Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lüttasien

Lüttasien liggt in’n Osten vun’n Bosporus, twuschen de Swarte See un de Middellannsche See
**Lüttasien** un **Anatolien** (Up Törksch *Anadolu*, Greeksch: Ἀνατολία) sünd de beiden Naams for dat grote Halfeiland ganz in’n Westen vun Asien. Hüdigendags maakt dat den asiaatschen Deel vun de Törkei ut. De Naam Anatolien kummt vun dat greeksche Woort for „upgahn Sunn“ oder „Osten“. De Römers hefft dor „Asia minor“ to seggt, wat „Lüttasien“ bedüden deit, to’n Unnerscheed vun dat grote Asien. Unner düsse beiden Naams is dat Rebeet al siet mehr as tweedusend Johren bekannt.

## Geografie

Anatolien sien Charakter maakt in dat Binnenland de hogen Barge ut. Dor herrscht Landklima. Langs de Küsten liggt Siedland mit Mediterran Klima. Up dat Halfeiland kaamt jummers wedder Eerdbeven vor. Dwars dör Anatolien loppt en Brööksystem vun Süüdwest na Noordoost. Dat is de Grenz twuschen de Araabsche Platen in’n Osten un de Anatoolsche Platen in’n Westen. Vunwegen, dat de Araabsche Platen sik na Norden to rögen deit, warrt de Eerdköst horizontal verschaven. Dor warrt bannigen Druck bi upboot, de denn dör Eerdbeven wedder afboot warrt.

## Historie

In’n Loop vun Dusende vun Johren hefft allerhand Völkers un Kulturen ehre Sporen up düt Rebeet achterlaten, as de Hethiters, de Aramäers, de Greken, de Kelten (Galaters), de Römers, de Byzantiners, de Seldschuken, de Osmanen, de Kurden, de Armeniers un de Törken. Dat warrt ok seggt, dat vun Lüttasien her allerhand Völker afstammen doot, as de Indoeuropäers un de Etruskers.

## Weblenken

* Bild
# Gallien

**Gallien**, dat is een Begreep ut de Römertied. Dat weer dor, wo de Galliers (Kelten) weern, dat sünd hüüt Frankriek, Belgien un dat westliche Düütschland. Un ok de nördliche Deel vun Italien wöör Gallien naamt. De Römers hebbt dat toeerst so ankeken:

* Gallia cisalpina, dat weer op de italieensche Sied vun de Alpen. Dat heet, rund üm den Po.
* Gallia transalpina, dat weer allens, wat - vun de Römers ut keeken - op de anner Sied vun de Alpen weer.

Gaius Julius Caesar weer dat denn, de sick heel Gallien för de Römers ünnern Nagel reeten harr.
# 1799

◄ |
17. Johrhunnert |
**18. Johrhunnert**
| 19. Johrhunnert
| ►

◄◄ |
◄ |
1795 |
1796 |
1797 |
1798 |
**1799**
| 1800
| 1801
| 1802
| 1803
| ►
| ►►

| 1799 in annere Klenners |
| --- |
| Ab urbe condita | 2552 |
| Armeenschen Klenner | 1247–1248 |
| Äthioopschen Klenner | 1791–1792 |
| Badi-Klenner | -45–-44 |
| Bengaalschen Klenner | 1205–1206 |
| Berber-Klenner | 2749 |
| Buddhistischen Klenner | 2343 |
| Burmesischen Klenner | 1161 |
| Byzantinschen Klenner | 7307–7308 |
| Chineeschen Klenner |
|  – Ära | 4495–4496 oder 4435–4436 |
|  – 60-Johr-Zyklus |
Eer-Peerd (戊午,
55)– Eer-Schaap (己未,
56) |
| Franzööschen Revolutschoonsklenner | *000007VII*–*000008VIII* 7–8 |
| Hebrääschen Klenner | 5559–5560 |
| Hindu-Klenner |
|  – *Vikram Sambat* | 1855–1856 |
|  – *Shaka Samvat* | 1721–1722 |
| Iraanschen Klenner | 1177–1178 |
| Islaamschen Klenner | 1213–1214 |
| Japaanschen Klenner |
|  – Nengō (Ära): | Kansei 11 |
|  – Kōki | 2459 |
| Koptischen Klenner | 1515–1516 |
| Koreaanschen Klenner |
|  – *Dangun-Ära* | 4132 |
|  – *Juche-Ära* | -112 |
| Minguo-Klenner | -112 |
| Olympiaad von de Neetied | *N/A* |
| Seleukidischen Klenner | 2110–2111 |
| Thai-Solar-Klenner | 2342 |

## Wat passeert is

* 23. Januar: In dat Königriek Neapel warrt de Parthenopeesche Republiek utropen, nadem franzöösche Truppen inmarscheert sund un König Ferdinand IV. na Sizilien utbüxt is.
* 20. Juni: Mit de Parthenopeesche Republiek is dat al wedder ut. Truppen vun de Gegenrevolutschoon sund in Neapel inmarscheert. An de Spitz stunnen dor den Paavst siene Truppen bi. Veel Anhängers vun de Republiek sund umkamen un König Ferdinand IV. kann wedder up sien Throon sitten gahn.

## Boren

* 26. Januar: Benoît Paul Émile Clapeyron, franzöösch Physiker († 1864)
* 6. Juni: Alexander Puschkin, russ’schen Schriever († 1837)
* 13. Juni: Otto Alexander Marschalck von Bachtenbrock, düütsch Politiker († 1858)
* 17. Juni: Jean Baptiste Alphonse Dechauffour de Boisduval, franzöösch Lepidopterloog un Botaniker († 1879)
* 18. Juni: William Lassell, engelsch Amateur-Astronom († 1890)
* 29. September: Lewis Cubitt, britisch Architekt († 1883)

## Storven

* 3. März: Dirk Klinkenberg, nedderlannsch Astronom (\* 1709)
* 19. April: Pieter Hellendaal, nedderlannsch Komponist, Organist un Violinist (\* 1721)
* 14. Dezember: George Washington, US-amerikaansch Politiker un eerste Präsident vun de USA (\* 1732)
# Nokieksel

Een **Nokieksel** (ook: Nakieksel) is een (druckt ellers ook elektronschet) Book, wo een wat nokieken kann. In mennig Spraaken heet dat Lexikon, Lexicon ellers ook dictionary un dictionarium. Wenn een Nokieksel good wat binn hett, denn ward dat ook encyclopedy, encyclopaedia ellers Enzyklopädie naamt. To'n Bispill de Encyclopedia Britannica un de Brockhaus. Un de ingelsche Wikipedia is meist dat dickste Nokieksel in dat Internet.

## Etymologie

De Etymologie vun de Woort is en bewusst schaapte Woortbedüden. Se kümmt vun dat Verb *nokieken*. Dat meent, dat een dor rinkieken kann un denn wat plietscher warrt.
Even wieldat sik ut dat Woort *nokieken* ok *Nokixel* maken laat, hett sik dat dörsett. Denn dat Woort *Nokixel* bedüdet, annersrüm lesen, *Lexikon*. Nadem dat Woort nich mehr so dull as en spraaklichet Speel wahrnahmen warrt, sünd de mehrsten to de ursprüngliche Schrievwies trüggkehrt un schrievt dat nu *Nokieksel*.

Un dat hett noch wat mit op sick. So as du Nokixel ook annersrüm lesen kanns, kanns ook in een Nokieksel vun achtern (ellers ook in de Mitt) anfangen. Dat gifft jümmers noch een Sinn; sotoseggen en Achtersinn.

## Plattdüütsche Nokieksel

Plattdüütsche Nokieksel sünd raar. En druckt Nokieksel is Kahls platdüütske Naokieksel. In de Wikipedia giff dat twee plattdüütsche Nokieksel. Een in nederlandsche Schriefwiesen un een in düütsche Schriefwiesen.