# Algerien

**الجمهورية الجَزائرية الديمقراطية الشعبية (araabsch)
ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ ⵜⴰⵎⴰⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ (Tamazight)**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flagg) | (Wapen) |

 |
| Wahlspröök: من الشعب وللشعب min aš-šaʿb wa-li-š-šaʿb ⴳ ⵓⴳⴷⵓⴷ ⵖⴻⵔ ⵓⴳⴷⵓⴷ G ugdud ɣer ugdud (Araabsch un Tamazight „Vun’n Volk un för dat Volk“) |
| Natschonalhymne: Kassaman |
|  |
| **Hööftstadt** | Algier |
| **Gröttste Stadt** | Algier |
| **Amtsspraak** | Araabsch |
| **Regeren** Präsident Premierminister | Volksrepublik Sifi Ghrieb |
| **Unafhängigkeit verkloort** |
Vun Frankriek 5. Juli 1962 |
| **Grött**  • Allens  • Water (%) |   2381741 km² ? % |
| **Inwahnertall**  • 2005 afschätzt  • Inwahnerdicht |   3253153 57/km² |
| **Geldsoort** | Algeersche Dinar (`DZD`) |
| **BBP** | 217,224 Milliarden $ (2004)
6799 $ je Kopp |
| **Tietzoon**  • Sommertiet | CET (UTC+1)
CET, maakt nich mit (UTC+1) |
| **Internet-TLD** | .dz |
| **ISO 3166** | DZ |
| **Vörwahl** | `+213` |
|  |

**Algerien** (araabsch: الجزائر *al-Dschazā’ir*, DMG *al-Ǧazāʾir*, „de Eilanden“ ) is een Staat in den Noordwesten vun Afrika. He liggt in de Midden vun de Maghreb. Na den Sudan un vör de Demokraatsche Republiek Kongo is Algerien dat tweetgröttste Land up den Kontinent. In’n Noorden grenzt dat an de Middellannsche See, in’n Westen an Mauretanien, Marokko un de Westsahara (up de Marokko enen Anspröök stellt), in’n Süden an Mali un Niger un in’n Oosten an Libyen un Tunesien.

## Landsnaam

*Algeria* in in dat *Civitates Orbis Terrarium* vun 1575
De Landsnaam is op Araabsch الجزائر al-Jazāʾir, دزاير dzāyer un op Franzöösch *l'Algérie*. De fulle amtliche Naam is *Algeersche Demokraatsche Volksrepublik*. (araabsch الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية al-Jumhūriyah al-Jazāʾiriyah ad-Dīmuqrāṭiyah ash-Shaʿbiyah; *franzöösch République algérienne démocratique et populaire*, kort *RADP*; Berber Tifinagh: ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ ⵜⴰⵎⴰⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ,(Latiensche Transkriptschoon: Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant).

De Naam Algerien stammt vun de Stadt Algier, wat vun dat araabsche al-Jazāʾir (الجزائر, ‘de Eilannen’) kümmt un op de veer lütten Eilannen för de Küst vun de Stadt Betog nimmt. Buluggin ibn Ziri geev den Oord düssen Naam, nadem dat he de Stadt 950 op de Ruinen vun de phönizische Stadt Icosium grünn. Araabsche Geografen, so as Muhammad al-Idrisi and Yaqut al-Hamawi övernemen den Naam denn.

Dat Land Algerien överneem den Naam vun de Regentschop Algier, de in de Maghreb ünner de Herrschop vun dat Osmaansch Riek in’t fröhe 16. Jhd. opricht worrn is. So billen sik bilüttken de Grenzen vun dat Watan el djazâïr (وطن الجزائر, Land vun Algier) ruut. De osmaanschen Törken, de sik in de Gegend daallaten hebbt, beteken sik un dat Volk as „Algerier“. As ene wichitge militäarsche un polietsche Macht, formen de osmaanschen Törken de moderne polietsche Identiat vun Algerien as een Staat, de al ünner de osmaansche Herrschop Egenstännigkeid so as enen souveränen Staat harr, man formaal noch Ünnerdaan vun de osmaansche Sultaan weer. De algeersche Natschonalist, Historiker un Politiker Ahmed Tewfik El Madani de Regentschop Algier as den eerste algeersche Staat.

## Historie

Üm un bi 700 n. Chr. keem de Islam in dat Land. 1519 is Algerien een Deel vun de Osmaanschen Riek wurrn. 1710/11 is dat Land vun de Osmanenherrschaft free kamen. 1830 hefft de Franzosen dat Land innahmen. Vun 1900 af an weer Algerien een Département vun Frankriek. 1940 fung de Striet vunwegen een free un unafhängig Algerien an. 1947 hefft de Franzosen all Algeriers as Franzosen gellen laten. 1954 - 1962 weer de Algerienkrieg. An’n 5. Juli 1962 wurr een free unafhängig Algerien utropen. 1965 hett H. Boumedienne de Macht öbernahmen. Bi de Wahlen 1991/92 hett de islaamsche Heilsfront FIS wunnen. De FIS is een Partei, de dat ok mit Gewalt dörsetten will, datt in dat ganze Land den Koran siene Gesetten gellen schöllt. De Regeerung hett 1992 de FIS uplööst. Siet de Tiet regeert de Terror in dat Land.

## Land

In den Noorden vun Algerien liggt de Bargen vun den Atlas. In den Süden finnt een de Wööst Sahara. Achter de Küst vun de Middellannsche See in den Landstreek Kabylei kladdert de Tellatlas bit to 2308 m hooch. An siene Süüdkant fallt he af up 800–1000 m in dat Hoochland vun de Schotts. Dor gifft dat bannig veel modderige Soltseen, wo dat Water nich aflopen kann. Noch fudder in–n Süden slutt sik de Sahara-Atlas an. In dat Massif de ’l Aurès kladdert de bit 2308 m hooch. In’n Süüden dorvun breet sik de Sahara ut. In’n Süüdoost vun düsse Wööst stiggt de Ahaggar- Bargen bit 2918 m hooch. Dat Land is in 48 Provinzen indeelt.

## Volk

Wie de Inwahners in Algerien mehr weert (in 1000)
Üm un bi 70 % vun de Inwohners vun dat Land sünd Arabers un so wat bi 30 % tellt to de Berbers. Meist all Inwohners sünd sunnitisch Moslems. Dat gifft bloß bi 11.000 Kathoolsche in’t ganze Land. Dat Utöven vun den Globen is nich free. 96 % vun de Lüe leevt in Noorden up 20 % vun dat Land, mehr as 50 % leevt in de Städer un bi 42 % vun de Minschen sünd noch nich mal 15 Jahre oolt.

## Bildung

Schoolplicht gifft dat för Kinner vun 6–15 Johren. De Unnerscheden in de Bildung twuschen Land un Stadt un twuschen Froenslüde un Mannslüde sünd jummers noch groot. Bi 22 % vun de Mannslüde un bi 40 % vun de Froenslüde könnt nich schrieven un nich lesen. In dat Land gifft dat 12 Universitäten, de öllste is 1879 in Algier grünnt wurrn.

## Sprake

De Amtssprake is Araabsch. In Bildung, Hannel un Verkehr speelt ok Franzöös’sch en grote Rull. Nahrichten un Dokumentatschonen weert vun de staatlichen Senders ok up Franzöös’sch utstrahlt. Vun 2002 af an speelt ok de Berberspraken en gröttere Rull. Dormols is dat as Landssprake gellen laten wurrn. Dat gifft ok Programmen in dat Radio up Tamazight, hen un wenn kümmt ok in’t Feernsehn mol wat in düsse Sprake.

Schriftspraken sünd Franzöös’sch un Araabsch. De Regeren klemmt sik avers dor achter, dat mehr Hoocharaabsch bruukt warrt. In de Grote un in de Lüttje Kabylei warrt ok Berberspraak schreven. Dat kriegt man meist bloß de jungen Lüde hen, vunwegen dat de Lüde, de öller as 30 sünd, düsse Spraken in de School noch nich lehren dröffen. Bi 70 % vun de Inwahners vun Algerien snackt Araabsch as Muddersprake. Bi 30 % hefft as Muddersprake en vun de Berberspraken, sunnerlich in’n Süden vun dat Land, wo meist bloß Tuareg leven doot. In’n Noordosten vun Algier warrt veel Kabylsch snackt. De gröttste Berbersprake in Algerien is Tamazight.

## Weertschop

Siet de 60er Jahren höört de een un de annere Twieg vun de Weertschap to den Staat. Hüdigendags warrt de Privatweertschap föddert so goot, as dat man geiht.

Blots op 3 % vun dat Land kann een Bueree bedrieven. Wat dor wassen deit, sünd Daddeln, Fiegen, Toback, Wien, Zitrusfrücht, Oliven, Tuffeln, Koorn, Röven un Tomaten. In Drievhüser warrt fröh Grööntüüch tagen. Veehtucht gifft dat besunners up dat Hochland vun de Schotts un in den Noorden vun de Sahara. To’n goden Deel warrt de vun Nomaden utöövt.

## Wat de Eer hergifft un Industrie

In de Sahara weert Eerdöl un Erdgas föddert. Bito warrt Iesen, Kopper, Loot un Zink afboot. Quecksülver un Phosphaat gifft dat dor ok. De Industrie hett vör allens mit Ööl un Gas to kriegen. Ook Iesen un Stahl speelt een Rull. Bi de Export maakt Ööl un Gas un wat een dorut maken kann, den gröttsten Deel ut (95 %).

## Weblenke

 **Algerien**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

 Bi’n Wikiborn gifft dat Originalschriften över dat Thema oder vun den Schriever: **Algerien**.

 **Wiktionary: Algerien** – Bedüdensverklaren, Woortherkamen, Synonymen, Översetten
### Allgemeen

* Präsidentschop vun de Republiek Algerien (araabsch, fransch)
* Portaal vun den Premierminister (araabsch, fransch)
* Länderœversicht Algerien bi’n Butenamt
* Amnesty International: *Algerien*.

### Weerdschop

* Bundesagentur für Außenwirtschaft: Algerien.
* International Monetary Fund: Algeria and the IMF
* World Bank: Country Brief Algeria

## Footnoten

Länner in Afrika

Ägypten | Algerien | Angola | Äquatoriaal-Guinea | Äthiopien | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Dschibuti | Elfenbeenküst | Eritrea | Gabun | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea-Bissau | Kamerun | Kap Verde | Kenia | Komoren | Kongo (Dem. Rep.) | Kongo (Rep.) | Lesotho | Liberia | Libyen | Madagaskar | Malawi | Mali | Mauretanien | Mauritius | Marokko | Mosambik | Namibia | Niger | Nigeria | Ruanda | Sambia | São Tomé un Príncipe | Senegal | Seychellen | Sierra Leone | Simbabwe | Somalia | Sudan | Süüdafrika | Süüdsudan | Swasiland | Tansania | Togo | Tschad | Tunesien | Uganda | Zentraalafrikaansche Republiek

**Afhängige Rebeden**: Kanarische Inseln | Mayotte | Réunion | St. Helena, Ascension un Tristan da Cunha | Westsahara

Staten in de Araabsche Liga

**Liddmaten:**
Agypten Ägypten |
Algerien Algerien |
Bahrain Bahrain |
Dschibuti Dschibuti |
Irak Irak |
Jemen Jemen |
Jordanien Jordanien |
Katar Katar |
Komoren Komoren |
Kuwait Kuwait |
Libanon Libanon |
Libyen Libyen |
Marokko Marokko |
Mauretanien Mauretanien |
Oman Oman |
Palästina Palästina |
Saudi-Arabien Saudi-Arabien |
Somalia Somalia |
Sudan Sudan |
Syrien Syrien |
Tunesien Tunesien |
Vereenigte Araabsche Emiraten Vereenigte Araabsche Emiraten