swaren Seegang“. Bi Windstärkde 6 (graven Seegang) sünd de Bulgen 200 m lang un 6 m hooch.

## Minsch un See

För de Minschen is de See en Verkehrsruum, de de ganze Eer umspannt, un uterdem Leverant vun weertvulle Nährmiddel (Fisch) un vun Mineralien is (to’n Bispill Solt).

In dat internatschonale Recht besteiht de Grundsatt vun de „Freeheit vun de See“, dat heet: kien Överstaat droff Hoheitsrechten över de apene See för sik verlangen. Utnahmen darvun is bloots en smalen Striepen an de Küst. Dar gellt as Hoheitsgrenz för den Anleggerstaat de Dreemielengrenz, dat heet ene Lien in’n Afstand van dree Seemielen (=5,5 km) vun de Waterkant. Blots lütte Buchten sünd utslaten.

De Wetenschap vun de See is de „Seekunn“ oder Ozeaanografie, de in’n allgemenen vun de Universitäten bedreven warrt. De zentrale seekundliche Forschungsanstalt vun de BRD is dat Düütsche Hydrographische Institut in Hamborg
(Bundsamt för Seeschippfohrt un Hydrographie Hamborg/Rostock).

## Literatuur

* Wissenschaftlicher Beirat der Bundesregierung Globale Umweltveränderungen: *Die Zukunft der Meere – zu warm, zu hoch, zu sauer.* Sondergutachten, Berlin 2006 (online (Memento von’n 27. Januar 2007 in dat *Internet Archive*); PDF).
* Frank Schätzing: *Nachrichten aus einem unbekannten Universum.* Kiepenheuer Witsch, 2006, ISBN 978-3-7632-5717-1
* INKOTA-netzwerk (Hrsg.): *Weltmeere – die globalisierte Ausplünderung.* INKOTA Brief 154, Berlin 2010.
* Dieter Richter: *Das Meer. Geschichte der ältesten Landschaft.* Wagenbach, Berlin 2014, ISBN 978-3-8031-3648-0.

## Weblenken

 **See**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

 Op Wikiquote gifft dat Zitaten to, över oder vun **[[q:de:{{{1}}}|*„{{{1}}}“*]]** (hoochdüütsch).

* Literatur von und über Solten See im Katalog der Deutschen Nationalbibliothek
* Ozeane.de – die Meeres-Website von Meeresbiologen
* Meeresschutz
* Deadline – Kampagne zum Schutz des Meeres
* Meere und Ozeane auf travelguide.de