Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Heelmiddel

Pillen för den gäägliken Bruuk, med indeelt Fäcker för Morge, Middag, Avend un Nacht.
Tilidine, een Heelmiddel gegen Pien
Een **Heelmiddel** oder **Heilmiddel**, ook **Medizin** oder **Medikament** is een cheemschen Stoff, de sik pharmakoloogsch, immunoloogsch oder metaboolsch up dat Liev uutwärkt. De Wetenschop van de Heelmiddels heet Pharmazie. De Wetenschop, de Folgen van enen Heelmiddel in dat Liev unnersöcht, is de Pharmakologie. Verschreven Heelmiddel ene Krankheid to behanneln sind ene Pharmakotherapie. Veel Heelmiddel stammt uut Planten, Deren oder hebbt enen anner bioloogschen Oorsprung, so as Alkaloide, bestimmte Soorten Insulin oder Penizilin, man de grote Deel kümt vandage uut de syntheetsche Produktschoon. Faken bruukt een Grundstoffe uut Platen oder Deren as enen Uutgangsstoff een Heelmiddel to produzeren.

## Nettverwiese

 **Heelmiddel**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
# Technologie

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
**Technologie** (Greeksch: τέχνη: 'vakmanschap' en λογία: 'theorie') betekent alle Techniken, Können un Kennen, Methoden un Perzesse, de för de Produktschoon van Göder, för Deenste oder annerwat ümtosetten, so as wetenschoplik Unnersöök. Technologie wiest sik in physischen Objekten un Organisatschoonsformen. Se maakt enen Deel van de Seelschop uut un kam in engen Betog med de Kultuur van Minschen up.

De eenfachste Form van Technologie sind Warktüüg. Na dat in de prähistoorsche Tied Minschen leren dat Füür to beheerschen, un later in neolithsche Revolutschoon, kreeg de Minsche met Hülpe van Wärktügen en grötter Kontrolle över siene Narensborns. As dat Rad uutfunnen was, was dat nu mööglik wieder to reisen un up de Üwelt un dat Ümfeld stärker Inflood to nemen. Läter Technologie, so as Druckerpresse, dat Telefoon un dat Internet, kunnen Minschen över grötter Afstänne med kommunizeren.

Technologie is de Grundlage för ene komplexe Weerdschop, de tohoop de Weltweerdschop vandage formen, un is een zentralen bestanddeel vann alldääglike Lebven, bi de Arbeid man ook in de Frietied. Vele technoloogsche Vörgänge bringt unwünsche Biprodukte vör. Innovatschoenn up enen Gebeed neemt Inflood up Weerde binnen ene Sellschop, un smiet ethische Fragen up.

## Kiek ook bi

## Nawiese
# Kalifornien

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
„Republiek Kalifornien“
**Kalifornien** is en Bundsstaat vun de USA. De Staat gellt as en kulturell Zentrum vun de USA. Kalifornien hett 59 Städer mit mehr as 100.000 Inwahners. De gröttsten Städer vun Kalifornien sünd:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Stadt | Inwahners (Stand: 2008) |
| 1 | Los Angeles | 4.045.873 |
| 2 | San Diego | 1.336.865 |
| 3 | San José | 989.500 |
| 4 | San Francisco | 808.976 |
| 5 | Long Beach | 491.564 |
| 6 | Fresno | 486.171 |
| 7 | Sacramento | 467.343 |
| 8 | Oakland | 420.183 |
| 9 | Santa Ana | 353.428 |
| 10 | Anaheim | 345.556 |

## Politik

Kalifornien is opdeelt in 58 Kreise (Countys):

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * Alameda County
* Alpine County
* Amador County
* Butte County
* Calaveras County
* Colusa County
* Contra Costa County
* Del Norte County
* El Dorado County
* Fresno County
* Glenn County
* Humboldt County
* Imperial County
* Inyo County
* Kern County
 | * Kings County (Kalifornien)
* Lake County
* Lassen County
* Los Angeles County
* Madera County
* Marin County
* Mariposa County
* Mendocino County
* Merced County
* Modoc County
* Mono County
* Monterey County
* Napa County
* Nevada County
* Orange County
 | * Placer County
* Plumas County
* Riverside County
* Sacramento County
* San Benito County
* San Bernardino County
* San Diego County
* San Francisco County
* San Joaquin County
* San Luis Obispo County
* San Mateo County
* Santa Barbara County
* Santa Clara County
* Santa Cruz County
* Shasta County
 | * Sierra County
* Siskiyou County
* Solano County
* Sonoma County
* Stanislaus County
* Sutter County
* Tehama County
* Trinity County
* Tulare County
* Tuolumne County
* Ventura County
* Yolo County
* Yuba County
 |  |

## Inwahnertall

Kalifornien hett mit ruchweg 39 Millionen Inwahners de gröttste Inwahner vun de USA. 61,6 % vun de Inwahners sünd Witte, 14,9 % Asiaten, 7,2 % Swaarten, 1,9 % Indianers, 0,8 % Hawaiianers. De Andeel vun de hispanschen Inwahners liggt bi 37,6%.

•

US-Bundsstaten

Alabama |
Alaska |
Arizona |
Arkansas |
Colorado |
Connecticut |
Delaware |
Florida |
Georgia |
Hawaii |
Idaho |
Illinois |
Indiana |
Iowa |
Kalifornien |
Kansas |
Kentucky |
Louisiana |
Maine |
Maryland |
Massachusetts |
Michigan |
Minnesota |
Mississippi |
Missouri |
Montana |
Nebraska |
Nevada |
New Hampshire |
New Jersey |
New Mexico |
New York |
North Carolina |
North Dakota |
Ohio |
Oklahoma |
Oregon |
Pennsylvania |
Rhode Island |
South Carolina |
South Dakota |
Tennessee |
Texas |
Utah |
Vermont |
Virginia |
Washington |
West Virginia |
Wisconsin |
Wyoming
# Connecticut

Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Connecticut (Mehrdüdig Begreep).

Laag vun Connecticut binnen de USA
Flagg vun Connecticut

**Connecticut** is en Bundsstaat vun de USA. He hett 3.503.604 Inwahners (Stand 2005) op en Rebeet vun 14.371 km². De Hööftstadt is Hartford. De Bundsstaat droggt den offiziellen Binaam „The Constitution State“ (Verfatensstaat), de 1959 dör en Gesett ok annommen wurr, wurrd aber ok as „Provision State“ (Proviantstaat) betekent. Disse Beteknung is entstahn, wiel während de Amerikaansche Börgerkrieg de Kontinentalarmee vun Connecticut ut mit Proviant versörgt wurr; in de Bundsstaat geev dat meest kien Kämpfe to de Tiet.

## Historie

Connecticut is an’n 9. Januar 1788 de föffte Bundsstaat vun de USA worrn.

## Politik

Connecticut is opdeelt in acht Kreise (Countys):

|  |  |
| --- | --- |
| * Fairfield County
* Hartford County
* Litchfield County
* Middlesex County
* New Haven County
* New London County
* Tolland County
* Windham County
 |  |

### Gröttste Städer

US-Bundsstaten

Alabama |
Alaska |
Arizona |
Arkansas |
Colorado |
Connecticut |
Delaware |
Florida |
Georgia |
Hawaii |
Idaho |
Illinois |
Indiana |
Iowa |
Kalifornien |
Kansas |
Kentucky |
Louisiana |
Maine |
Maryland |
Massachusetts |
Michigan |
Minnesota |
Mississippi |
Missouri |
Montana |
Nebraska |
Nevada |
New Hampshire |
New Jersey |
New Mexico |
New York |
North Carolina |
North Dakota |
Ohio |
Oklahoma |
Oregon |
Pennsylvania |
Rhode Island |
South Carolina |
South Dakota |
Tennessee |
Texas |
Utah |
Vermont |
Virginia |
Washington |
West Virginia |
Wisconsin |
Wyoming
# 4. April

|  |
| --- |
| **April** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |

 |

## Wat passeert is

* 1920: Peter vun Wrangel warrt böverst Befehlhebber vun de Witten ehr Truppen up de Krim

## Boren

* 188: Caracalla, röömschen Kaiser († 217)
* 1618: Ferrante III. Gonzaga, Hartog vun Guastalla († 1678)
* 1752: Niccolò Antonio Zingarelli, italieensch Komponist († 1837)
* 1831: Papen Jäusäip, plattdüütsch Schriever († 1898)
* 1849: Luise Cooper, düütsch Missionarin, Schrieverin un de Grünnerin von de Hilmsser Blinnenmission († 1931)
* 1861: Carl van der Linde, plattdüütsch-jöödschen Bookdrucker un Schriever († 1930)
* 1892: Karl Wilhelm Reinmuth, düütsch Astronom († 1979)
* 1917: Claus Achton Friis, däänsch Architekt, Grafiker un Breefmarkenkünstler († 1999)
* 1922: Elmer Bernstein, US-amerikaansch Komponist vun Filmmusik († 2004)
* 1927: Monique Chaumette, franzöösch Schauspelerin
* 1931: Jake Hanna, US-amerikaansch Jazzmusiker († 2010)
* 1937: Obed Dlamini, Politiker ut Swasiland († 2017)
* 1937: Lajos Portisch, ungaarsch Schachspeler
* 1938: Adalbert Tiegelkamp, düütsch Schauspeler († 2009)
* 1944: Craig T. Nelson, US-amerikaansch Schauspeler
* 1955: Armin Rohde, düütsch Schauspeler
* 1960: Hugo Weaving, austraalsch Schauspeler
* 1970: Mark Kirchner, düütsch Biathlet un Biathlontrainer
* 1979: Heath Ledger, austraalsch Schauspeler († 2008)
* 1980: Mark Tuitert, nedderlannsch Iesflinklöper
* 2002: Daniel Grassl, italieensch Ieskunstlöper

## Storven

* 896: Formosus, Paapst
* 1292: Nikolaus IV., Paapst (\* 1227)
* 1835: Friedrich August von Klinkowström, düütsch Maler (\* 1778)
* 1841: William Henry Harrison, US-amerikaansch General un 9. Präsident vun de USA (\* 1773)
* 1933: Arve Staxrud, norweegsch Polarforscher (\* 1881)
* 1943: Tiny Parham, US-amerikaansch Jazzmusiker (\* 1900)
* 1968: Martin Luther King, US-amerikaansch Börgerrechtler und Freedensnobelpriesdräger (\* 1929)
* 1988: Herbert Heinicke, düütsch Schachmeester (\* 1905)
* 1990: Rudolf Stundl, öösteriekschen Volkskünstler un Teppichknüpper (\* 1897)
* 2001: Liisi Oterma, finnisch Astronomin un Opdeckerin vun 54 Asteroiden (\* 1915)
* 2004: Albéric Schotte, belgisch Radrennfohrer (\* 1919)
* 2015: Jaroslav Balcar, tschechoslowaaksch Skispringer (\* 1953)
* 2021: Robert Alexander Mundell, kanaadsch Volkswertschapler un Nobepriesdräger (\* 1932)
# Dubai

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

| Wapen/Flagg | Koort |
| --- | --- |
|
 |

|  |
| --- |
|  |

 |
| Basisdaten |
| Inheemsch Naam: | araabsch: دبيّ‎, DMG *Dubayy* |
| Vereenigte Araabsche Emiraten Vereenigte Araabsche Emiraten
Emirat: Dubai |
| Flach: | 35 km² |
| Inwahners: | 3.312.000 *(2021-00-002021)* |
| Inwahnerdicht: | 94.628,6 Inwahners pro km² |
| Vörwahl: | 04 |
| Geograafsche Laag: | 25° 17′ N, 55° 18′ O |
| Grenzen bi OSM: | 4479752  |
| Börgermeester: | Muhammad bin Raschid Al Maktum |
| Websteed: |  |
| Koort |

**Dubai** (Uutsprake: duˈbaj,araabsch: دبيّ‎, DMG *Dubayy* ) is de gröttste Stadt in den Verenigten Araabschen Emiraten un de Hööftstadt vun dat Emirat Dubai. De Stadt is bekend vör ehr modern Architektuur un as en Zentrum vun Handel un Tourismus in de Regioon.

Mit över 3,3 Millionen Inwahners (Stand 2021) is Dubai ene vun de gröttste Städer in de Welt un ene mang den Städen, de up’t flinkeste anwasset. De Stadt liggt an de Küst vun de Perssche Golf un hett sik vun ene lüttke Handelsstadt in den 20. Johrhunnert to ene futuristische Metropool uutwickelt. Dubai is beröömt vör Buwärken, as de Burj Khalifa, den höögsten Wulkenschraper in de Welt, un dat segelbootförmige Hotel Burj Al Arab.

De Weerdschop vun Dubai präägt Handel, Tourismus, un Finanzen. Dat Emirat hett sik in den letzten Johren to enem wichtigen Handels- un Finanzzentrum in de Region uutwicklet. D

## Bilder

* Skyline vun Dubai bi Sunnenunnergang
* Skylien med den Burj Khalifa
* Küste van Dubai, med künstliken Eilannen

## Nawiese

## Weblenke

 **Dubai**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

* Offitschelle Webstède vun Dubai
# Ratschonalismus

**Ratschonalismus**, ok **Rationalismus**, (vun lat. *ratio* Vernunft) meent philosoophsche Twiege un Projekte, de dor vun utgaht, datt minschlich Weten sunnerlich (oder ok ganz alleen) dör ratschonal Denken tostanne kummt. Dor hangt denn mit tosamen, datt annere Borns vun Kennis minner acht weert, u. a. allens, wat de Sinnen upnehmen könnt (Empirie) oder wat in de Religion openbaart oder wietergeven warrt. Gegen düsse Ansicht over gifft dat Positschonen, de troot de minschliche Vernunft nich so veel to oder meent sogor, dor konn een gor keen objektiv Weten mit tofaat kriegen. Dor höört de Irratschonalismus mit siene allerhand Twiege just so to, as de „Vernunftskepsis“. Se weert vundeswegen as „anti-ratschonalistisch“ ankeken.

In de Philosophiegeschicht warrt „Ratschonalismus“ in en engern Sinn meist bruukt as Kennteken vun Denkers as Descartes, Spinoza oder Leibniz. Dor weert se gegen de Philosophen vun den (engelschen) Empirismus (u. a. Thomas Hobbes, John Locke un David Hume) over stellt. Hüdigendags meent allerhand Philosophiehistorikers, so eenfach weer dat nich in to delen., ofschoonst dat jummers noch begäng is.

In annere Tosamenhänge vun de Philosophie warrt “Ratschonalismus” as Begreep in de philosoophsche Systematik bruukt, ohn, datt he sik sunnerlich up de Philosophiegeschicht betrecken mutt: In de Kennistheorie (Epistemologie) steiht he for Positschonen, de meent, Weten ut schiere Vernunft weer mööglich (so seggt dat u. a. Laurence BonJour). In de Metaethik steiht he for Positschonen, de meent, datt for all Ordeele in de Moral ratschonale Grünnen angeven weern mütt, un datt een Moral ut de Ratio afleiden kann. Noch wedder anners wat bedutt de Begreep in de Religionsphilosophie.

* Laurence BonJour: *In Defense of Pure Reason*, Cambridge University Press, Cambridge, U.K. 1998.
* Laurence BonJour: *A Rationalist Manifesto*, in: Canadian Journal of Philosophy Supp. 18 (1992), S. 53–88.
* John Cottingham: *Rationalism*, Paladin, London 1984.
* John Cottingham: *The Rationalists*, Oxford University Press, Oxford 1988.
* Willis Doney: *Rationalism*, in: Southern Journal of Philosophy Supp. 21 (1983), S. 1–14.
* Anthony Kenny (Rutg.): *Rationalism, Empiricism and Idealism*, Oxford University Press, Oxford 1986.
* Louis E. Loeb: *From Descartes to Hume*, Continental Metaphysics and the Development of Modern Philosophy, Cornell University Press, Ithaca, New York 1981.
* Alan Nelson (Rutg.): *A Companion to Rationalism*, Blackwell, Oxford 2005.
* Christopher Peacocke: *Three Principles of Rationalism*, in: European Journal of Philosophy 10 (2002), S. 375–397.
* Rainer Specht (Rutg.): *Rationalismus* (Geschichte der Philosophie in Text und Darstellung (rutg. vun Rüdiger Bubner), Bd. 5), Reclam, Stuttgart 11979, Nee Utgave 2002.

## Belege
# Psychologie

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
De **Psychologie** (van ooldgreeksch ψυχή psȳchḗ, plattdüütsch „Seele, Gemüt“, un λόγιος lógios, plattdüütsch „Kunde, Wissenschaft“), ook **Selenkunne**, is ene empirsche Wetenschop, de up uut is, minschlike Beleevnisse un Bedregen un woans sik dat in den Loop van den Leven wandelt as ook alle Ümmestänne un Bedingen van binnen un buten, de Inflood up dat Bedregen un dat Beleven nemet, to beschriven un to verklaren. Personen, de psycholoogsch Weten professchonell bruket, hebbet an ene Hoogschole Psycholgie studeert un heet **Psychologen** oder **Psycholoogschen**.

## Nettverwise

* Fackgruppen in de Düütsche Sellschop för Psychologie
* Beroopsverband Düütsche Psycholoogschen un Psychologen (bdp)
* Psychologie twischen Natuur- un Geistswetenschop (PDF-Datei; 207 kB)
* Wolfgang Prinz, Amélie Mummendey, Rainer Mausfeld u. a.: Standortbestimmung „Psychologie im 21. Jahrhundert“, Gehirn & Geist 7/8 2005.
* Nikolas R. Dörr: *Zeitgeschichte, Psychologie und Psychoanalyse*, Docupedia-Zeitgeschichte, 7. April 2020.
* Zentrum för Psycholoogsche Informatschoon un Dokumentatschoon (ZPID)
* Psychologie-Aktuell.com – Informatschoonsplattform rund üm de Psychologie

## Nawise