Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Brüch

Ene **Brüch** (oder ok: Brügg) is ene Konstruktioon ut Stahl, Steen, Holt oder anner Materialien, de över en Stroom oder ene anner Saken but oder op anner Wies mokt is. Brüchen warrn meest but, üm Minschen, Fohrtüüch oder anner Saken daröver un Schip dorünner to laten. Dat gifft aber ok Brüch, wo de Schip daröver fohren moot.

Dat gifft Dreihbrüch, Klappbrüch, Zugbrüch un fast Brüch.
# 9. Oktober

|  |
| --- |
| **Oktober** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

 |

## Wat passeert is

* 1962: Uganda is unafhängig wurrn.
* 1989: DDR: Ahn Ingriepen vun de Staatsmacht kann in Leipzig de mit rund 70.000 Deelnehmer bit dorhenn gröttst Maandagdemonstratschoon dörföhrt weern.
* 2006: Noordkorea kriggt dat henn un jaagt siene eerste Atombomb in de Luft.

## Boren

* 1791: Amalie Schoppe, düütsch Schrieverin († 1858)
* 1852: Hermann Emil Fischer, düütsch Chemiker un Nobelpriesdräger († 1919)
* 1900: Elmer Snowden, US-amerikaansch Jazzmusiker un Bandleader († 1973)
* 1908: Werner von Haeften, düütsch Jurist un Wedderstandskämper († 1944)
* 1915: Henner Henkel, düütsch Tennisspeler († 1943)
* 1918: Lilja Kedrowa, franzöösch Schauspelerin († 2000)
* 1929: Donn Cambern, US-amerikaansch Filmeditor († 2023)
* 1933: Peter Mansfield, britisch Physiker un Nobelpriesdräger († 2017)
* 1937: Brian Blessed, britisch Schauspeler
* 1940: John Lennon, britsch Musiker († 1980)
* 1941: Giancarlo Bercellino, italieensch Footballnatschonalspeler
* 1941: Peter Kohnke, düütsch Scheetsportler († 1975)
* 1944: John Entwistle britisch Musiker († 2002)
* 1947: France Gall, franzöösch Sängerin († 2018)
* 1948: Oliver Simon D’Arcy Hart, US-amerikaansch Ökonom un Nobelpriesdräger
* 1950: Jody Williams, Lehrerin, Minschenrechts-Aktivistin un Nobelpriesdrägerin
* 1953: Tony Shalhoub, US-amerikaansch Schauspeler
* 1966: Sylfest Glimsdal, norweegsch Biathlet
* 1966: Olaf Zinke, düütsch Iesflinklöper
* 1974: Nicole Brandebusemeyer, düütsch Footballnatschonalspelerin
* 1996: Julia Simon, franzöösch Biathletin

## Storven

* 1047: Clemens II., Paapst vun 1046 bit 1047 (\* 1005)
* 1958: Paapst Pius XII. (eegentlich: *Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli*) (\* 1876)
* 1967: Che Guevara, argentische Guerillakämper in de kubaansche Revolutschoon (\* 1928)
* 1968: Jean Paulhan, franzöösch Schriever un Publizist (\* 1884)
* 1974: Oskar Schindler, düütsch-mährisch Ünnernehmer un Gerechten mank de Völker (\* 1908)
* 1987: William Parry Murphy, US-amerikaansch Dokter un Nobelpriesdräger (\* 1892)
* 2009: Horst Szymaniak, düütsch Footballnatschonalspeler (\* 1934)
* 2010: Maurice Allais, franzöösch Wertschapswetenschapler un Nobelpriesdräger (\* 1911)
* 2012: Kenneth Eldred Bartholomew, US-amerikaansch Iesflinklöper (\* 1920)
* 2018: Thomas Arthur Steitz, US-amerikaansch Molekularbioloog, Biochemiker un Nobelpriesdräger (\* 1940)
* 2022: Jack Thiessen, kanaadsch Spraakwetenschopper, Germanist, Kulturaktivist un Schriever (\* 1931)
* 2025: Ola Wærhaug, norweegsch Biathlet (\* 1937)
# Swiez

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

**Schweizerische Eidgenossenschaft, Confédération suisse, Confederazione Svizzera, Confederaziun svizra**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flagg) | (Wapen) |

 |
| Wahlspröök: Unus pro omnibus, omnes pro uno |
| Natschonalhymne: Schweizerpsalm |
|  |
| **Hööftstadt** | Bern |
| **Gröttste Stadt** |  |
| **Amtsspraak** | Düütsch, Italieensch, Franzöösch, Bündnerromanisch |
| **Regeren** Bundesrat | Direktorialsystem, Bundsrepubliek Schweizerischer Bundesrat |
| **Grött**  • Allens  • Water (%) |   41.291 quadratkilometer km² ? % |
| **Inwahnertall**  • Inwahnerdicht |   /km² |
| **Geldsoort** | Swiezer Franken (`[[ISO 4217|]]`) |
| **BBP** | 807.706.035.352 US-Dollar $ ()

```
$ je Kopp
```
 |
| **Tietzoon** | UTC+1 (UTC)  |
| **Internet-TLD** | .ch un .swiss |
| **ISO 3166** | CH |
| **Vörwahl** | `+41` |
|  |

De **Swiez** (Hoochdüütsch: *Schweizerische Eidgenossenschaft*, Franzöösch: *Confédération suisse* [kɔ̃.fe.de.ʁa.sjɔ̃.ˈsɥis], Italiensch: *Confederazione Svizzera*, Rätoromaansch: *Confederaziun svizra*, Latien: *Confoederatio Helvetica*) is en Republik, de in Europa in de Alpen liggt. Navers sünd Öösterriek, Liechtensteen, Düütschland, Italien un Frankriek. De Hööftstadt is Bern.

In dat Land leven 8.544.527 Inwahner (Stand: 31. Dezember 2018) up en Rebeet vun 41.285 km².

## Spraken

Amtsspraken sünd Hoochdüütsch, Franzöösch, Italieensch un Rätoromaansch. Umgangsspraak sünd unner annern verschedene Dialekte vun dat Swiezerdüütsch un dat Frankoprovenzaals.

## Geografie

De Rhien is een Stroom in de Swiez.

De Alpen sünd en Barggrupp in dat land.

## Staat

De Verfaten is demokraatsch.

De Swiezer sünd nich inne Europääsche Union mit binnen.

De Swiez besteiht ut 26 Kantone.

Kantone in de Swiez

Aargau |
Appenzell Ausserrhoden |
Appenzell Innerrhoden |
Basel-Landschaft |
Basel-Stadt |
Bern |
Freiburg |
Genf |
Glarus |
Graubünden |
Jura |
Luzern |
Neuenburg |
Nidwalden |
Obwalden |
Schaffhausen |
Schwyz |
Solothurn |
St. Gallen |
Tessin |
Thurgau |
Uri |
Waadt |
Wallis |
Zug |
Zürich

## Städer

* Bern
* Zürich
* Basel
* Genf
* Lausanne
* Luzern
* Lugano
* St. Gallen
* Winterthur
* Chur
* Aarau
* Bellinzona

Länner in Europa

Albanien | Andorra | Belgien | Bosnien-Herzegowina | Bulgarien | Däänmark | Düütschland | Eestland | Finnland | Frankriek | Grekenland | Iesland | Irland | Italien | Kosovo | Kroatien | Lettland | Liechtensteen | Litauen | Luxemborg | Malta | Moldawien | Monaco | Montenegro | Nedderlannen | Noordmakedonien | Norwegen | Öösterriek | Polen | Portugal | Rumänien | Russland | San Marino | Serbien | Slowakei | Slowenien | Spanien | Sweden | Swiez | Tschechien | Ukraine | Ungarn | Vatikaanstad | Vereenigt Königriek | Wittrussland | Zypern

**Afhängige Rebeden:** Färöer | Gibraltar | Guernsey | Isle of Man | Jan Mayen | Jersey | Spitzbargen