# Düütschland

**Deutschland**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Flagg) | (Wapen) |

 |
| Wahlspröök: *Einigkeit und Recht und Freiheit*
(plattdüütsch *Eenheid un Recht un Freeheid*) |
| Natschonalhymne: Das Lied der Deutschen |
|  |
| **Hööftstadt** | Berlin |
| **Gröttste Stadt** | Berlin |
| **Amtsspraak** | Düütsch |
| **Regeren** Bundspräsident
Bundskanzler | Bundsrepubliek Frank-Walter Steinmeier
Friedrich Merz |
| **Gründ** |
23. Mai 1949 (Bundsrepubliek Düütschland) |
| **Grött**  • Allens  • Water (%) |   357,596 km² 2,18 % |
| **Inwahnertall**  • 31. Dezember 2022 Tellt  • Inwahnerdicht |   82,719,540 236/km² |
| **Geldsoort** | Euro (`EUR`) |
| **BBP** | Nominal: 4,1 Bio. USD (4.)
KKP: 5,4 Bio. USD (5.) $ (2022)
Nominal: 48.756 USD (20.)
KKP:64.086 USD (20.) $ je Kopp |
| **Tietzoon**  • Sommertiet | MET (UTC+1)
MEST (UTC+2) |
| **Internet-TLD** | .de |
| **ISO 3166** | DE |
| **Vörwahl** | `+49` |
|  |

**Düütschland** (hoochdüütsch *Deutschland*), amtlich **Bundsrepublik Düütschland** (hoochdüütsch *Bundesrepublik Deutschland*) is ene Bundsstaat in Middeleuropa, de sik uut sesstein Bundslänner tohoopsett un een freeheidlich-demokraatschen un sotschalen Rechtsstaat is.

Düütschland grenzt an negen Naversstaten: Däänmark, Polen, Tschechien, Öösterriek, de Swiez, Frankriek, Luxemborg un de Nedderlannen. In’n Noorden liggt Düütschland an de Noord- un Oostsee, un in’n Süden an’n Bodensee un de Alpen.

De Stadt mit den meesten Inwahners is Berlin; anner Metropolen mit mehr as ene Millioon Inwahners sünd Hamborg, München un Köln. De grootste Metropoolregioon is dat Ruhrgebeed, Frankfort an’n Main is as düütsch Finanzzentrum ook internatschonaal wichtig.

Sied de Antike leven verscheden germaansche Stämm op dat Rebeed. De Römers un de olen Greken beteken de Regioon as *Germania*. 962 is dat *Regnum Teutonicum* grünnt worrn uut dat later dat Hillig Röömsch Riek vun Düütsche Natschoon ranwussen is. In’n 16. Jhd. begünn in Düütschland de Reformatschoon un grote Delen vun Noorddüütschland övernemen den Protestantismus. Na den Koaliatschoonskriegen ünner Napoléon Bonaparte un dat dat Enn vun Hillige Röömsche Riek, grünn sik 1915 na de Wiener Kongress de Düütsche Bund.

Dat Düütschland een modernen un vereenten Natschonaalstaat wurr, begünn 1866 mit den Noorddüütschen Bund, uut den 1872 dat Düütsch Kaiseriek ranwussen weer. Na den Eersten Weltkrieg un de Düütsche Revolutschoon, is dat Kaiseriek ene Republik worrn. 1933 övernemen de Natschonaalsotschalisten de Macht, de för den Holocaust un den tweden Weltkrieg verantwoordlich sünd. Na den Krieg hebbt de Allieerten Düütschland 1949 in Besatterzonen deelt un mit den opkamen Koold Krieg hebbt sik de westlichen Besatterzonen 1951 to de Bundsrepublik Düütschland tohoopslaten, wieldes de sowjetsche Besatterzoon de Düütsche Demokaatsche Republik (DDR) worrn is. Na dat Enn vun den Kolen Krieg is de DDR 1990 Deel vun de Bundsrepublik worrn.

Düütschland is ene Industrienatschoon mit enen starke Weerschop un het na Bruttobinnenlandsprodukt de gröttste Weerdschop in Europa. Dat Land is wetlwied de drüddgröttste Improteur un Exporteur.

## Landsnaam

In de Berliner Handschrift vun de Sassenspegel (1369) steit „Iewelk düdesch lant hevet sinen palenzgreven“ (jeedeen düütsch Land het sienen Palzgreven)
De Landsnaam kümmt vun dat Woord „düütsch“ un stammt vun den oorgermaanschen \**þiudiskaz* af, wat ‘den Volk tohörig’ bedüudt un vun dat Woord \**þeudō* ‘Volk’ afleidt is, dat wedder vun dat Oorindoeuropääsche \**tewtéh₂-* ‘Volk’ afstammt un ook de Wortel för dat Woord „Teutonen“ is. De Naam weer vun Karl de Grote sien Teid bet in de fröhe Neetied keen Naam för en bestimmt Volk, man en Begreep för de Volksspraak, de över Stammsgrenzen weg de verscheden kontinentaal-westgermaansch Dialekten un Spraken vun de verscheden Stammen beteken. De Begreep grenz so „Düütsch“ vun Latiensch un Romaansch, Slaawsch un Noordgermaansch af. De Begreep ünnerscheed nich in Betog op politsche Tohörigkeit oder de verscheden Spraakünnergruppen binnen dat kontinentale Westgermaansch, so as Nedderdüütsch, Nedderfranksch oder Hoogdüütsch.

De Naam *Dutschelant* steit dat eerste Maal in de Frankfurter Översettung de „Goldenen Bulle“ (üm 1365). Dat Hillig Röömsch Riek heet ton Anfang slicht dat „Riek“ un kreeg eerst mit de Tied en länger Naam. In dat 12. Jhd. keem „Hillig“ daarto, in dat 13. Jhd. „Röömsch“, man eerst in dat late 15. Jhd keem de Tosatz „vun Düütsche Natschoon“ daarto. Eerst mit dat 16. Jhd. is Düütschland, besunners in de damalige Form *Teutschland,* statts öller Uutdrück as *düütsche Lannen* begäng.

Düütschland as Naam för en Natschonaalstaat, de allen düütschsprakigen Lannen över de verscheden lütten Territoriaalstaten weg vereent, keem man eerst mit den Kriegen ünner Napoléon Bonaparte un de Franzosentied ünner Intellektuellen op. As 1871 dat Düütsche Riek sünner de düütschen Delen vun Öösterriek grünnt worrn is, wurr Düütschland de Naam för de neen Staat. Na de twede Weltkrieg is de Begreep *Düütsch Riek* nich meer bruukt worrn un de *Düütschland* wurr de offitschelle korte Naam för de Bundsrepublik Düütschland un sied 1990 is *Düütschalnd* de amtliche Kortform för dat weddervereent Düütschland.

In sienen Naverspraken het Düütschland vele verscheden Namenvarianten. In anner germaanschen Spraken – Engelsch uutbenomen – leid sik de Naam ook vun \**þiudiskaz* af, so as nedderlandsch *Duitsland*, däänsch *Tyskland*. De fransche Naam franzöösch *Allemagne* kümmt van’n Alemannenstamm af un het sik in anner romaanschen Spraken, man ook in dat Törksche oder Araabsche uutbreid. Dat engelsche *Germany* oder dat italieensche *Germania* kümmt vun dat latiensche Germania. De slaawschen Spraken *němьcь* betekent Düütschland as dat stumme Land. Dat Finnsche un Eestensche hebbt mit *Saksa* den Naam vun de middelsassische Spraak övernaamen.

## Territorium

In Düütschland worden all tosamen 51 Prozent de Flach landwertschoplich bruukt (2016), Walden sünd 30 Prozent. 14 Prozent worden as Siedlungs- un Verkehrsflach bruukt. Waterflachen kummen op twee Prozent, de ännern dree Prozent verdelen sük op anner Flachen, meestens Unland un anner. Düütschland hett all tosamen negen Navers: In’n Noorden grenzt Düütschland an Däänmark, in’n Noordoosten an Polen, in’n Oosten an de Tschech’sche Republiek, in’n Süüdoosten an Öösterriek, in’n Süden an de Swiez, in’n Süüdwesten an Frankriek, in’n Westen an Luxemborg un an Belgien, un in’n Noordwesten an de Nedderlannen. De Länge vun de Grenz bedraggst all tosamen 3876 km². Daarmit is Düütschland dat europäisk Land mit den meesten Navers.

## Geografie

A physical map of Germany
Düütschland is mit 357,.596 km2 dat sövent gröttste Land in Europa. De Naverlänner sünd Däänmark in’n Noorden, Polen un Tschechien in’n Oosten, Öösterriek un de Swiez in’n Süden un Frankriek, Luxemborg, Belgien un de Nedderlannen in’n Westen. Düütschland liggt in’n Noordwesten an de Noordsse un in’n Noordoosten an de Oostsee.

De höögste Punkt is de Zugspitze (2.963 m över de See) un liggt in den Alpen in’n Süden vun Düütschland. De leegste Punkt liggt an de Noordseeküst in de Gemeen Neendörp-Sassenbann (3,54 m ünner de Seespegel).

### Geologie

Oberflächengeologie Deutschlands
Düütschland tellt de Geologie to Westeuropa, dat eerst in’n Verloop vun dat Phanerozoikum bilüttken mit den präkambrischen Deel vun Europa (Oosteuropa mit Skandinavien un den olen Kontinent Baltika) tohoopstött is un Barggrupp rupschaven het. De Grundbarggruppen, de sik so billen, heet Avalonia un Armorica.De jüngste Grundbarggrupp sünd de alpidischen Bargen ganz in’n Süden vun Düütschland.

### Klima

De gröttste Deel vun Düütschland liggt in de matige Klimazoon un het in’n Noorden un Westen Seeklima, in’n Oosten un Süüdoosten Landklima. De Winter sünd besünners in den Alpen in’n Süden vun Düütschland koold, in’n Noorden vun dat Land faken eer küll mit ringen Nedderslag un bedeckt Heven. De Summer köönt heet un dröög oder küll un natt sien. De Noorddeel het grotendeels Westwind, de fuchte Luft vun Noordsee mitbringt, de Temperaturen evenmatig höllt un för veel Nedderslag sorgt. De Süüdoosten het den ringsten Inflood vun dat Seeklima, so dat hier grötter Temperatuurextrmen to finnen sünd.

De döörsniddliche Temperatuur dat ganze Jaar över weer in de Normaalperiood 1961–1990 8,2 °C, de middelst Döörsniddtemperaturen in den verscheden Maanden liggt twüschen −0,5 °C in’n Januar un 16,9 °C in’n Juli. De middelste Nedderslag dat jaar över is 789 Millimeter. De Februar is mit döörsniddlich 49 Millimeter de dröögste Maand, den meiste Neddersalg kümmt in’n Juni daal (85 Milimeter).

De leegste Temperatuur, de je meten worrn is, weer −37,8 °C, 1929 in Wolnzach. De höögste meten Temperatuur weer 41,2 °C op’n 25. Juli 2019 in Duisburg-Baerl un in Tönisvorst.

## Bevölkerung

### Demografie

Na Fortschreibung de Zensus 2011 leevden an’n 31. Dezember 2022 in Düütschland 84.358.845 Inwahners op een Flach vun 357.587,77 km². Dat Land höört mit ungefähr 236 Minschen pro km² to den dicht besiedelten Flachenstaaten. 18,3 Prozent vun de Inwahners worren in’n Joohr 2015 unner 20 Johren, 24,5 Prozent tüsken 20 un 40 Johren un 29,8 Prozent tüsken 40 un 60 Jahre oold. In’n Oller vun 60 bit 80 Johren worren 21,6 Prozent de Bevölkerung, 5,8 Prozent worren öller. In’n Joohr 2019 legg dat dörgahns Oller bi 44,5 Jahren. Düütschland höört daarmit to den oollste Gesellskuppen de Welt.

### Spraken

In alle Rebeden is de Mehrheitsspraak Hoochdüütsch, dat as düütsche Amsspraak ook ene Amtsspraak vun de europääsche Unioon is un tohoop mit Engelsch un Franzöösch ok Arbeidsspraak vun de Europääsche Kommisschoon is.

Na de Europääsche Charta vun de Regional- oder Minnerheitenspraken gellen Sorbsch, dat in de Bundslänner Brannenborg un Sassen snackt warrt, Noordfreesch un Däänsch in Sleswig-Holsteen, Saterfreesch in Neddersassen un Romani in heel Düütschland as Minnerheidenspraken. Plattdüütsch, dat in de noorddüütschen Bundslänner snackt warrt gellt as Regionaalspraak.

Daarto kaamt de Spraken vun neeren Inwanneres. De meest snackt Spraken mang Inwanneres, de besunners mit Gastarbeiders von de 1950er an un Düütsch uut de ole Sowejtunioon kemen, un eer Nafaren sünd Törksch, Araabsch, Kurdsch, Poolsch, Italieensch, Greeksch, Spraansch, Serbokroaatsch, Bulgaarsch.

### Bildung

In Düütschland sünd de Länner för de Bildung tostännig. De Bildung för de lütten Kinner twüschen dree un söss begünnt mit de Kinnergaarden, de freewillig is. De Grundschool, de je na Bundsland veer oder söss Jaren lang is, is Plicht. Allens tohoop givt dat ene negen Jaren lang Schoolplicht. De Sekundarschool is normalerwies in dree Telgen deelt.

## Historie

### Prähistorie

Der Löwenmensch aus der Stadel-Höhle im Hohlenstein, Lonetal, entstanden zwischen 39.000 und 33.000 v. Chr.
De *Danuvius guggenmosi* leev vöör 11 Millionen Jaren in’n Süden vun dat hüdige Düütschland un gellt as een mang den eersten minschenaardigen Aarden, de up twee Benen leep. Prähistoorsche Minschen, so as de Homo heidelbergensis, leven tomindst sied 600.000 Jaren in dat vundaag düütsche Gebeed. To de Neanderdaler keem vöör rund 47.500 Jaren de *Homo sapiens*, de anatoomsch moderne Minsch, uut Afrika na Europa towannert. De an de 42.000 Jaren ole Kunst vun de Swääbsche Alb uut den Jungpaläolithikum tellt as de öldste bekannte Kunst vun de Minschheid. Daarmang ene 42.000 jare oole Fleut, dat öldste bekannte Musikinstrument, de 41.000 Jare ole *Venus vom Hohlefels* un de an de 40.000 Jare ole Löwenmann.

De Linienbandkeramiker, ene Gruppe, de uut Anatolien un över den Balkan in de Jungsteentied na Middeleuropa inwannert is, brochte Bueree un Veetucht mit. Se verdrängen vun 5700/5600 v. Chr. de Jäger un Sammler uut dat hüdige Süüddüütschland. Eerst 4000 v. Chr breid sik de Bueree ook in Noorddüütschland uut un het de Ertebølle-Kultuur aflööst, de letste Jägerkultuur in Noorddüütschland.

1000 Jaren läter as annerwegens beginnt üm 2200 v. Chr. in’n düütschen Gebeed de Bronzetid, to den wichtigsten Funnen tellt de Himmelsschiev vun Nebra. In de Hallstatttied (1.200–1000 v. Chr.) leven in Süüd- un Middeldüütschland Kelten un Isen keem as een nie Metall up.

**Germanen un Römer**

Üm 600 v. Chr., in de Noordsche Bronzetied oder de froe Iesentied keem in Noorddüütschland de Jastörp-Kultuur up, de för de Germanen eer Vöörlöper anseen warrt. Van Noorddüütschland un Süüdskandinavien breiden se sik na Süüd, Oost un West to uut un assimileerten de keltschen Gruppen in Süüd- un Middeldüütschland. De Germanen an un för sik beginnt mit dat latiensche Woord *Germani*, dat antike Schriever dat eerst Maal in’n 1. Jhd. v. Chr bruken un een ethnograafschen Sammelbegreep is, de keen eenheidlik Volk beteken dee.

Karte der germanischen Stämme Mitteleuropas mit dem römischen Limes und den Legionslagern um 50 n. Chr.
Dat Gebeed luchts den Rhien un Süüd de Donau weer in de Tied vun 80 bet 260 n. Chr. Deel vun dat Röömsche Riek. Een Deel vun dat hüdige Hessen un Baden-Würrtemberg het ook daarto höört. Se billen dat Gebeed süüd vun de Limes, dat *Germania Inferior* heet, Noord vun de Limes weer *Germania Magna*. Unner Augustus het dat Röömsche Riek versocht Germanien to verövern. Se richten de Provinz Germani twischen Rhien un Elve in. Man 9 n.Chr. sind Römers in de Slacht bin Teutoborger Woold vun Arminius slaan worrn. De Nedderlaag het de Römers umstimmt un se sind uut Germanien aftrokcen. Tacitus sien Wark *Germania* is de öldste Born, de de Germanen beschrivt.

Üm 260 sind germaansche Stämme in dat römmsche Gebed indrungen un na de Hunneninaschoon 375 un de Daalgand vun dat röömsche Riek 395 sind germaansche Stämme in de Völkerwannertied na Süüdwest to trocken: de Franken grünnen dat Frankenriek in Westeuropa. de Franken verövern baiern un läter in 7. un 8. Jaarhunderd de Sassen. De oosten vun dat hdüige Düütschland weer in de Tied noch slaawsch.

### Völkerwannertied

### Oostfrankenriek un Hillig Röömsch Riek

### Rhienbund, Düütsch Bund un Noorddüütsch Bund

Anfang vun de 1860er Johren hett de Konflikt vun Preußen mit Öösterriek üm de Vörmacht in’n Düütschen Bund op, de in Preußens Sieg in’ Düütschen Krieg 1866 entstahn de. De Düütsch Bund wurr op, Preußen hett etliche Rebeeden vun noord- un middeldüütsch Kriegsgegner annekteert. 1866 wurr ünner Vörherrschap Preußens de Noorddüütsch Bund tonächst as Militärbundsgrünnen grünnd. Sien Verfaten vun 1867 hett em to’n souveränen Bundsstaat maakt un hett de lüttdüütsche Lösung inleidt – also de Billen vun en düütschen Gesamtstaat ahn Öösterriek.

### Düütsches Kaiserriek

De Proklamatschoon vun dat düütsch Kaiserriek 1871, Gemälde Anton von Werners.
In’n Düütsch-Franzöösken Krieg sünd de süüddüütschen Staaten den Noorddüütschen Bund bitreden (1. Januar 1871). De wurr so to’n Natschonalstaat för ganz **Düütschland**. An den 18 Januar 1871 nehm de preußisch König Wilhelm I. in Versailles den Kaisertitel an, den he mit de nee Verfaten kreeg. Dat wurr later as Rieksgrünnerdag fiert.

Otto von Bismarck, siet 1862 preußischer Ministerpräsident, harr de Rieksgründung bedreeven un wurr eerst Riekskanzler. De Bismarcksche Rieksverfaten hett de Macht vun de konstitutionellen Monarchie stützt, weer aver ok op Moderniseeren utleggt un ambivalent; Gesetten to de School un Zivilehe weern deelwies liberal. För den Rieksdag gull en allgemeen Wahlrecht (för Mannlüüd).

Gegend de kathoolsch Kark führ Bismarck den Kulturkamp, gegen de Sozialdemokratie hett he af 1878 de Sozialistengesetten erlaaten un hett versöcht, de Arbeiders dör en Sozialgesett an den Staat to binden. De Hoochindustrie in **Düütschland** sorg för Weertschops- un Bevölkerungswachstum, Landfloog un en wiet Anstiegen vun den Levensstandard; **Düütschland** steeg to de gröttste Volksweertschop vun Europa op.

In dat „Drieikaiserjohr“ 1888 wurr Wilhelm II. Kaiser. He forder för dat wertschaplich un militärisch op Düütsch Riek de Anerkennung vun de bisherigen Grootmächte („Platz an de Sünn“) un hett sück üm nee Kolonien un Flottopbau in’ Imperialismus bemüht. Grootbritannien hett aver in en nee Bündnissystem (Triple Entente) statt Frankriek nu Düütschland utslooten.

### Weimarer Republik

Den 9. November 1918 rööp Philipp Scheidemann de düütsche Republik ut. Mit dat Enn vun’t Kaiserriek wurr Düütschland en demokraatsche Bundsrepublik. De ne’e Rieksregeren ünnerschreev 1919 den Verdrag vun Versailles. Vele Düütsche sehgen den Verdrag as en Demödigen. Düütschland verloor rund 13 Prozent vun sien europääsch Rebeet un all seine Kolonien.

Den 11. August 1919 ünnerschreev Riekspresident Friedrich Ebert de Weimarer Verfaten. In de eersten Johren vun de Republik geev dat politsche Tumulten. Kommunisten övernehmen en Tied lang de Macht in Bayern un anner gröttere Städer, wieldes konservative Kräften mit den Kapp-Putsch versöchen, de Rieksregeren to störten. Dorto kemen de Besetten vun’t Ruhrrebeet dör franzöösche un belgsche Truppen un starke Inflatschlon. Mit den Dawes-Plan un de Rentenmark 1924 stabiliseer sik de Laag. De Johren dorna sünd as de „Gollenen Twintigers“ bekannt wurrn.

De weltwiede Weertschaftskries vun 1929 het Düütschland hart drapen. 1932 weer de Arbeitlosigkeit op 24 Prozent stegen. De NSDAP ünner Adolf Hitler wurr bi de Rieksdagswahl in Juli 1932 de stärkste Partei. Riekspresident Paul von Hindenburg benööm Hitler den 30. Januar 1933 to Riekskanzler.

Na den Rieksdagbrand wurrn wichtige Grundrechten buten Kraft sett un dat eerste Konzentratschoonslager in Dachau inricht. Mit dat *Ermächtigungsgesetz* vun’n 23. März 1933 kunn Hitler bold komplett free Gesetzen verafscheden. Dat weer den Anfang vun de NS-Diktatuur. Dat Regime bo en totalitären Zentralstaat op, is ut den Völkerbund rutgahn un rüst sik starke op. To de Weertschopspolitik hören grote Programmen för Bowarken, so as de Rieksautobahn.

### Nazi-Düütschland

### West- un Oostdüütschland

Na den Tweten Weltkrieg un dat Enn vun Nazi-Düütschland lösen de Allieerten dat Düütsche Riek op un delen dat Land in veer Zonen in. De westlichen Zonen weren vun Frankriek, Grootbritannien un de Verenigten Staten besett un grünnen den 23. Mai 1949 de Bundsrepublik Düütschland mit Bonn as Höövdstadt. De ööstliche sowjetsche Zoon wurr de egenstännige Düütsche Demokraatsche Republik mit Oostberlin as Höövdstadt. Beide Staten bekeken sik as Nafolger vun de düütsche Staat un seen den annern Staat as illegitim an.

De westliche Bundsrepublik Düütschland weer ene föderale parlamentaarsche Demokratie mit ene sotschale Marktweerschop un kreeg 1948 mit de Marshall-Plaan Hülp vun de Verenigten Staten dat Land wedder optoboen. Konrad Adenauer wurr de eerste Bundskanzler vun de Bundsrepublik. In de 1950-er geev dat mit dat düütsche *Wirtschaftswunder* enen Opswung. 1955 wurr de Bundsrepublik Deel vun de NATO un grünn de 1957 de *Europäische Wirtschaftsgemeinschaft* (EWG) mit. 1957 wurr dat Saarland, deat na de Krieg en Deel vun Frankriek weer, wedder Deel vun Düütschland.

De ööstliche Düütsche Demokraatsche Republik weer een Staat mit Plaanweertschop binnen de Oostblock un de Warschauer Pakt un stünn ünner de politsche un militäärsche Kontrull vun de Sowjetunion. Ok wenn de Staat den Naam na see, dat dat ene Demokratie is, harr in echt alleen dat Politbüro un de Sotschlistsche Eenehidspartei, stütt vun de Geheemstdeenst de Staatssicherheit, de Macht in dat Land. De Berliner Muur wurr 1961 opricht, de FLucht vun Minschen uut de DDR in de Bundsrepublik aftowennen.

De anspannt Bezeihungen twüschen Oost- un Westdüütschland spannen sik in de 1960-er een beten uut, wegen deBundskantler Willy Brandt sien Oostpolitik. 1989 begünn Ungarn sien Grenz na Öösterriek apen to maken, so dat duusende Oostdüütsche över Ungarn un Öösterriek na Westdüütschland uutwannern. In de DDR kemen regelmatige grote Demonstratschonen gegen dat sotschalistsch Regime op. As en Versöök de DDR to redden, geev de Staat Verlööf de Grenzen apen to maken, wat amenn aver ok to dat Enn vun de DDR föhr. De Zwei plus vier verdrag geev Düütsschland wedder vullstännige Souveränität un weer de grundlaag för de düütsche Wedderverenen op de 2. Oktober 1990. De Fall vun de Berliner Muur wurr en Symbool för dat Enn de Kommunismus, dat Enn vun de Sowjetunioon, dat weddervereent Düütschland un de Wenn.

### Vereenigt Düütschland

De düütsche Weddeverenigung worr an’n 3. Oktober 1990 mit de Bitritt vun de DDR to de Bundsrepubliek Düütschland vollzogen; disse Dag de düütschen Eenheid worr Natschonalfierdag. De 1991 in Kraft tradd Twee-plus-Veer-Vertrag regelte de düütschen Fraag endgültig: De Veer Machten geven hör Hoheitsrechten op, bit Ende 1994 verleet hör Trupps dat Land, **Düütschland** kreeg sien vull staatlich Souveränität. **Düütschland** hett sück dorto verplicht, blots noch maximal 370.000 Soldaten to hemm.

## Politik

### Politsch Systeem

Düütschland is ene Bundsrepubliek uut sösstein Länner un ene repräsentative Demokratie. De legislative Macht hebbt dat Parlament, dat Bundsdag heet, un de Bundsraad. Den Bundsdag wählt de Düütschen direkt in enen Mischwahlsysteem (*mixed-member proportional representation*). De Maten in de Bundsraad repräsenteert de sösstein Länner, de eer ook beroopt. Grundlaag för dat politsche Systeem weer vun 1949 an dat düütsche Grundgesett, dat de Bundsdag un Bundsraad mit ene Tweedrüddel-Meerheid ännern kann. Dat Grundgesett schrivt de Minschenwöörd, de deelt Macht (Legislativ, Exekutiv, Judsikativ), den Föderalismus un de Rechtsstaatlichkeid fast.

De Bundspräsident, opstunds Frank-Walter Steinmeier, is de Staatsböverst. Siene Funktschoon is man grotendeels repräsentativ. Den Bundspräsident wählt de Bundsversammlung, de uut den Maten vun de Bundsdag un Gesandte uu den Länner besteit. De twede na de Bundspräsident is in de Rangfolg de Bundsdagpräsident, den de Bundsdag wählt. He överkikt den Bundsdag. De Bundskanzler, opstunds Friedrich Merz, is Regerensbaas un öövt mit sienen Kabinett de exekutive Macht uut. Den Bundskanzler berööpt de Bundspräsident, nadem dat de Bundsdag em mit ene Meerheid wählt het.

Vun 1949 an harrn de Christlich Demokratsche Union (CDU) un de Sozialdemokratsche Partei Düütschland (SPD) de Överhand in dat politsche Systeem. Betto weer jede Bundskanzler uut düsse beiden Parteien. Man de lütter Parteien, so as Fre’e Demokraatsche Partei (FDP) oder de Bündnis 90/De Grönen, hebbt in Koalitschonen mitregeert. Vun 2007 an seet ook De Linke inn Bundsdag. Se regeer betto avers nich mit. 2017 an kunn de populitsche Alternative för Düütschland (AFD) daat eerste Maal noog Stimmen winnen in den Bundsdag to kamen.

### Länner

Düütschland is ene Bundsrepublik un sett sik uut sösstein Länner tohoop. Jeed Land het een egen Grundgesett un bestimmt siene internen Saken grotendeels sülvenst.

| Land | Höffstadt | Flach in km² | Inwahners |
| --- | --- | --- | --- |
| Baden-Württemberg | Stuttgart | 35.751 | 11.100.394 |
| Bayern | München | 70.550 | 13.124.737 |
| Berlin | — | 892 | 3.669.491 |
| Brannenborg | Potsdam | 29.654 | 2.521.893 |
| Bremen | — | 419 | 681.202 |
| Hamborg | — | 755 | 1.847.253 |
| Hessen | Wiesbaden | 21.115 | 6.288.080 |
| Mekelnborg-Vörpommern | Swerin | 23.213 | 1.608.138 |
| Neddersassen | Hannober | 47.616 | 7.993.608 |
| Noordrhien-Westfalen | Düsseldörp | 34.113 | 17.947.221 |
| Rhienland-Palz | Mainz | 19.854 | 4.093.903 |
| Saarland | Saarbrücken | 2569 | 986.887 |
| Sassen | Dresden | 18.450 | 4.071.971 |
| Sassen-Anholt | Meideborg | 20.452 | 2.194.782 |
| Sleswig-Holsteen | Kiel | 15.802 | 2.903.773 |
| Döringen | Erfurt | 16.202 | 2.133.378 |
| Düütschland | Berlin | 357.376 | 83.166.711 |

## Kultuur

De Striezelmarkt, een Wiehnachtsmarkt in Dresden
Düütschland is weltwied för dat Oktoberfest un sien Wienachtsbrüük, so as Adventskränz, Wiehnachtsbööm, Stollen un anner.

### Musik

Ludwig vun Beethoven (1770–1827), een vun den beröömsten klassischen Komponisten keem in Bonn op de WeltTo de düütsche klassische Musik höört beröömte Komponisten so as Dieterich Buxtehude, Johann Sebastian Bach un Georg Friedrich Händel weren wichtige Komponisten in de Barocktied. Ludwig vun Beethoven is de wichtigste Komponist uut de Övergangstied vun Barock to de Romantik. Carl Maria von Weber, Felix Mendelssohn, Robert Schumann un Johannes Brahms weren wichtige romantsche Komponisten. Richard Wagner weer för siene Opern bekannt. Richard Strauss weer een mang den wichtigsten Komponist in de late romantsceh un fröhe moderne Tied. Karlheinz Stockhausen un Wolfgang Rihm sünd wichtige Komponisten uut’n 20. un 21. Jaarhunnerd.

2013 weer Düütschland de tweedgröttste Musikmarkt in Europa un de veertgröttste weltwied. In’n 20. un 21 Jaarhunnerd weren Musikstilen so as Neue Deutsche Welle, Popmusik, Ostrock, Heavy Metal/Rock, Punk, Indiemusik, Volksmusik, Schlager un Hip-Hop (Musik). Düütsche elektroonsche Musik kunn mit Kraftwerk un Tangerine Dream in düt Genre weltwied Inflood winnen. DJs för Techno un Housemusik sünd mit Lüüd so as Paul vun Dyk, Felix Jaehn, Paul Kalkbrenner, Robin Schulz un Scooter oom weltwied bekannt worrn.

### Köök

De düütsche Köök ünnerscheedt sik je na Regioon. Brood gellt för een vun den wichtigsten Delen in de düütsche Eetkultuur mit velen verscheden regionalen Soorten Brood. Swienfleesch is dat wichtigste Fleesch un warrt to velen ünnerscheedlichen Soorten Wost maakt, so as Braadwost oder Wittwost.

För de düütsche Natsschonaaldrunk gellt Beer. De Beerkosum tellt to den höögsten weltwied. Een wichtigen Deel in de düütsche Beerkultuur het dat Reinheidsgebot, dat uut’n 16. Jhd. stammt. Wien is traditschonell in den Wienanborebeden in’n Süden begäng.

### Sport

De düütsche Footballnatschonaalmannschop, as de Football-Weltmeesterschop 2014 wunn
Football is de populäärste Sport in Düütschland. Mit meer as 7 Millionen Liddmaten is de Düütsche Football-Bund is de gröttste Footballorganisatschoon weltwied. De Spelen vun düütsche Football-Bundsliga tellt to den meist beöökten Footballspelen weltwied. De Footballnatschonaalmannskop för Mannslüüd het de Football-Weltmeesterschop 1954, 1974, 1990 un 2014.

Düütschland steit ook bi’n Motoorsport weltiwed bavenan. Firmen so as BMW, Mercedes-Benz sünd wichtige Herstellers för den Motoorsport. De Rennfarer Michael Schumacher het in siene Motoorsportkarrieer veel Rekorden braken un de Formel 1 söven maal wunnen. Sebastian Vettel tellt ook mang den spoodrieksten Formel 1-Farer.

Düütsche Athlethen tellt ook to den spoodrieksten bi’n Olympschen Spelen. Se staat op’n drüdden Rang för de meist wunnen Medaillien, wenn de Bundsrepublik Düütschland un de DDR tohooprekent warrt. 1936 het Berlin de olympschen Summerspelen uutdregen, de Winterspelen 1936 geev dat in Garmisch-Patenkirchen. Mönken het de Summerspelen 1972 uutdregen.

## Weblenken

 **Düütschland**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.

## Enkelnawiesen

* www.deutschland.de – mehrspraakig Düütschland-Portal (hoochdüütsch, engelsch un veer annere Spraken)

Länner in Europa

Albanien | Andorra | Belgien | Bosnien-Herzegowina | Bulgarien | Däänmark | Düütschland | Eestland | Finnland | Frankriek | Grekenland | Iesland | Irland | Italien | Kosovo | Kroatien | Lettland | Liechtensteen | Litauen | Luxemborg | Malta | Moldawien | Monaco | Montenegro | Nedderlannen | Noordmakedonien | Norwegen | Öösterriek | Polen | Portugal | Rumänien | Russland | San Marino | Serbien | Slowakei | Slowenien | Spanien | Sweden | Swiez | Tschechien | Ukraine | Ungarn | Vatikaanstad | Vereenigt Königriek | Wittrussland | Zypern

**Afhängige Rebeden:** Färöer | Gibraltar | Guernsey | Isle of Man | Jan Mayen | Jersey | Spitzbargen

Staten in de NATO

Albanien Albanien |
Belgien Belgien |
Bulgarien Bulgarien |
Danemark Däänmark |
Düütschland Düütschland |
Eestland Eestland |
Finnland Finnland |
Frankriek Frankriek |
Grekenland Grekenland |
Iesland Iesland |
Italien Italien
 |
Kanada Kanada |
Kroatien Kroatien |
Lettland Lettland |
Litauen Litauen |
Luxemborg Luxemborg |
Montenegro Montenegro |
Nedderlannen (Europa) Nedderlannen |
Noordmakedonien Noordmakedonien |
Norwegen Norwegen |
Polen Polen |
Portugal Portugal |
Rumänien Rumänien |
Slowakei Slowakei |
Slowenien Slowenien |
Spanien Spanien |
Sweden Sweden |
Tschechien Tschechien |
Törkie Törkie |
Ungarn Ungarn |
Vereenigt Königriek Vereenigt Königriek |
Vereenigte Staaten Vereenigte Staaten