Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Planten

Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Plant (Mehrdüdig Begreep).

 *Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
Planten
Een **Plant** (f., Mt. Planten) is een Leevwesen, wat to de Eukaryoten höört un Photosynthees maakt. Af un an gifft dat ook Planten, de dat nich doot, aver denn hebbt ehr Vöröllern dat maakt.

Planten sünd tomeist greun. Wi ünnerscheedt fattlose Planten un Fattplanten, Krüter un holtige Planten. De meesten Planten (buten de Algen) hebbt:

* een Wuddel, wo se Water un Solten opnimmt
* een Stängel, Halm oder Stamm, de de annern Deelen dragen deit
* Bläder, de sünnerlich för de Photosynthees tostännig sünd
* de Blöte, de blöht un de för dat Foortplanten tostännig is. To Planten, de blöht un keen Bööm sünd, seggt wi ook Bloom.

## Wetenschapen un Bruuk

Mit de Planten befaat sick de Biologie, sünnerlich de Botanik. Veele Planten, so as de Weten, de Kantüffeln, de Haber un de Roggen warrt in de Bueree trocken un deent uns as Eten, jüst as dat Grööntüüch, wat in’n *Goornbo* trocken ward.

## Kiek ok bi

* Projekt:Plantennaams up Platt

## Weblenken

 Plattdüütsche Blomen-, Bööm- un Plantennaams,
ok dorbi sünd de Naams in Düütsch, Engelsch un de botanschen Naams no de niegeste Nomenklatur
# Korea

## Laag un Eegenaart

Laag vun Korea
Korea, as dat updeelt is
**Korea** is een Halfinsel in Oostasien. Siet dat Enn vun den Koreakrieg is Korea updeelt in twee Staaten. In den Noorden liggt de *Demokraatsche Volksrepublik Korea* (Noordkorea) un in'n Süden de *Republik Korea* (Süüdkorea). De Grenz vun Korea stött in'n Noorden an China un an Russland. Vun Japan is Korea scheedt dör de *Oostsee* (Japaansche See). Bit dat Land deelt wurrn is, hett Korea meist dusend Jahr lang een eenig Riek bildt. Dor kümmt dat vun her, dat in ganz Korea de Kultuur un de Sellschup tämlich öbereen sünd.

## Naamens

### Up Koreaansch

Up Koreaansch gifft dat in den Noorden un in den Süden verscheden Naamens för dat Land. In Noordkorea seggt se dor *Chosǒn* to. Düsse Naam kümmt vun dat eerste koreaansche Königriek Go-Joseon vun her. Dat warrt faken seggt, Joseon bedutt so wat as „an'n Morgen, wenn dat still is“ oder ok „Land, wo de frische Morgen kümmt“. Dor kümmt woll ok de Naam „Land vun den frischen Morgen/Land vun den stillen Morgen“ in de Spraak vun de Dichters vun her.

In Süüdkorea warrt dat Land *Hanguk* („Han-Riek“) nömmt. Düsse Naam kümmt vun de histoorschen Rieken Mahan, Jinhan un Byeonhan. Düsse Staaten harrn sik in dat 1. Johrhunnert nah Christus to den Samhan-Bund (Dreebund) tohopenslaten.
Vun 1897 bit 1910, as de Japaners dat Land innahmen harrn, wurr dat Land mit *Daehan* (Groot-Han) betekent.

### Westlich Spraken

Marco Polo geev de Halfinsel up sien Reis in dat late 13. Johrhunnert den Namen *Cauly*. Dor hett he woll den chineeschen Namen för dat Königriek Goryeo togrunn leggt. De Chinesen säen dor *Gāolì* to.

Schrievers ut Europa nömen dat Land bit in dat 20. Johrhunnert mal *Corea* un anner mal *Korea*. Dor, wo de Lüde romaansche Spraken snackt, heet dat hüdigendags Corea, annerwegens steiht Korea.
# 30. Juni

|  |
| --- |
| **Juni** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |

 |

## Wat passeert is

### Katastrophen

* 1908: In Sibirien passeert dat Tunguska-Begeevnis. Dat weer en Exploschoon, de ehrn Grund man jümmers noch nich nau kennt. De harr mehr Stärk as dat 1000fache vun de Hiroshima-Bomb. Man nimmt an, dat dat en Meteoriteninslag weer.
* 2009: Yemenia-Floog 626 ennt bi de Anfloog up de Komoren mit den Afstört över den Indischen Ozean, wobi 152 vun 153 Passagieren un Besatzunglidmaten to Dood kaamt. En lütt Deern överleevt dat Unglück.

### Politik

* 2010: Krischan Wulff vun de CDU warrt in'n drüdden Wahlgang to'n Präsidenten vun de Bundsrepubliek Düütschland wählt.

## Boren

* 1470: Karl VIII., König vun Frankriek († 1498)
* 1748: Jean Dominique Comte de Cassini, franzöösch Astronom un Kartograaf († 1845)
* 1861: Johann Hermann Bauer, öösterrieksch Schachmeester († 1891)
* 1884: Franz Halder, düütsch General in' Tweeten Weltkrieg († 1972)
* 1905: John Van Ryn, US-amerikaansch Tennisspeler († 1999)
* 1917: Lena Horne, US-amerikaansch Singerin un Schauspelerin († 2010)
* 1926: Peter Alexander, öösterrieksch Schauspeler, Singer un Ünnerhollenskünstler († 2011)
* 1926: Paul Berg, US-amerikaansch Biochemiker, Molekularbioloog un Nobelpriesdräger († 2023)
* 1926: Herbert Müller, düütsch Kommunalpolitiker un Heimatforscher († 1995)
* 1927: Shirley Fry-Irvin, US-amerikaansch Tennis- un Badmintonspelerin († 2021)
* 1941: Otto Sander, düütsch Schauspeler († 2013)
* 1949: Barrie Lee Hall junior, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2011)
* 1954: Sersch Sarkissjan, Staatspräsident vun Armenien
* 1959: Vincent D’Onofrio, US-amerikaansch Schauspeler
* 1959: Brendan Perry, britisch Musiker un Multiinstrumentalist
* 1964: Martin Weinek, öösterrieksch Schauspeler un Speelbaas

## Storven

* 1708: Christian Eberhard, Fürst vun Oostfreesland ut dat Huus Cirksena (\* 1665)
* 1971: Georgi Dobrowolski, sowjeetsch Kosmonaut (\* 1928)
* 1971: Wiktor Pazajew, sowjeetsch Kosmonaut (\* 1933)
* 1971: Wladislaw Wolkow, sowjeetsch Kosmonaut (\* 1935)
* 2002: Hermann Braun, düütsch Ieskunstlöper (\* 1925)
* 2009: Ernst Leuenberger, Swiezer Gewerkschafter un Politiker (\* 1945)
* 2016: Don Friedman, US-amerikaansch Jazzmusiker (\* 1935)
# Serbokroaatsche Spraak

**Serbo-Kroaatsch** is ene süüdslaavsche diasistem un de gemeen Amtsspraak vun Kroatien un Bosnien-Herzegowina. Dat is de in all Delen vun't Land offizielle Spraak in Serbien un Montenegro. Serbokroaatsch hett ok vele Lüüd, de dat as Moderspraak snackt in Düütschland, Österriek un anner Länner.

In Ungarn warrt de Dialekte:

De torlakisch Dialekte sünd (4):

* belogradčik-Trn-Breznik in Bulgarien (ekavich-šwakavich)
* srvljiško-zaplanjski in Serbien un Bulgarien (ekavich-šwakavich)
* timočko-lužnički in Serbien (ekavich-šwakavich)
* prizrensko-južnomoravski in Serbien, Kosovo un Noordmakedonien (ekavich-dekavich)

De štokavisch Dialekte sünd (7):

* kosovsko-resavski (varianten smederevsko-vršački) in Serbien un Kosovo (ekavich-dekavisch)
* šumadijsko-vojvodanski in Serbien (ekavisch-dekavisch)
* zetsko-južnosandžacki in Montenegro (ijekavisch-đekavisch)
* istočnobosanski in Bosnien-Herzegowina (ijekavisch-ščakavisch)
* istočnohercegovački in ijekavich varijenten (Bosnien-Herzegowina-(ijekavisch-ščakavisch)) , (Montenegro-(ijekavisch-đekavisch)), (Serbien-(ijekavisch-ekavisch)) un (Kroatien (ijekavisch-štokavich)).
* zapadni-ikavski in Kroatien in Bosnien-Herzegowina (ikavisch)
* slavonski in Kroatien (ikavisch, ekavisch, ijekavisch)

čakavisch Dialekten (Kroatien) sünd (6):

* buzetski (ekavich-kajkavisch)
* sjevernočakavski (ekavisch)
* srednjočakavski (ekavisch-ikavisch)
* jugozapadni istarski (ikavisch-štokavisch)
* južnočakavski (ikavisch)
* lastovski (ijekavisch)

Kajkavisch Dialekten (Kroatien) sünd (6):

* zagorsko-medimurski (ekavisch in varianten ijekavisch)
* krizevačko-podravski (ekavisch)
* turopoljsko-posavski (ekavisch)
* prigorski (ekavisch-čakavisch)
* donjosutlanski (ikavisch-čakavisch)
* goranski (ikavisch)
# Panama

**República de Panamá**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flagg) | (Wapen) |

 |
| Wahlspröök: Pro Mundi Beneficio, Panama Surprises, Er Lles y Byd |
| Natschonalhymne: Himno Istmeño |
|  |
| **Hööftstadt** | Panama-Stadt |
| **Gröttste Stadt** |  |
| **Amtsspraak** | Spaansch |
| **Regeren** President of Panama | Präsidentielles Regierungssystem José Raúl Mulino |
| **Grött**  • Allens  • Water (%) |   74.177,3±0,1 quadratkilometer km² ? % |
| **Inwahnertall**  • Inwahnerdicht |   /km² |
| **Geldsoort** | Panamaischer Balboa, US-Dollar (`[[ISO 4217|]]`) |
| **BBP** | 67.406.738.052 US-Dollar, 76.522.511.781 US-Dollar $ ()

```
$ je Kopp
```
 |
| **Tietzoon** | UTC−5, America/Panama (UTC)  |
| **Internet-TLD** | .pa |
| **ISO 3166** | PA |
| **Vörwahl** | `++507` |
|  |

**Panama** (spaansch: **República de Panamá**) is en Land in Middelamerika. Dor leevt 3.405.813 Inwahners (Stand: 2010) up 75.517 km². Dat sünd 42,3 Inwahners/km². Panama grenzt in'n Westen an Costa Rica un in'n Oosten an Kolumbien. De Panamakanaal löppt vun de Karibik na den Pazifik dwars dör dat Land dör.

Dat Land is an'n 3. November 1903 unafhängig wurrn vun Kolumbien. De Hööftstadt un togliek de gröttste Stadt vun dat Land is Panama-Stadt.

Bi 66% vun de Inwahners sünd Mestizen, 13% Afroamerikaners un Mulatten, 10% Kreolen un 8,3 % Indianers.

Dat BBP liggt bi 4.630 US-$/Inwahner.

## Provinzen un Comarcas

Panama is indeelt in 10 Provinzen un 5 Comarcas. De Comarcas staht ünner Sülvsverwaltung von verscheden indigene Volksgruppen. De Provinzen un Comarcas sünd in 81 Distrikte indeelt un de wedder in 679 Corregimientos.

| Naam | Inwahners | Rebeed in km² | Inwahners je km² |
| --- | --- | --- | --- |
|  Emberá-Wounaan | 12.358 | 4.365,5 | 2,83 |
|  Guna Yala | 33.109 | 2.358,2 | 14,04 |
|  Ngöbe-Buglé | 156.747 | 6.814,2 | 23,00 |
|  Madugandí |  | 2.075,9 |  |
|  Kuna de Wargandí |  | 775 |  |
|  Provinz Bocas del Toro | 159.228 | 4.657,2 | 34,19 |
|  Provinz Chiriquí | 471.071 | 6.490,9 | 72,57 |
|  Provinz Coclé | 268.264 | 4927 | 54,45 |
|  Provinz Colón | 281.956 | 4891 | 57,65 |
|  Provinz Darién | 54.235 | 11.892,5 | 4,56 |
|  Provinz Herrera | 122.071 | 2362 | 51,68 |
|  Provinz Los Santos | 98.466 | 3.809,4 | 25,85 |
|  Provinz Panamá | 1.439.575 | 75.517 | 19,06 |
|  Provinz Veraguas | 259.791 | 10.587,5 | 24,54 |
|  Provinz Panamá Oeste | 653.665 | 2880 | 226,97 |

Länner in Noord- un Middelamerika

Belize | Costa Rica | El Salvador | Guatemala | Honduras | Kanada | Mexiko | Nicaragua | Panama | USA

**Afhängige Rebeden**: Bermuda | Gröönland | Saint-Pierre un Miquelon