Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 14. Juni

|  |
| --- |
| **Juni** |
|

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |

 |

## Wat passeert is

* 1939: De Naam vun dat Land Siam warrt verännert: Vun nu af an heet dat Land „Thailand“. Prathet Thai bedutt: „Land vun de freen Minschen“
* 1982: Kapitulatschoon vun de argentienschen Truppen, de an’n 2. April up de britschen Falklandinseln lannt sünd. De Falklandkrieg geiht to Enn.

## Boren

* 1784: Francesco Morlacchi, italieensch Komponist un Dirigent († 1841)
* 1811: Harriet Beecher-Stowe, US-amerikaansch Schrieversche († 1896)
* 1893: Arthur Marohn, düütsch Footballnatschonalspeler un -trainer († 1975)
* 1898: Walter Chales de Beaulieu, düütsch Offizier un Schriever († 1974)
* 1907: Paul Klinger, düütsch Schauspeler († 1971)
* 1909: Burl Ives, US-amerikaansch Folk-Singer, Schauspeler un Schriever († 1995)
* 1924: James Whyte Black, britsch Pharmakoloog un Nobelpriesdräger († 2010)
* 1928: Che Guevara, argentische Guerillakämper in de kubaansche Revolutschoon (evt. ook den 14. Mai boren, † 1967)
* 1938: Esko Saira, finnisch Biathlet
* 1943: Piet Keizer, nedderlannsch Footballnatschonalspeler († 2017)
* 1946: Donald Trump, US-amerikaansch Ünnernehmer un 45. Präsident vun de USA
* 1946: Ahmad Zahir, afghaansch Singer († 1979)
* 1947: Darius Brubeck, US-amerikaansch Jazzmusiker
* 1952: Thomas Molnar, düütsch Politiker un Bundsdagsafordneter
* 1954: Cornelia Nath, plattdüütsch Spraakaktivistin
* 1958: Olaf Scholz, düütsch Politiker un Bundsminister
* 1964: Kaija Parve, sowjeetsch-eestnisch Biathletin
* 1969: Steffi Graf, düütsche Tennisspelersche
* 1971: Florencia Labat, argentiensch Tennisspelerin

## Storven

* 1642: Saskia van Uilenburgh, Rembrandt van Rijn siene Fro (\* 1612)
* 1875: Heinrich Louis d’Arrest, düütsch-däänsch Astronom (\* 1822)
* 1896: Friedrich Corleis, hooch- un plattdüütsch Schriever (\* 1853)
* 1906: Georges Rayet, franzöösch Astronom (\* 1839)
* 1920: Max Weber, düütsch Sotscholoog un Ökonom (\* 1864)
* 1923: Alexander Stambuliski, bulgarsch Politiker (\* 1879)
* 1937: Karl Wien, düütsch Bargstieger (\* 1906)
* 1942: Werner Widmayer, düütsch Footballnatschonalspeler (\* 1909)
* 1979: Ahmad Zahir, afghaansch Singer (\* 1946)
* 1980: Herman Autrey, US-amerikaansch Jazzmusiker (\* 1904)
* 1986: Jorge Luis Borges, argentinschen Schriever (\* 1899)
* 1995: Jos Hoevenaers, belgisch Radrennfohrer (\* 1932)
* 2004: Ulrich Inderbinen, Swiezer Bargführer un Bargstieger (\* 1900)
* 2007: Kurt Waldheim, öösterrieksch Bundspräsident un US-Generalsekretär
* 2007: Alex Thomson, britisch Kameramann (\* 1929)
* 2008: Liselotte Greife, plattdüütsch Schrieverin (\* 1924)
* 2010: Leonid Denissowitsch Kisim, sowjeetsch Kosmonaut (\* 1941)
* 2016: Antonius Rüsenberg, düütsch Politiker un Landdagsafordneter vun Noordrhien-Westfalen (\* 1943)
# Ümlooptiet

De **Ümlooptiet** betekent in de Astronomie de Duer, de en Himmelskörper bruukt, üm op sien Ümloopbahn eenmal kumplett üm en Betogspunkt rümtolopen – oder anners utdrückt: Eenmal üm 360° üm dissen Betogspunkt to küseln.

De nipp un naue Tiet hangt dorbi af vun de Wahl vun’n Betogspunkt, as dat dor ünnerscheedliche Mööglichkeiten gifft. Bi de Ümlooptiet vun’n Maand t. B. kann een blots de Bewegen vun em sülvst angeven oder gliekstietig ok noch de Bewegen von de Eer üm de Sünn mitbirekent warrn. De leggt jo in de glieken Tiet ok noch en lütten Weg torüch.

In de Regel warrt för de Ümlooptiet en mööglichst fastet (*staatsch*) Betogssystem utwählt. Dat is denn tomeist de Steernhimmel, as de Steerns jo fast sünd över lütte Tietduern. Man snackt denn von de *sidersche Period* (betogen op de Steerns). Oder man gifft de Ümlooptiet in de Ümloopbahn sülvst an, as se sik ut dat Drüdde Keplergesett afleidt. Denn warrt dat *anomalistisch Period* oder ok *Bahnperiod* nöömt. So warrt t. B. ok bi de Planeten angeven.

Betogspunkt kann aver ok de schienbare Oort vun de Sünn (*synoodsch Period*), de Knütten von enkelte Planetenbahnen (*drakonitisch Period*), de gemeen Sworpunkt vun’t kumplette Sünnsystem oder von twee Körpers dorbinnen (*baryzentrisch Period*) oder jichtenseen annern Punkt in dat Weltall wesen.