Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Republiek

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

En **Republik** is en Land, wat kenen König oder süns en vun Adel as Oberhaupt vun den Staat hett.

Faken sünd Republiken demokraatsch verfaat, obers dat mutt nich so sien. Anners gifft dat ok Monarchien, t. B. Königrieken, de demokraatsch verfaat sünd.

In de Antike weer t. B. dat Röömsche Riek en Republik, vun den Dag an, wo se den König rutsmeten harrn. Un vun dat Röömsche Riek kümmt ok dat Wort Republik. Op Latiensch heet dat *res publica*, wat so veel heet as de apentliche Saak.
# Dreihbook

En **Dreihbook** is en Geschicht, de so opschreven warrt, dat en Speelbaas dorna en Film maken kann. In dat Dreihbook steiht also sotoseggen en Film in schriftlich Form.

## Inholt

In dat Dreihbook warrt nich eenfach en Geschicht vertellt, wi dat in Romanen oder annere Böker is. In dat Dreihbook mööt twee Saken tohopenkamen, dat dorut en Film warrn kann: Dat eerste is de Dialoog, also dat, wat de Dorstellers in jehmer Rullen toenanner seggen un mitenanner snacken doot. Dat Tweete is de Hanneln, also dat, wat en dör de Biller un den Aflop von Akschonen sehn deit. In dat Dreihbook mutt also beschreven warrn, wat de Lüüd seggt und wat de Kamera bito to wiesen hett, woans de Öört uttosehn hebbt un – wenn dat för de Geschicht vun Bedüden is – ok wat se vun Kledaasch drägen doot.

## Entwickeln vun en Dreihbook

To Anfang vun en Dreihbook steiht faken man blots en fixen Infall, de denn eerstmol to en vullstännige Geschicht mit en afslaten Hanneln utarbeit warrn mutt. So en vörlöpig Geschicht warrt as Exposé betekend. Dorin sünd denn de wichtigsten Rullen oder Figuren in beschreven un groff ok de Afloop vun de Geschicht. Mitünner arbeit ok de Speelbaas, de an’n End dat Seggen hett, wenn de Film denn dreiht warrn schall, woans dat all to lopen hett bi de Entwickeln vun dat Dreihbook mit. Na un na warrt de Geschicht denn akkerater maakt un de Figuren nipp un nau utarbeit.

Bit ut en Dreihbook en Film warrt, warrt dor faken un veel an ännert. Dorbi speelt en Rull, of de Vörstellen, de en Dreihbookschriever för de Szenen hett, ok in de Wirklichkeit ümsett warrn künnt, woveel Geld för de Produkschoon praat steiht un of de Geschicht, so as se schreven is ok för de Tokiekers interessant is. Versteiht sik vun sülvst, dat dorbi ok dorop Acht geven warrt, dat de Geschicht Sinn maakt un nich an een Steed wat steiht, wat nich to den Rest passt oder sogor en Insaag dorstellt.

Opletzt hett bi dat Maken vun den Film denn aver de Speelbaas dat Seggen, woans nipp un nau de Geschicht in dat Dreihbook ümsett warrt.

## Bruuk un Bornen

Dreihböker warrt bi’n Fernsehen jüst so bruukt as bi’n Kinofilm. Dreihböker warrt to’n Deel ok as Opdragsarbeit schreven. Sünners bi Fernsehserien warrt dat so maakt. Man, dat gifft ok Dreihbookschrievers, de jehmern Infall eerstmol schrievt un denn dormit na en Filmsellschop gaht un jem dat Book anbeedt. Mehrst all Filmen hebbt ok en Dreihbook, wat as Grundlaag för den Film deent hett, aver nich vun jedet Dreihbook, wat schreven warrt, warrt ok tatsächlich en Film maakt.

Nicht wenige Dreihböker hebbt en Vörlaag hatt. Faken hett dat toeerst ein Roman geven, de sik villicht goot verköfft hett un bi de Lesers goot ankamen is, de denn vun en Dreihbookschriever as Dreihbook för en Film ümsett warrt. Annere Vörlagen künnt ok överleverte Begevnissen ut de Historie, Theaterstückens oder sogors ok annere Filmen wesen. In so en Fall snackt man ok vun Neeverfilmen (engl.: „Remake“).
# Indigene Völker

**Indigene Völker** oder **autochthone Völker** sünd Gruppen vun Inwahners vun en Land, de an den Rand schaven wurrn sünd, vunwegen dat dat Land vun ehre Vöröllern erovert wurrn is, oder to en Kolonie maakt wurrn is, oder as en Staat nee grünnt wurrn is. Up düssen Begreep hett man sik internatschonal eenigt. Düsse Völker verstaht sik sülms as en egen Volk unner frömde Regeerung un blievt bi ehre egen Institutschonen in Sellschop, Weertschop un Kultur. So'n Völker sünd t.B. de Indianers in Noord-, Middel- un Süüdamerika, Man ok de Buschlüde in Süüdafrika oder de Basken in Europa. .

## Wo dat Woort herkümmt

*Indigene Völker* is en Lehnöversetten ut de Spaansche Spraak. Dor bedutt *Pueblas indígenas* Gruppen vun Inwahners, de al vör de Kolonialtied in en Gegend oder in en Land tohuse ween sünd. In Latienamerika is de Utdruck *Indigene Völker* an de Stäe vun de ölleren Wöör *Indios* oder Indianers treden.
# Sappho

*Sappho* maalt vun Charles Mengin (1877)
**Sappho** weer de villicht gröttste Dichtersche in’t Ole Grekenland. Se leevde üm 590 v. Chr.
Dat warrt seggt, dat dat Epigramm, wo se de *10. Muse* nöömt warrt, vun Platon schreven warr.
Se leevd op de Insel Lesbos. Wegens ene Revolutschoon do leevd se ene Tiet op Sizilien. Se gung denn wedder noh Lesbos trüch. Op Lesbos harr se ene Reeg Fründinnen un Schölerinnen, mit de se för’n Kult vun de Aphrodite werkt. De röömsche Schriever Horaz harr Elementen vun Sappho in sien Arbeid.
Ok in de Neetiet weer Sappho för Schrievers, to’n Bispeel Grillparzer vun Belang.
# Saamsche Spraken

| Saamsche Spraken, sámegielat |
| --- |
|
Snackt in | Finnland, Norwegen, Russland, Sweden |
| Sprecher | bi 24 000 |
| Klassifikatschoon | * Uraalsche Spraken
	+ Finno-Ugrische Spraken
		- Finnopermsche Spraken
			* Wolgafinnsche Spraken
				+ Finnosaamsche Spraken
					- Saamsche SprakenSami
 |
| Offitschell Status |
| Amtsspraak in | hebt Status as Mindertalspraken in enkelte Rebeiden in Finnland, Norwegen un Sweden |
| Spraakkoods |
| ISO 639-1 |
se |
| ISO 639-2 |
sme |

De **saamschen Spraken** (ook **Sami**, **Saami** or **Sámi**) hoirt to de finno-ugrischen Spraken to un dat Spraakrebeid langt vun Middelnorwegen bet na dat Kola-Halfeiland in Russland. De saamschen Spraken sünd ünderenein neig verwandt un Snackers vun Naverspraken köönt sik vaken verstaan, as Bispeel Snackers vun Inarisaamsch un Noordsaamsch, or vun Noordsaamsch un Lulesaamsch. De grötste saamsche Spraak is Noordsaamsch mid üm un bi 20 000 Snackers. Relativ neig verwandt sünd de saamschen Spraken mid de oostseifinnschen Spraken un dat givt en reig Likhaiten in Grammatik un Woordvöörraad twüschen Finnsch un de saamschen Spraken.
# Ypsilon

|  |
| --- |
|  |
|

| greeksch Alphabeet |
| --- |
| Α α Alpha | Ν ν Ny |
| Β β Beta | Ξ ξ Xi |
| Γ γ Gamma | Ο ο Omikron |
| Δ δ Delta | Π π Pi |
| Ε ε Epsilon | Ρ ρ Rho |
| Ζ ζ Zeta | Σ σ ς Sigma |
| Η η Eta | Τ τ Tau |
| Θ θ Theta | Υ υ Ypsilon |
| Ι ι Iota | Φ φ Phi |
| Κ κ Kappa | Χ χ Chi |
| Λ λ Lambda | Ψ ψ Psi |
| Μ μ My | Ω ω Omega |
| archaische Bookstaven |
|  Digamma |  Koppa |
|  Stigma |  Sampi |
|  Heta |  Scho |
|  San |  |

 |

Dat **Ypsilon** is de 20. Bookstaav vun’t greeksche Alphabet.

As greeksche Tall hett dat Ypsilon den Weert 400.

Utspraken warrt dat Ypsilon as „ü“.
# Ioonsche See

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*

| Ioonsche See |
| --- |
| Typ | Bai |
| Land/Länner | Griechenland, Italien, Albanien |
| Öörd bi’t Meer | Patras, Bari |
| Geograafsche Laag | 37° 0′ N, 20° 0′ O |
| Fläch | 160.000 km² km² |
| Maximal Deepd | 5.265 m m |
| Dörsn. Deepd | 1.220 m m |
| Eilannen in’t Meer | Korfu. Zakynthos |
| Kaart vun de Ioonsche See |

De **Ioonsche See** is een See binnen de Middellandsche See.

## Weblenken

 **Ioonsche See**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
# YouTube

**YouTube** is ene Websteed op de de Brukers Videos rinstellen un mit annere delen köönt.

Dat Bruken vun de Siet köst de Brukers nix, ehr Geld verdeent de Siet dör Warf. Överbleven is dorbi bet nu aver noch nix, de Websteed hett, ofschoonst Marktföhrer, noch kenen Gewinn maakt. 67 Lüüd arbeidt för de Firma (Stand September 2006).

## Historie

Chad Hurley, Steve Chen un Jawed Karim hebbt YouTube in Februar 2005 grünnt. De Websteed is den 15. Februar online gahn un in’n Mai hebbt se de Siet offiziell vörstellt. Dat Johr 2006 över is de Websteed unbannig gau bekannt worrn un weer in’n Juli al de föfftmeist besöökte Siet in’t Internett. An’n 13. November 2006 hett Google YouTube för 1,65 Milliarden US-Dollar köfft.

## Weblenken

* Websteed vun YouTube (engelsch)
# Vigelien

*Disse Artikel is man blots en Stubben. Du kannst Wikipedia helpen un em verbetern.*
Ole Violine
De **Violin** oder **Vigelin** is de Naam van de Fiddel in de klassisch Musik. Violin bedüüt egens "lütte Viola". De Violin is bi de Fiddeln dat Sopraninstrument. De Kwinten gaat upp G-D-a-e'. För dat Violienspeel gifft dat een Barg Literatur. To dat Rebett van een Solo-Violinspeler höört tot Bispeel Johann Sebastian Bach sien Solo-Sonaten. Dat gröttere Altinstrument warrd Viola of Bratsche nöömt.

 **Violine**. Mehr Biller, Videos oder Audiodateien to’t Thema gifft dat bi Wikimedia Commons.
# Läng (Physik)

De **Läng** is en vun de Grundgrötten in de Physik. Se betekent de Dimenschoon vun de linearen Utdehnen oder ok den Afstand vun twee physikaalsch Objekten toenanner.

De Läng is över Meetvörschriften un de Längden-Normal defineert. Dat Formelteken dorför is *l* un de Eenheit na dat SI-System is dat Meter (*m*). För Angaven vun’n Weg oder Kurvenlängden, warr as Formelteken tomeist *s* bruukt.

Dat Meten vun de Läng geiht över verscheden Meetredschoppen un Maatstääv. De Läng vun Afstännen vun twee Punkten oder vun en Maatstaff warrt in de klass’schen Physik as konstant annahmen. In de speziellen Relativitätstheorie is de Läng aver afhangig vun den relativen Tostand vun’t Bewegen vun den enkelten Tokieker. Man snackt ok vun de relativistischen Längenkontrakschoon.

De Läng vun de körtere Siet vun en Saak warrt ok as **Breed** (*b*) betekent, Längden in piellieke Richten nöömt man tomeist **Hööch** (*h* oder *z*) oder Deep, wenn dat na ünnen geiht.

## Kiek ok

* Längenmaat
# Krüzer

Dit Woort hett noch annere Bedüden: kiek dorför ünner Krüzer (Münt).

Een **Krüzer** is een Oorlogschipp, wat alleen in de See "krüüzt" un sik dor umkieken deit oder Hannelsscheep opbringen deiht.

*Raketenkrüzer USS Port Royal (CG-73)*
De eersten speziellen Scheepe för disse Opgave geev dat int 19. Johrhunnert. Se harrn al Dampmaschinen, over ok noch Segels. Dat weern de **Krüzerkorvetten**, un ut de wurrn de **Panzerkrüzers**, de all meist keen Segels mehr harrn.

Üm de Johrhunnertwend hemm sick **Lütte** un **Grote** Krüzers entwickelt. Damols wurrn ook de oolen Vorderlader-Kanonens vun moderne Deckgeschütze aflööst. Lütte Krüzer harrn in Düütschland 2500-3500 t Deplacemang un kunn 21-23 Knotens loopen.

In'n 1. Weltkrieg wurrn se as Opklärers, Torpedobootafwehrers un Flaggschipp för de eignen Torpedobootverbänn' insett. Se harrn Dampturbinen un kunn all 27 Knotens loopen.
An'n Anfang vun de 1920er Johr harrn Krüzers 6000 t Deplacemang un 8 15-cm-Kanonen in Twillingstoorns. Bald geef dat ook Drillingstoorns.

In dat Flottenafkamen vun Washington wurr fastleggt, wat Krüzers bit 15 cm Kanonkaliber lichte un mit mehr, as 15,5 cm Sware Krüzers sünd.

Na den 2. Weltkrieg wurrn se bloots noch na de Art vun de Wapen indeelt. Hüüt gifft dat bloots noch wenig richtige **Artilleriekrüzers**, man veel **Dwarsmeuhlenkrüzers** un **Raketenkrüzers**.